يپوتەكا پايىزى ارزاندامايدى، باسپانا باعاسى تۇسپەيدى - ساراپشى پىكىرى

استانا. KAZINFORM - سوڭعى ايلاردا ەلىمىزدە يپوتەكاعا سۇرانىس كۇرت وسكەن. ماسەلەن، تامىز ايىندا يپوتەكالىق نەسيەلەردىڭ جالپى سوماسى 321 ميلليارد تەڭگەگە جەتىپ، شىلدەمەن سالىستىرعاندا 30 پايىزدان اسىپتى.

يپوتەكالىق باعدارلامالاردىڭ ءتيىمدىسى قايسى؟ ءۇيلى بولۋ ءۇشىن قاراجاتتى قالاي جيناعان ءجون؟ ساراپشى ماماندار جاۋاپ بەرەدى.

- تامىز ايىنداعى يپوتەكالىق ءوسىمنىڭ باستى سەبەبى جان-جاقتان جۇمىس ىستەۋگە، وقۋعا كوپ ادامداردىڭ كەلۋى. تەندەنتسيا بويىنشا جازدا ءبارى دەمالادى دا، تامىز-قىركۇيەك ايلارىندا وسىلاي يپوتەكا الۋ دەڭگەيى كوتەرىلەدى. بۇل جەلتوقسان ايىنا دەيىن تۇراقتى جالعاسادى، - دەيدى يپوتەكا ساراپشىسى پەريزات باۋىرجان.

قازىر مەملەكەتتىك باعدارلامالار ۋاقىتشا توقتاپ تۇر. ساراپشى سوعان قاراماستان بانكتەر مەن قۇرىلىس كومپانيالارى ۇسىنعان يپوتەكالاردى راسىمدەۋشىلەر كوپ ەكەنىن ايتادى.

-قازىر ەڭ ءتيىمدى باعدارلاما - 7-20-25. سونىمەن قاتار «جاسىل يپوتەكا» جانە قۇرىلىس كومپانيالارىنىڭ 4-5 پايىزدىق جەڭىلدەتىلگەن ۇسىنىستارى بار. ال ايماقتىق «الماتى جاستارى»، «ەلوردا جاستارى» «اۋليەاتا جاستارى» باعدارلامالارى ازىرگە ىسكە قوسىلعان جوق، - دەيدى ول.

مامان بىرنەشە يپوتەكا راسىمدەۋگە دە مۇمكىندىك بار ەكەنىن جەتكىزدى.

- ءبىر ادامنىڭ اتىندا يپوتەكا بولسا دا، تاعى 2-3 ءۇي الۋعا بولادى. كەي بانكتەر نەسيە جۇكتەمەسىنە قارامايدى. ەرلى- زايىپتىلار دا ءارقايسىسى ءوز اتىنا راسىمدەي الادى. ءبىراق الىنعان باسپانا ورتاق مۇلىك بولىپ سانالادى، - دەيدى پەريزات باۋىرجان.

ال يپوتەكا العان ەرلى- زايىپتىلار ەكىگە كەتسە، ءۇي كىمدە قالۋى ءتيىس؟ ساراپشى بۇل سۇراققا دا جاۋاپ بەردى.

- ەگەر ەرلى-زايىپتىلاردىڭ بىرەۋى يپوتەكانىڭ قالعان سوماسىن ءوز موينىنا السا، ءۇي سوعان اۋدارىلادى. نەمەسە قارىز تەڭدەي بولىنەدى. مۇنداي جاعدايدا زاڭگەردىڭ كومەگى قاجەت، - دەيدى ساراپشى.

قازىر يپوتەكاعا نەسيە بەرەتىن بانكتەردىڭ تالاپتارى دا قاتاڭداي تۇسكەن.

- قازىر كەيبىر بانكتەر جاڭا ەرەجە ەنگىزدى. ەگەر قارىز الۋشى 3 اي بويى تولەم جاساماسا، بانك ءۇيدى سوتسىز تارتىپ الا الادى. بۇل تالاپقا كەلىسىپ، ءۇي الىپ جاتقاندار قانشاما جانە كوميسسياسى از بانكتەردى تاڭداپ، ەڭ باستىسى جىلدىق ءتيىمدى سىياقى مولشەرلەمەسىنە نازار اۋدارۋ كەرەك. سەبەبى 17 پايىز كورسەتىلسە دە، كوميسسيالارمەن بىرگە ول 47 پايىزعا دەيىن جەتۋى مۇمكىن. وسىعان مۇقيات بولىڭىزدار، - دەيدى پەريزات باۋىرجان.

