1-قىركۇيەكتەن باستاپ قانداي وزگەرىستەر بولادى

ورتا ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا وقۋشىلار جاڭا اتا زاڭ نەگىزدەرى جانە قوسىمشا بىرنەشە جاڭا كۋرستا ءبىلىم الادى.

باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ ءبىلىمىن باعالاۋ جۇيەسى وزگەرىپ، پەداگوگتەردى اتتەستاتتاۋ ءتارتىبى جاڭارتىلادى. مۇنان وزگە دە ەلەۋلى وزگەرىستەر بار.

وقۋشىلاردى قانداي جاڭالىق كۇتىپ تۇر

سونىمەن، 1-قىركۇيەكتە ەلىمىزدەگى 8 مىڭنان استام مەكتەپتە ساباق باستالادى. بيىل 380000 نان استام بالا ءبىرىنشى سىنىپقا بارادى. قالا مەكتەپتەرىندە شامامەن 191000 بالا، ال اۋىل مەكتەپتەرىندە شامامەن 128000 بالا وقيدى.

2-4-سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ ءبىلىمىن باعالاۋدىڭ جاڭارتىلعان تاسىلدەرى ەنگىزىلەدى. بۇل رەتتە كريتەريالدى باعالاۋ جۇيەسى ساقتالادى، ال 1-سىنىپتاردا باعالاۋ ءتارتىبى وزگەرىسسىز قالادى. بۇعان دەيىن توقساندىق باعانى شىعارۋ كەزىندە وقۋشىنىڭ كۇندەلىكتى ساباقتا العان فورماتيۆتىك باعالارى جالپى ناتيجەنىڭ 25 پايىزىن قۇرايتىن. ەندى بۇل كورسەتكىش 50 پايىزعا دەيىن ارتادى، ياعني توقساندىق باعانىڭ جارتىسى وقۋشىنىڭ توقسان بويىنداعى كۇندەلىكتى ساباقتاعى وقۋ ناتيجەسى نەگىزىندە قالىپتاسادى. بۇل وزگەرىس وقۋشىنىڭ ساباقتاعى تۇراقتى ەڭبەگىن، تاپسىرمالاردى ورىنداۋىن جانە وقۋ ماقساتتارىن مەڭگەرۋ دەڭگەيىن قورىتىندى باعالاۋدا كوبىرەك ەسكەرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار وقۋ بولىمدەرىن مەڭگەرۋ ناتيجەسىن انىقتاۋ ءۇشىن ارالىق باعالاۋ ەنگىزىلەدى. جاڭا تارتىپكە سايكەس، پەداگوگ توقسان ىشىندە ءار ءپان بويىنشا ءار وقۋشىنى وتكىزىلگەن ساباقتاردىڭ كەمىندە %30 ىندا باعالاۋى كەرەك. مىسالى، توقساندا ءپان بويىنشا 30 ساباق وتكىزىلسە، ءار وقۋشى كەمىندە 9 ساباقتا فورماتيۆتىك بالل الۋى ءتيىس. بۇل - باعالاۋدىڭ ەڭ تومەنگى جيىلىگى. پەداگوگ وقۋشىنى ودان دا ءجيى باعالاي الادى.

ال ءبىلىم بەرۋ مازمۇنىنا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەرگە سايكەس، 5-7-سىنىپتارعا «كونستيتۋتسيا نەگىزدەرى» ، 8-11-سىنىپتارعا «زاڭ جانە ءتارتىپ» ، 5-11-سىنىپتارعا «جەكە قاۋىپسىزدىك» مىندەتتى وقۋ كۋرستارى ەنگىزىلەدى. بۇعان دەيىن تاڭداۋ ءپانى رەتىندە وقىتىلعان «قۇقىق نەگىزدەرى» بارلىق وقۋشى ءۇشىن مىندەتتى پانگە اينالىپ، ونىڭ مازمۇنى جاڭا كونستيتۋتسيا قاعيداتتارىنا سايكەستەندىرىلدى. سونىمەن بىرگە جاساندى ينتەللەكت ءبىلىم بەرۋ مازمۇنىنا كەزەڭ- كەزەڭىمەن كىرىكتىرىلىپ جاتىر. وسىعان بايلانىستى «سيفرلىق ساۋاتتىلىق» جانە «ينفورماتيكا» پاندەرىنىڭ اتاۋى مەن مازمۇنى جاڭارتىلدى.

