ميلليون تەڭگەلىك ءبىلىم: جەكە مەكتەپ اتا-اناعا نە ۇسىنادى

جەكەمەنشىك مەكتەپكە نەگە سۇرانىس جوعارى؟

وقۋ جىلى جاقىن قالدى. بيىل دا بالاسىن جەكەمەنشىك مەكتەپتەرگە بەرۋگە دايىن اتا-انانىڭ قاراسى كوپ. ءاربىرى جەكە مەكتەپ جاعالاۋىنىڭ سەبەبىن ءارتۇرلى تۇسىندىرەدى. ءبىرى جەكەدە بالانى كۇنى بويى قالدىرىپ، تەك كەشكى ۋاقىتتا الىپ كەتۋگە بولاتىن قولايلى جاعدايدى العا تارتسا، ەكىنشىسى سىنىپتاعى بالا سانىنىڭ ازدىعىن نەگىز ەتكەن. اراسىندا ۇ ب ت-عا دايىندىق ساپاسىن ءۋاج ەتكەندەر كەزدەسەدى. ءتىپتى بالانىڭ تۇلعا رەتىندە قالىپتاسۋىنا، زامان كوشىنەن قالماي، باسەكەگە قابىلەتىن ارتتىرۋىنا جەكە مەكتەپ جايلى جاعداي جاسايدى دەپ سانايتىندار دا جوق ەمەس.

الايدا بۇنداي سەبەپتەرگە مامانداردىڭ جاۋابى دايىن. ساراپشىلاردىڭ تۇسىندىرۋىنشە، قازاقستانداعى جەكە مەكتەپتەردەگى تاربيە مەن ءبىلىم بەرۋ ءتاسىلى تۇبەگەيلى وزگەرگەن جوق. ونىڭ ۇستىنە، بالانىڭ قوعامعا قانشالىقتى تەز بەيىمدەلەتىنىن مەكتەپ شەشپەيدى.

ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ ساراپشىسى ءومىر شىنىبەك ۇلىنىڭ ايتۋىنشا، جەكە مەكتەپتى تاڭدايتىن اتا-انالاردىڭ شەشىمىنە بىرنەشە فاكتور اسەر ەتەدى. العاشقىسى - سىنىپتاعى بالا سانى.

- بىرىنشىدەن، جەكە مەكتەپتە بالا نازاردان تىس قالمايدى. ەڭ ماڭىزدىسى، سىنىپتاعى وقۋشى سانى از. ەگەر سىنىپتا 12- 18 وقۋشى بولسا، مۇعالىم ءار بالانىڭ وقۋ قارقىنىن، قىزىعۋشىلىعىن جاقسىراق باقىلاۋعا مۇمكىندىك الادى. ال 30- 35 وقۋشىسى بار سىنىپتا مۇعالىمنىڭ ءار بالاعا جەكە ۋاقىت ءبولۋى الدەقايدا قيىن. سوندىقتان اتا-انا ءىس جۇزىندە تەك از بالا وقيتىن سىنىپقا ەمەس، بالاسىنا بولىنەتىن ۋاقىتقا اقشا تولەۋگە دايىن، - دەپ باعالادى سپيكەر.

راسىندا، قازاقستاندا مەكتەپ تاپشىلىعى - وزەكتى ماسەلە. قازىر رەسپۋبليكا كولەمىندە 8 مىڭنان استام مەكتەپ بار، وندا 4 ميلليونعا جۋىق بالا ءتالىم الادى. وسى مەكتەپتەردىڭ باسىم كوپشىلىگى، ياعني 7 مىڭنان استامى مەملەكەتتىك سەكتوردىڭ ۇلەسىندە بولسا، 856 سى - جەكەمەنشىك ءبىلىم وشاعى. وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، بۇگىندە تاعى 245 مىڭ وقۋشى ورنى قاجەت. ويتكەنى 3 مىڭعا جۋىق مەكتەپ ءبىر اۋىسىمدا، 5 مىڭعا جۋىق مەكتەپ ەكى اۋىسىمدا جۇمىس ىستەيدى.