ال قارجىگەر ايگۇل جۇمانوۆا يپوتەكا الۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن ماقسات قويۋ كەرەك دەيدى.

- الدىمەن قاجەتتى سومانى ناقتىلاپ الۋ كەرەك. مىسالى، 20 ميلليون تەڭگەلىك ءۇي ءۇشىن 4-5 ميلليون تەڭگە باستاپقى جارنا قاجەت. بۇل سومانى ايلارعا ءبولىپ، دەپوزيت اشىپ جيناي الاسىز. جالاقىنىڭ كەمىندە 20 پايىزىن ءبولۋ كەرەك. ماسەلەن ايىنا 100 مىڭ ت گ جيناپ وتىردىڭىز دەلىك. وسىلايشا ءۇش جىلدا 5 ميلليون تەڭگە جينالادى. جالپى اقشا جيناعاندا قاراجاتتىڭ %50 دەپوزيتتە، %30 مەملەكەتتىك وبليگاتسيادا، %20 جىلجىمايتىن مۇلىككە سالعان ءتيىمدى، - دەيدى ول.

باستاپقى جارنا جيناي المايتىندار ءۇشىن دە بالاما بار.

- كەيبىر قۇرىلىس كومپانيالارى 5 جىلعا ءبولىپ تولەۋدى ۇسىنادى. تابىسى جوعارى ادامدار ايىنا 400-500 مىڭ تەڭگەدەن تولەپ، 2-3 جىلدا ءۇيدى جاۋىپ تاستاي الادى. نەمەسە باستاپقى جارنا ءۇشىن نەسيە السا بولادى. ماسەلەن 5 ميلليون تەڭگەنى نەسيەگە الىپ، قالعان 20 ميلليوندى يپوتەكاعا راسىمدەسەڭىز، العاشقى كەزدەرى 500 مىڭنان كوپ نەسيە تولەۋگە تۋرا كەلەدى. باستاپقى جارنا ءۇشىن العان كرەديتىڭىز اياقتالعان سوڭ اي سايىنعى تولەم سومماسى ازايادى، - دەيدى پەريزات باۋىرجان.

الايدا كەي ازاماتتارعا ساقتىق قاجەت.

- بۇل ءادىس بارىنە بىردەي ءتيىمدى ەمەس. جالاقىسى 300-400 مىڭ تەڭگە، ءبىراق ءۇي العىسى كەلەتىن ادامدار دا بار. مۇنداي جاعدايدا بۇكىل اقشانى يپوتەكاعا قۇيىپ جىبەرسە، قانداي اقشاعا كۇن كورەدى؟! سوندىقتان ءار ادامنىڭ جاعدايىنا قاراي شەشىم قابىلداۋ ءتيىس، - دەيدى ايگۇل جۇمانوۆا.

سوڭعى ستاتيستيكالارعا سۇيەنسەك، قازاقستاندىق جاستاردىڭ كوبى نەسيە تاريحىن بۇزىپ العان. ال ءۇي الاردا بۇنىڭ تيگىزەر اسەرى زور.

- قازىر «وتباسى بانك» نەسيە تاريحىنىڭ سوڭعى 6 ايىن عانا قاراپ جاتىر. ال باسقا بانكتەردە كەشە عانا وزگەرىستەر بولدى. بۇرىن لومبارد، ميكروزايم، ميكروكرەديت العان ازاماتتار 1 جىلدان كەيىن يپوتەكا راسىمدەي بەرەتىن. ال جاڭا وزگەرىس بويىنشا تولەم 1 كۇن كەشىكتىرىلەتىن بولسا، ەشقانداي يپوتەكا الا المايدى. بۇل ازاماتتىق كودەكستىڭ 725-1-بابىنىڭ 6-7-تارماعىندا جازىلىپ تۇر، - دەيدى يپوتەكا ساراپشىسى.

ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، يپوتەكانى العان سوڭ قارجىلىق ءتارتىپ كۇشەيتىلۋى كەرەك.

- كىرىس- شىعىستى جازىپ وتىرۋ قاجەت. ارتىق شىعىندى قىسقارتىپ، ءىرى قارجىنى اي سايىنعى تولەمدى ازايتۋعا ەمەس، مەرزىمىن قىسقارتۋعا باعىتتاۋ كەرەك. بۇل بانك پايىزىن ايتارلىقتاي ازايتادى. سونداي- اق نەسيە تاريحىن بۇزباۋ ماڭىزدى. ءقازىر ءبىر كۇن كەشىكتىرسەڭىز دە، يپوتەكا الۋ مۇمكىندىگى بولمايدى، - دەيدى ايگۇل جۇمانوۆا.

ماماندار يپوتەكا الۋدىڭ قولايلى ۋاقىتىنا دا توقتالدى.

- ەڭ ءتيىمدى ايلار - مامىر مەن ماۋسىم. بۇل كەزدە بانكتەر مەن قۇرىلىس كومپانيالارى جەڭىلدىك جاسايدى، ەكىنشى نارىقتاعى ۇيلەردىڭ باعاسى تومەندەيدى. وسى ارالىقتا ءۇي الىپ قالۋعا بارىنشا تىرىسقاندارىڭىز جاقسى، - دەيدى پەريزات باۋىرجان.

تۇرعىن ءۇي ساراپشىسى سوڭعى 3 ايدا ءۇي باعاسى 7 پايىزعا قىمباتتاعانىن جەتكىزدى.

- قازىر كوپ ادام كەلەسى جىلدان باستاپ قوسىمشا قۇن سالىعى قوسىلادى دەپ يپوتەكا الۋعا بارىنشا تىرىسىپ جاتىر. بۇل وتە دۇرىس. ءيا، 3 بولمەلى پاتەر العىڭىز كەلىپ تۇرعان بولار. ءبىراق اقشاڭىز 1-2 بولمەلى ۇيگە جەتىپ تۇرسا، سونى الا بەرىڭىز دەپ ايتقىم كەلەدى. ويتكەنى، كەشە عانا 2 بانك پايىزدىق مولشەرلەمەسىن 17 پايىزدان 22 پايىزعا دەيىن كوتەرىپ جىبەردى. ودان بولەك جىل سايىنعى جاسىرىن پايىزدار دا اجەپتاۋىر كوتەرىلىپ جاتىر. ءتىپتى بانكتەر راسىمدەيتىن ساقتاندىرۋ كوميسسيالارى دا قاتتى قىمباتتاپ كەتتى. بولاشاقتا نە بولارىن ناقتى ايتۋ قيىن. وعان قوسا يپوتەكا ۇنەمى اكتۋالدى تاقىرىپ، ول ەشقاشان توقتامايدى. الداعى ۋاقىتتا ءۇيدىڭ باعاسى ەشقاشان تۇسپەيدى، پايىزدار ارزانداپ كەتپەيدى. سوندىقتان قولىڭىز جەتەتىن باسپانانى ەرتەرەك الۋ كەرەك، - دەيدى مامان.

يپوتەكا سالاسىندا كوپ جىلدار بويى قىزمەت ەتىپ جۇرگەن پەريزات باۋىرجان نەسيەگە ءۇي الۋدىڭ زاڭنامالىق تالاپتارىن ءتىزىپ بەردى.

- زاڭ بويىنشا يپوتەكاعا الىنعان ءۇيدى جالعا بەرۋگە بولمايدى. ءۇيدىڭ ءىشىن قايتا جوبالاۋعا، بالكونىن الىپ تاستاپ، اس ءۇي سەكىلدى ىلعالدى اۋماقتاردى اۋىستىرۋعا تىيىم سالىنعان. ال ەگەر جەكە كاسىپكەرلىك اشىپ، سالىقتى تولەسەڭىز، جالعا بەرۋگە رۇقسات ەتىلەدى. ءبىراق بۇل تۋرالى بانك حاباردار بولۋى كەرەك، - دەيدى ول.

ايتا كەتەيىك، بيىل قازاقستاندا 176 مىڭنان استام پاتەر سالىنادى.