ءبىلىم سالاسىنداعى كەلەسى وزگەرىس، 1-قىركۇيەكتەن باستاپ العاشقى اسكەري دايىندىق ءپانى جاڭارتىلعان باعدارلامامەن وتەدى. ءپان «العاشقى اسكەري دايىندىق» اتاۋىن قايتا يەلەنىپ، وقىتۋ فورماتى تۇبەگەيلى وزگەرگەن. بۇل وزگەرىستەر ءپاننىڭ مازمۇنىنا جانە پەداگوگتەردى دايارلاۋ تاسىلدەرىنە دە قاتىستى. ەندى وقىتۋشىلاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ اسكەري وقۋ ورىندارىندا ۇيىمداستىرىلادى. بۇل ولاردىڭ پراكتيكالىق دايارلىعىن كۇشەيتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بۇدان بولەك زاڭنامادا پەداگوگتەردىڭ اسكەري ءوتىلى بولۋى دا قاراستىرىلعان.

ۇستازداردى اتتەستاتتاۋ ەرەجەسى وزگەرەدى

پەداگوگتەردى اتتەستاتتاۋدان وتكىزۋ پيلوتتىق جوباسى ىسكە قوسىلادى. جوباعا 2026 -جىلعى 1-قىركۇيەككە دەيىن پەداگوگتەردىڭ ءبىلىمىن باعالاۋدى (پ ب ب) ءبىرىنشى رەت تاپسىرىپ، مالىمدەلگەن بىلىكتىلىك ساناتى بويىنشا شەكتى بالل جيناي الماعان، اتتەستاتتاۋعا جاتاتىن پەداگوگتەر مەن جوبا ىسكە قوسىلعان كەزدە پ ب ب- عا تىركەلگەن، ءبىراق تەستىلەۋگە كىرىسپەگەن نەمەسە پبب- عا تىركەلمەگەن، كەزەكتى نە مەرزىمىنەن بۇرىن اتتەستاتتاۋعا جاتاتىن پەداگوگتەر قاتىسادى.

ەندى پەداگوگتىڭ كاسىبي دەڭگەيى تەست ناتيجەسىمەن ەمەس، ونىڭ كۇندەلىكتى جۇمىسى مەن ءبىلىم بەرۋ ساپاسىنا قوسقان ناقتى ۇلەسى ارقىلى باعالاناتىن بولادى. پەداگوگتەر ءۇشىن مىندەتتى پاندىك تەستىلەۋ الىنىپ تاستالادى. بۇل تالاپ تەك پەداگوگيكالىق قىزمەتكە جاڭادان كەلگەن ماماندارعا، جۇمىسىن قايتا باستاعان مۇعالىمدەرگە، سونداي- اق ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ باسشىلارى مەن ادىسكەرلەرىنە قاتىستى ساقتالادى. بارلىق ءراسىم «ۇستاز» پلاتفورماسى ارقىلى جۇرگىزىلەدى. بۇل قۇجات اينالىمىن قىسقارتىپ، پروتسەستىڭ اشىقتىعى مەن قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرادى. جاڭا جۇيە پەداگوگتىڭ كاسىبي ەركىندىگىن ارتتىرىپ، ونىڭ شىعارماشىلىق جانە ادىستەمەلىك الەۋەتىن تولىق ىسكە اسىرۋعا جاعداي جاسايدى. سونىمەن قاتار قولدانىستاعى تارتىپكە سايكەس، بەلگىلەنگەن تالاپتاردى ورىنداعان پەداگوگتەرگە ءتيىستى بىلىكتىلىك ساناتى بويىنشا قوسىمشا اقى جاڭا وقۋ جىلىنىڭ باسىنان باستاپ تولەنەدى. ال العاشقى تەستىلەۋدە شەكتى دەڭگەيگە جەتە الماعان پەداگوگتەرگە قايتا تاپسىرۋ مۇمكىندىگى بەرىلەدى.

جاڭا ۋنيۆەرسيتەت اشىلادى

1-قىركۇيەكتەن باستاپ قازاق زەرتتەۋ جاساندى ينتەللەكت ۋنيۆەرسيتەتى ستۋدەنتتەردى وقىتۋدى باستايدى. شامامان 600 ءبىلىم الۋشى قابىلدانادى. باكالاۆرياتتا 400 ستۋدەنت بولادى، ونىڭ 308 ءى مەملەكەتتىك گرانت يەگەرى. ماگيستراتۋرا باعدارلاماسىنا 100 ادام استانا حاب، الاگەۋم گرانتتارىنا جانە اقىلى وقۋعا قابىلدانادى. «سامۇرىق- قازىنا» ءوزىنىڭ 100 قىزمەتكەرىن MBA AI+X باعدارلاماسىندا وقىتادى.