وسى جۇكتەمەنى ازايتۋ ءۇشىن ۇكىمەت جەكە مەكتەپتەرگە ارقا سۇيەۋگە ءماجبۇر. ولاردى قولداۋ ءۇشىن سۋبسيديالاۋ، ءتۇرلى جەڭىلدىك قاراستىرىلعان. ناتيجەسىندە كەيىنگى بەس جىلدىڭ وزىندە جەكە مەكتەپتەردىڭ قاتارى ەكى ەسەگە جۋىق ارتتى. ولاردىڭ وننان توعىزى مەملەكەتتىك تاپسىرىس اياسىندا قارجىلاندىرىلادى. وسىلايشا، جەكەمەنشىك ءبىلىم بەرۋ سەكتورى ءۇش اۋىسىمدى مەكتەپتەر مەن ورىن تاپشىلىعى ماسەلەسىن شەشۋگە سەپتىگىن تيگىزىپ كەلەدى.

- مەملەكەتتىك مەكتەپتەگى بالا سانىنىڭ كوپتىگى ءبىلىم ساپاسىنا اسەر ەتەتىنى شىندىق، ءبىراق ونى ءابسوليۋتتى زاڭدىلىق دەپ قابىلداۋعا بولمايدى. ءيا، سىنىپتاعى وقۋشى سانى ارتقان سايىن مۇعالىمنىڭ ءار وقۋشىعا جەكە كوڭىل ءبولۋ مۇمكىندىگى ازايادى. تۇيىق، ۇياڭ، ەرەكشە ءبىلىم بەرۋدى قاجەت ەتەتىن بالالارعا كەدەرگى. ءبىراق «كوپ بالا - ساپاسىز ءبىلىم» دەگەن فورمۋلا دۇرىس ەمەس. مىقتى مۇعالىم مەن دۇرىس ۇيىمداستىرىلعان باعدارلاما ازىرلەنسە، 30 بالادان دا جاقسى ناتيجە شىعارۋعا بولادى، - دەپ ءتۇسىندىردى ءومىر شىنىبەك ۇلى.

جالپى ەگەمەندىك العان جىلداردان بەرى 3200 مەكتەپ پايدالانۋعا بەرىلگەن ەكەن. قىزىعى سول، بۇل ءبىلىم وشاقتارىنىڭ ۇشتەن ءبىرى، ياعني مىڭنان استامى سوڭعى بەس جىلدىقتا سالىنعان. الايدا، بوي كوتەرگەن مەكتەپتەر سانى دەموگرافيالىق ءدۇمپۋ مەن ۋربانيزاتسيا كوشىن باسىپ وزا الماي تۇر. مىسالى، بيىل 215 مىڭنان استام تۇلەك مەكتەپ ءبىتىردى، ال قىركۇيەكتە مەكتەپ تابالدىرىعان العاش اتتايتىن بالانىڭ سانى - 380 مىڭ.

بالا بولاشاعىنا ورتا اسەر ەتە مە؟

مەملەكەتتىك مەكتەپتەردەگى بالا سانى بىلىمگە اسەر ەتكەنىمەن، وراسان نۇقسان كەلتىرەدى دەۋگە بولماس. بۇگىندە مەملەكەتتىك مەكتەپتى بىتىرگەن قانشاما تۇلەك شەتەلدىك ج و و-لار سىناقتارىن ءساتتى تاپسىرىپ، مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ گرانتىن يەمدەنىپ وتىر.

