ۇيالى تەلەفون ميدىڭ قاتەرلى ىسىگىن تۋدىرمايدى - عالىمدار ءبىر توقتامعا كەلدى

الايدا دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ تاپسىرىسىمەن جۇرگىزىلگەن اۋقىمدى عىلىمي شولۋ مۇنداي بايلانىستى راستايتىن سەنىمدى دالەل تاپپادى، دەپ حابارلايدى turkystan.kz.

حالىقارالىق زەرتتەۋشىلەر توبى 1994-جىلدان 2022-جىلعا دەيىن جاريالانعان عىلىمي ەڭبەكتەردى تالداعان. باستاپقىدا 5 مىڭنان استام ماتەريال قاراستىرىلىپ، تالاپقا ساي كەلگەن 63 زەرتتەۋ قورىتىندى تالداۋعا ەنگىزىلدى. عىلىمي جۇمىس Environment International جۋرنالىندا جاريالاندى.

زەرتتەۋشىلەر ۇيالى تەلەفون قولدانۋ مەن ميداعى گليوما، مەنينگيوما، ەستۋ جۇيكەسىنىڭ نيەۆرينوماسى سەكىلدى ىسىكتەردىڭ اراسىنداعى ىقتيمال بايلانىستى باعالادى. سونىمەن قاتار گيپوفيز بەن سىلەكەي بەزدەرىنىڭ ىسىكتەرى، بالالارداعى مي وبىرى، بايلانىس مۇنارالارىنىڭ ماڭىندا تۇرۋ جانە جۇمىس ورنىنداعى راديوجيىلىك اسەرى دە قاراستىرىلدى.

شولۋ ناتيجەسى تەلەفوندى پايدالانۋ مي مەن باس اۋماعىنداعى قاتەرلى ىسىكتەردىڭ قاۋپىن ارتتىرمايتىنىن كورسەتتى. قاۋىپ كۇنىنە ۇزاق سويلەسەتىن ادامداردان دا، ءموبيلدى بايلانىستى ون جىلدان استام ۋاقىت پايدالانعانداردان دا جوعارى بولماعان. زەرتتەۋشىلەر بۇل تۇجىرىمعا قاتىستى دالەلدەردىڭ سەنىمدىلىك دەڭگەيىن ورتاشا دەپ باعالادى.

ۇيالى تەلەفوندار راديوجيىلىكتى ەلەكتروماگنيتتىك تولقىندار ارقىلى جۇمىس ىستەيدى. ولار رەنتگەن جانە گامما ساۋلەلەرى سەكىلدى يونداۋشى ساۋلەگە جاتپايدى. ياعني مۇنداي تولقىنداردىڭ ەنەرگياسى اتومداردان ەلەكتروندى ءبولىپ شىعارىپ، د ن ق-نى تىكەلەي زاقىمدايتىنداي دەڭگەيدە ەمەس.

ماماندار تاعى ءبىر ماڭىزدى جاعدايعا نازار اۋداردى. سوڭعى جيىرما جىلدا موبيلدى قۇرىلعىلاردى پايدالانۋ كۇرت وسكەنىمەن، حالىق اراسىنداعى مي وبىرى كورسەتكىشىندە سوعان سايكەس ءوسىم بايقالماعان. ەگەر ۇيالى تەلەفون قاتەرلى ىسىكتىڭ ەلەۋلى سەبەبى بولسا، ونى اۋرۋشاڭدىق ستاتيستيكاسىنان دا كورۋگە بولار ەدى.

بۇل قورىتىندى 250 مىڭنان استام ادام قاتىسقان COSMOS حالىقارالىق زەرتتەۋىنىڭ ناتيجەلەرىمەن دە سايكەس كەلەدى. ۇيالى تەلەفونمەن ءومىر بويى ەڭ كوپ سويلەسكەن قاتىسۋشىلاردا گليوما، مەنينگيوما نەمەسە ەستۋ جۇيكەسىنىڭ ىسىگى سيرەك پايدالانۋشىلارعا قاراعاندا ءجيى انىقتالماعان. قاتىسۋشىلاردىڭ ءبىر بولىگى تەلەفوندى 15 جىلدان استام تۇراقتى قولدانعان.

دەگەنمەن جاڭا عىلىمي شولۋدى «تەلەفوننىڭ دەنساۋلىققا ەشقانداي زيانى جوق» دەگەن كەڭ ماعىنادا تۇسىنۋگە بولمايدى. زەرتتەۋ نەگىزىنەن راديوجيىلىكتى تولقىندار مەن قاتەرلى ىسىك اراسىنداعى بايلانىستى باعالادى. تەلەفوندى شامادان تىس قولدانۋدىڭ ۇيقىعا، دەنە قوزعالىسىنا، زەيىنگە نەمەسە پسيحولوگيالىق جاعدايعا ىقپالى بولەك زەرتتەلەتىن ماسەلەلەر.

سونداي-اق بالالارعا، بايلانىس مۇنارالارىنا جانە كەيبىر كاسىبي اسەر تۇرلەرىنە قاتىستى عىلىمي ەڭبەكتەر سانى ەرەسەكتەردىڭ تەلەفون پايدالانۋىن زەرتتەگەن جۇمىستاردان از. سوندىقتان عالىمدار وسى باعىتتارداعى ناتيجەلەردى ساقتىقپەن ءتۇسىندىرىپ، زەرتتەۋلەردى جالعاستىرۋ قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

2011-جىلى د د س ۇ قۇرامىنداعى قاتەرلى ىسىكتەردى زەرتتەۋ جونىندەگى حالىقارالىق اگەنتتىك راديوجيىلىكتى ەلەكتروماگنيتتىك ورىستەردى ادامعا «ىقتيمال كانسەروگەن» ساناتىنا ەنگىزگەن بولاتىن. مۇنداي جىكتەۋ ونىڭ قاتەرلى ىسىك تۋدىراتىنى دالەلدەندى دەگەندى بىلدىرمەيدى. ول كەزدە ادامعا قاتىستى زەرتتەۋلەر شەكتەۋلى ءارى ءبىر-بىرىنە قايشى بولعان. قازىرگى شولۋ الدەقايدا كەڭ جانە كەيىنگى جىلدارى جينالعان دەرەكتەردى قامتيدى.

عالىمداردىڭ قورىتىندىسى بويىنشا، قازىرگى قولدا بار ەپيدەميولوگيالىق دەرەكتەر ۇيالى تەلەفوننان تارايتىن راديوتولقىنداردىڭ مي وبىرىنا اكەلەتىنىن كورسەتپەيدى. تەلەفوندى ون جىل نەمەسە ودان دا ۇزاق پايدالانۋ دا قاتەرلى ىسىك قاۋپىنىڭ وسۋىمەن بايلانىستى بولماعان.

دەمەك، تەلەفوندى قۇلاققا تاقاپ سويلەسۋ مي وبىرىن تۋعىزادى دەگەن قاۋىپ عىلىمي دالەلدەرمەن راستالماي وتىر. دەگەنمەن قۇرىلعىنى اقىلعا قونىمدى پايدالانۋ، ەكران الدىنداعى ۋاقىتتى باقىلاۋ جانە كولىك جۇرگىزۋ كەزىندە تەلەفونعا الاڭداماۋ بۇرىنعىداي ماڭىزدى.