ۋنيۆەرسيتەتتە وقۋ تولىقتاي اعىلشىن تىلىندە جۇرگىزىلەدى. ءتىلدى مەڭگەرۋ دەڭگەيىن راستاۋ ءۇشىن تالاپكەرلەر حالىقارالىق سەرتيفيكاتتاردىڭ ءبىرىن ۇسىنۋى قاجەت: IELTS Academic - كەمىندە 5,0 بالل، TOEFL ITP - كەمىندە 460 بالل نەمەسە TOEFL iBT - كەمىندە 65 بالل.

ەگەر اعىلشىن ءتىلىن مەڭگەرۋ دەڭگەيىن راستايتىن سەرتيفيكات بولماسا، تالاپكەر قابىلداۋ كوميسسياسىمەن اعىلشىن ءتىلى بويىنشا سۇحباتتان ءوتۋى قاجەت.

ماگيستراتۋراعا تۇسۋشىلەر ءۇشىن ءبىر جىلدىق بەيىندىك وقۋ جانە ەكى جىلدىق عىلىمي-پەداگوگيكالىق وقۋ قاراستىرىلعان. وقۋعا ءتۇسۋ ءۇشىن M094 «اقپاراتتىق تەحنولوگيالار» ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى توبى بويىنشا كەشەندى تەستىلەۋدەن ءوتۋ قاجەت. تەستىلەۋ پاندەرىنە «الگوريتمدەر جانە دەرەكتەر قۇرىلىمدارى» جانە «دەرەكتەر بازاسى» كىرەدى.

پاسپورت الۋ راسىمىندەگى وزگەرىستەر

شەتەلدە جۇرگەن ازاماتتارىمىزدىڭ پاسپورت راسىمدەۋ ءۇشىن قايدا جانە قالاي قۇجات تاپسىراتىنىنا قاتىستى ءتارتىپ تە ەرتەڭنەن باستاپ جاڭارتىلادى. ازاماتتارىمىز پاسپورت راسىمدەۋ ءۇشىن ەلىمىزدىڭ سول مەملەكەتتەگى ديپلوماتيالىق وكىلدىگىنە نەمەسە كونسۋلدىق مەكەمەسىنە جۇگىنۋى كەرەك. اتاپ ايتقاندا، بۇل قىزمەتتى شەتەلدە تۇراقتى تۇراتىن ازاماتتار، شەتەلدە وقىپ جۇرگەن ستۋدەنتتەر مەن ەڭبەك شارتى بويىنشا جۇمىس ىستەيتىندەر، قازاقستاننان تىس جەردە تۋعان كامەلەتكە تولماعاندار، سونداي-اق ولاردىڭ وتباسى مۇشەلەرى پايدالانادى.

سونىمەن قاتار مۇنداي مۇمكىندىك شەتەل ازاماتتارىنىڭ وتباسى مۇشەلەرىنە، ديپلوماتيالىق قىزمەت وكىلدەرىنىڭ تۋىستارىنا، قارت ادامدار مەن مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ازاماتتارعا، وزىنە-ءوزى قىزمەت كورسەتە المايتىن جاقىندارىنا كۇتىم جاسايتىن ادامدارعا بەرىلەدى. سونداي-اق شەتەلدە ۇستالعان، قاماۋدا وتىرعان نەمەسە جازاسىن وتەپ جۇرگەن قازاقستان ازاماتتارى دا پاسپورت راسىمدەي الادى.

ەگەر قازاقستاننىڭ شەتەلدەگى مەكەمەسى «شەتەلدەگى مەكەمەلەرگە ارنالعان حالىقتى قۇجاتتاندىرۋ جانە تىركەۋ» تسيفرلىق جۇيەسىنە قوسىلعان بولسا، پاسپورت 40 جۇمىس كۇنى ىشىندە راسىمدەلەدى. ال اتالعان جۇيەگە قوسىلماعان جاعدايدا پاسپورت راسىمدەۋ مەرزىمى 90 كۇنتىزبەلىك كۇنگە دەيىن سوزىلادى.

بەينەباقىلاۋ جۇيەلەرىنىڭ ۇلتتىق ستاندارتى

1-قىركۇيەكتەن بەينەباقىلاۋ جۇيەلەرىنە قويىلاتىن العاشقى ۇلتتىق ستاندارت قولدانىسقا ەنگىزىلەدى. ستاندارت عيماراتتار مەن قۇرىلىستاردى جوبالاۋ، سالۋ جانە رەكونسترۋكتسيالاۋ كەزىندە قولدانىلاتىن بەينەباقىلاۋ جۇيەلەرىنە قويىلاتىن ءبىرىڭعاي تالاپتاردى بەلگىلەيدى. قۇجات بەينەكامەرالاردى تاڭداۋ، ورنالاستىرۋ جانە پايدالانۋ تالاپتارىن بىرىزدەندىرۋگە، سونداي-اق جابدىقتاردىڭ ءوزارا ۇيلەسىمدىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان.