سوندىقتان اتا-انا جەكە مەكتەپتى تاڭداعاندا بالاعا جەكە نازار اۋدارۋىن عانا قاپەرگە المايدى. ءومىر شىنىبەك ۇلى جەكەمەنشىك مەكتەپتەگى قولايلى جاعداي مەن ءبىلىم بەرۋ ورتاسى ارقىلى قىزىقتىرىپ وتىر دەگەن پىكىردە. ونىڭ سوزىنشە، جەكە مەكتەپتەردە وقۋ، تاماقتانۋ، سپورت، ۇيىرمە، تاسىمال، قاۋىپسىزدىك ءبىر جۇيەگە بىرىكتىرىلگەن، ياعني كەيدە اتا-انا بالاسىن جەكە مەكتەپكە بەرۋ ارقىلى ۋاقىتى مەن قارجىسىن ۇنەمدەيدى.

- جەكە مەكتەپكە سۇرانىستىڭ ارتۋىنا ءبىلىم بەرۋ ساپاسى دا اسەر ەتەدى. كەي جەكە مەكتەپ حالىقارالىق باعدارلامالارعا، جوبالىق وقىتۋعا، شەت تىلدەرىنە، STEM، كاسىپكەرلىككە، سىني ويلاۋعا جانە soft skills-كە كوبىرەك كوڭىل بولەدى. دەگەنمەن، قىمبات باعدارلاما - ساپالى ءبىلىم دەگەن ءسوز ەمەس. IB، Cambridge نەمەسە باسقا حالىقارالىق باعدارلاما قولدانىلۋى مۇمكىن، ءبىراق ونىڭ ناتيجەسى ءبارىبىر مۇعالىمنىڭ كاسىبيلىگىنە، مەكتەپ باسشىلىعىنا جانە وقۋ مادەنيەتىنە بايلانىستى، - دەيدى ساراپشى.

ال مەديا- ساراپشى ەربولات تۇرسىنقوجا جەكە مەكتەپتەگى الەۋمەتتىك ورتانىڭ اسەرىن تالدادى. ماماننىڭ ايتۋىنشا، كەي اتا-انا بالاسىنىڭ ورتاسى ءومىر جولىندا جاردەمدەسەدى دەپ سانايدى. قالتاسى كوتەرسە، جەكە مەكتەپكە جۇگىنۋىنىڭ سىرى دا - وسىندا.

- كەي اتا-انا بالاسىنىڭ كىمدەرمەن بىرگە وسەتىنىنە ءمان بەرەدى. جەكە مەكتەپتە الەۋمەتتىك- ەكونوميكالىق جاعدايى ۇقساس وتباسىنىڭ بالالارى كوپ بولۋى مۇمكىن. بۇل بەلگىلى ءبىر ورتا قالىپتاستىرادى. مۇنداي ورتا ارتىقشىلىق بەرە مە، ماسەلە وسىندا جاتىر. مۇنداي ورتا بالاعا ارتىقشىلىقتان گورى قاۋىپ تۋعىزادى. بالا قوعامنىڭ باسقا الەۋمەتتىك توبىمەن از ارالاسۋى مۇمكىن. ءومىر - مەكتەپتەگى قولايلى ورتا ەمەس، كەز كەلگەن جاعدايعا، كەز كەلگەن ورتاعا بەيىمدەلۋ قاجەت. «قاناتتىعا قاقتىرماي» وسىرگەن تۇلەك ەركىن ومىردە كوپ جەردە ۇتىلادى، - دەيدى مامان.

ەربولات تۇرسىنقوجانىڭ پايىمداۋىنشا، وسى ورايدا مەملەكەتتىك مەكتەپتىڭ تۇلەكتەرى كوش ىلگەرى.

- مەملەكەتتىك مەكتەپتىڭ ءبىر ماڭىزدى ەرەكشەلىگى بار، ول - الەۋمەتتىك ارتۇرلىلىك. بالا ءارتۇرلى مىنەزدى، ءارتۇرلى وتباسىنان شىققان، ءارتۇرلى كوزقاراستاعى ادامداردى كورەدى، ارالاسادى. بۇل - كەيىنگى ءومىر ءۇشىن وتە ماڭىزدى داعدى، - دەپ تولىقتىردى ساراپشى.

بيزنەس پەن ءبىلىم شەكاراسى

قازىر جەكە مەكتەپتە بالا وقىتۋ ارزان ەمەس. ەلىمىزدەگى جەكەمەنشىك مەكتەپتەر ۇسىناتىن باعا دياپازونى اركەلكى. ايماقتاردا ايلىق وقۋ قۇنى 50000 تەڭگەدەن باستالىپ، الماتى، استانا مەگاپوليستەرىندە 1 ميلليون تەڭگەدەن اسىپ جىعىلادى.

اشىق دەرەككوزدەگى مالىمەتتەرگە سەنسەك، 2026-2027 وقۋ جىلىندا جەكە مەكتەپتەر 1-سىنىپقا وقۋشى قابىلداۋ ءۇشىن قىرۋار قارجى تالاپ ەتەدى. بالاڭىز QSI الماتى حالىقارالىق مەكتەبى، Haileybury Almaty ،Haileybury Astana ،Charterhouse Almaty ،Kazakhstan International School (KIS) سەكىلدى مەكتەپتە وقىسىن دەسەڭىز، جىل سايىن 10-12 ميلليون تەڭگە شىعىنداۋعا دايىن بولۋىڭىز شارت. ەلدەگى 20-عا جۋىق مەكتەپتىڭ جىلدىق وقۋى اقىسىن سالىستىرساق، ەشبىرى 3 ميلليون تەڭگەدەن كەم ەمەس.

قازىر جەكە مەكتەپتەردە 325 مىڭنان استام وقۋشى ءبىلىم الادى. استانالىق اتا-انا باقىت جۇمابەك قىزى بالاسىن جەكە مەكتەپكە بەرگەندەردىڭ قاتارىندا. ول اتا-انا رەتىندە تاڭداۋىنىڭ نەلىكتەن جەكە مەكتەپكە تۇسكەنىن اشىپ ايتتى.

- مەنىڭ مەكتەپ جاسىنداعى ءۇش بالام بار. ۇلكەن ۇلىمنىڭ قابىلەتى جوعارى بولعان سوڭ، تاۋىپ-تايانىپ جەكە مەكتەپكە بەردىك. راسىمەن دە، ورتاسى جاقسى، تىلدەردى جاقسى مەڭگەرىپ جاتىر. ءبىراق قالعان ەكى بالامدى جەكە مەكتەپكە بەرۋدى قالتامىز مۇلدەم كوتەرمەيدى، ولار مەملەكەتتىك مەكتەپتە وقيدى. ەكى مەكتەپتىڭ ايىرماشىلىعى ايتارلىقتاي كوپ ەمەس. تەك جەكە مەكتەپتە ۇيىرمە دە، سپورت سەكتسيالارى دا ىشىندە. مەكتەپتەن كەيىن بالانى قوسىمشا ساباقتارعا اپارۋدىڭ قاجەتى جوق، - دەيدى باقىت جۇمابەك قىزى.

ايتا كەتەرلىگى، 2018 -جىلدان باستاپ جەكەمەنشىك مەكتەپتەرگە ورتا ءبىلىم بەرۋگە مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسىن ورنالاستىرۋ مۇمكىندىگى زاڭدى تۇردە بەكىتىلدى. وسىلايشا، كەيبىر اتا-انا ميلليونداپ اقشا تولەمەي-اق، جەكەمەنشىك مەكتەپتەردە بالاسىن تەگىن وقىتىپ ءجۇر. ال مەملەكەت تاراپىنان بالالاردى جەكەمەنشىك مەكتەپتە وقىتۋعا ارنايى سۋبسيديا بولىنەدى. 2020 -جىلى 13 ميلليارد تەڭگە جان باسىنا شاققانداعى قارجىلاندىرۋعا بولىنسە، 2025 -جىلى 242 ميلليارد تەڭگەگە جەتتى. ال 2028 -جىلعا دەيىن جەكەمەنشىك مەكتەپتەردەگى مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسىنا 760 ميلليارد تەڭگە بولىنبەك.

اۆتور

ەرسىن شامشادين