العاش رەت ۇلتتىق دەڭگەيدە بەينەكامەرالاردىڭ قولدانىلۋ ماقساتىنا قاراي جىكتەلۋى بەلگىلەندى. ولار سىرتقى اۋماقتاردى باقىلاۋعا، عيماراتتار مەن قۇرىلىستاردىڭ ىشكى ءۇي-جايلارىن باقىلاۋعا، ادامداردى انىقتاۋ مەن سايكەستەندىرۋگە، كولىك قۇرالدارىنىڭ مەملەكەتتىك تىركەۋ نومىرلىك بەلگىلەرىن تانۋعا، سونداي-اق باسقارىلاتىن بەينەكامەرالارعا ارنالعان بولىپ بولىنەدى.

سونىمەن قاتار، ستاندارتتا بەينەباقىلاۋ جۇيەلەرىنە قويىلاتىن جۇيەلىك تالاپتار بەكىتىلگەن. اتاپ ايتقاندا، ولار بەينەمالىمەتتەردى ۇزدىكسىز تىركەۋدى، بەرۋدى، وڭدەۋدى جانە كەمىندە 30 تاۋلىك ساقتاۋدى قامتاماسىز ەتۋى ءتيىس. جۇيەلەر ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ زاماناۋي حاتتامالارىن قولداۋى، ۇلتتىق اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك تالاپتارىنا ساي اقپاراتتى قورعاۋى، سونداي-اق تۇلعالاردى، كولىك نومىرلەرىن تانۋ جانە وقيعالاردى تىركەۋدى قوسا العاندا، زياتكەرلىك بەينەتالداۋدى قولدانۋ مۇمكىندىگىن قامتاماسىز ەتۋى قاجەت.

ءۇي كەزەگىندە تۇرعىندارعا ارنالعان وزگەرىستەر

1- 7-قىركۇيەك ارالىعىندا ۇيگە مۇقتاج رەتىندە كەزەكتە تۇرعان ازاماتتار ءوز اۋدانىنىڭ اۋماعىنان قولايلى جالدامالى تۇرعىن ءۇيدى وزدەرى تاڭداپ، ونى الۋ ءۇشىن baSpana.otbasybank.kz پورتالىندا ءوتىنىش بەرە الادى. وتىنىشتەردى قابىلداۋ اياقتالعاننان كەيىن وتباسى بانك تۇرعىن ءۇي الۋشىلاردىڭ ءتىزىمىن قالىپتاستىرادى. تۇرعىن ءۇيدى ءبولۋ كەزىندە ەسەپكە قويىلعان كۇنى، وتباسىنىڭ سوڭعى التى ايداعى تابىس دەڭگەيى، وتباسى قۇرامى جانە ءوتىنىش بەرۋشىنىڭ الەۋمەتتىك مارتەبەسى ەسكەرىلەدى. سونىمەن قاتار، قاعيدالاردا ازاماتتاردىڭ جەكەلەگەن ساناتتارىنا باسىمدىق بەرۋ كوزدەلگەن. مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇيدىڭ كەمىندە %20 ى جەتىم بالالار مەن اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالارعا بولىنەدى. تاعى كەمىندە %50 ى الەۋمەتتىك وسال ساناتتارعا جاتاتىن ازاماتتاردىڭ جەكەلەگەن توپتارىنا قاراستىرىلعان.

تاعى ءبىر وزگەرىس كەزەكتە تۇرعان ازاماتتارعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇيدى ايقىنداۋ شارتتارىنا قاتىستى. بۇل نورما 2026-جىلعى 14-قىركۇيەكتەن باستاپ قولدانىسقا ەنگىزىلەدى. تۇرعىن ۇيدەگى بولمەلەر سانىن ايقىنداۋ كەزىندە وتباسى قۇرامى ەسكەرىلەدى. اتاپ ايتقاندا، ەرلى-زايىپتىلار مەن اتا-انالارعا، سونداي-اق ءارتۇرلى جىنىستاعى بالالارعا جەكە بولمە بەرۋ تالاپتارى قاراستىرىلعان. الداعى ۋاقىتتا بۇل ءتارتىپ تۇراقتى نەگىزدە قولدانىلادى. ءتيىستى اۋداننىڭ اۋىلدىق ەلدى مەكەندەرىندە قولجەتىمدى جالدامالى تۇرعىن ءۇي پايدا بولعان سايىن، تۇرعىن ۇيگە مۇقتاج رەتىندە تۇرعان ازاماتتار ونى وزدەرى تاڭداپ، الۋعا ءوتىنىش بەرە الادى.

مارلان جيەمباي