ورمۋزدان - اممانعا: تاياۋ شىعىستاعى مۇناي تاسىمالى وزگەرۋى مۇمكىن

 Kazinform اگەنتتىگىنىڭ اممانداعى مەنشىكتى ءتىلشىسى وسى تەندەنسيانى تالداپ كوردى.

ورمۋزدىڭ وسال تۇسى

اقپان ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن ورمۋز بۇعازى قالىپتى رەجيمدە جۇمىس ىستەدى. اي سايىن بۇل بۇعاز ارقىلى شامامەن 3 مىڭ كەمە وتەتىن، ال تاسىمالداناتىن مۇناي كولەمى تاۋلىگىنە 15 ميلليون باررەلگە جەتىپ تۇردى. بۇل - الەمدىك مۇناي ەكسپورتىنىڭ شامامەن بەستەن ءبىرى دەگەن ءسوز.

ا ق ش پەن يزرايل يرانعا سوققى جاساعاننان كەيىن ءىرى تاسىمالداۋشىلار ترانزيتتى توقتاتتى، ساقتاندىرۋ كومپانيالارى بۇرىنعى ساقتاندىرۋ پوليستەرىنىڭ كۇشىن جويىپ، تاريفتەردى شەكتەن تىس كوتەردى. مۇناي قورى مول پارسى شىعاناعى ءىس جۇزىندە نارىقتان اجىراپ قالدى.

ناۋرىزدىڭ ورتاسىنا قاراي بۇعاز ارقىلى ءۇش اپتا ىشىندە بار بولعانى 116 كەمە ءوتتى. سوعىسقا دەيىن كۇنىنە شامامەن 120 كەمە ءوتىپ جاتاتىن. ساقتاندىرۋ نارىعىندا تاريفتەر كەمە قۇنىنىڭ %0,25- ىنان %10- ىنا دەيىن كوتەرىلىپ، ءىرى تانكەردىڭ ءبىر رەيسىن ساقتاندىرۋ قۇنى 3-8 ميلليون دوللارعا جەتتى.

ساۋىرگە قاراي كورسەتكىش %2-6- عا دەيىن ازداپ تومەندەگەنىمەن، سوعىسقا دەيىنگى دەڭگەيدەن بىرنەشە ەسە جوعارى بولىپ قالدى. سالدارىنان ءىرى تاسىمالداۋشىلار ترانزيتتى توقتاتتى.

سوعىس پارسى شىعاناعىنداعى مۇنايعا سۇيەنگەن ەكونوميكالاردىڭ قۇرىلىمدىق تۇرعىدان وسالدىعىن اشىپ بەردى. تابىس باررەل باعاسىنا عانا ەمەس، شيكىزاتتىڭ قاۋىپسىز تاسىمالدانۋىنا تاۋەلدى بولىپ تۇر. سونىڭ سالدارىنان بۇعاز تۇتاس تاۋەكەل ايماعىنا اينالىپ، سوعىستىڭ سالدارى ەكونوميكالىق داعدارىسقا ۇلاساتىنداي قاتەر ءتوندى. وسىنىڭ ءبارى كەمە قاتىناسىنا، ساقتاندىرۋعا، اۆياتسياعا، ونەركاسىپتى جابدىقتاۋعا جانە تۇتىنۋ باعالارىنا كەرى اسەر ەتتى.

بۇعازعا بالاما باعىت

پارسى شىعاناعىنداعى ەلدەر سوعىستىڭ اياقتالۋىن كۇتپەي، ەكسپورت ينفراقۇرىلىمىن قايتا قۇرا باستادى. ورمۋز بۇعازىنىڭ وسالدىعى انىق كورىندى، سوندىقتان ءار مەملەكەت ونى اينالىپ وتەتىن باعىت ىزدەۋگە كىرىستى.

داعدارىسقا ەڭ دايىن ەلدەردىڭ ءبىرى - بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى بولىپ شىقتى. تاۋلىگىنە 1,8 ميلليون باررەلگە دەيىن ايداۋعا قاۋقارلى حابشان- فۋدجەيرا قۇبىرى سوعىسقا دەيىن سالىنعان ەدى. داعدارىس كەزىندە ول امىرلىكتىڭ جالعىز ەكسپورت ارناسىنا اينالدى.

ب ا ءا- ءنىڭ ADNOC مۇناي كومپانياسى فۋدجەيرا پورتى ارقىلى ەكسپورت قۋاتىن ەكى ەسە ارتتىراتىن پاراللەل قۇبىردىڭ قۇرىلىسىن جەدەلدەتىپ جاتىر. پورت ومان شىعاناعىنىڭ جاعالاۋىندا، ورمۋز بۇعازىنان تىس جاتقانىمەن سەنىمدى.

2027 -جىلى وسى نىسان قولدانىسقا بەرىلەدى دەپ جوسپارلانعان. مامىر ايىنا قاراي قۇرىلىس جارتىسىنا جەتكەنى حابارلاندى. كومپانيانىڭ باس ديرەكتورى سۇلتان احمەد ءال-جابەر بۇعازدىڭ جابىلۋىنان بولعان شىعىندى 1 ميلليارد باررەلدەن استام دەپ باعالاپ، ءار اپتا سايىنعى توقتاپ قالۋ الەمدىك ەكونوميكاعا قوسىمشا 100 ميلليون باررەل شىعىن اكەلەتىنىن ايتتى.

ساۋد ارابياسى شىعىستاعى كەن ورىندارىن قىزىل تەڭىزدەگى يانبۋ پورتىمەن جالعايتىن، ۇزىندىعى شامامەن 1200 شاقىرىم بولاتىن «پەترولاين» قۇبىرىن ىسكە قوستى. بۇل جۇيە ورمۋزدى تولىق اينالىپ وتەدى.

قۇبىردىڭ وتكىزۋ قۋاتى تاۋلىگىنە 5 ميلليون باررەلگە دەيىن جەتەدى. ءبىراق ساراپشىلار مۇنداي اۋقىمدى ينفراقۇرىلىمنىڭ ءوزى بەلسەندى اسكەري قيمىل كەزىندە وسال نىساناعا اينالاتىنىن قازىردىڭ وزىندە ايتىپ جاتىر.

باسقا مۇنايلى ەلدەر مۇناي ترانزيتىنىڭ ءبىر بولىگىن قۇرلىققا كوشىرۋ جولدارىن قاراستىرىپ جاتىر. ءبىراق ليۆان، تۇركيا مەن جەرورتا تەڭىزى باعىتتارىنىڭ قايسىسى ۇتىم ەكەنى تۋرالى ناقتى توقتام جوق.

باعدات باتىسقا بەت بۇردى

ءداستۇرلى تەڭىز باعىتتارىنان ايىرىلعان ەلدەردىڭ ىشىندە ەڭ قيىن جاعدايدا قالعان ەل - يراك. ب ا ءا مەن ساۋد ارابياسىنان ايىرماشىلىعى - ورمۋزدى اينالىپ وتەتىن دايىن قۇبىرى جوق. امال جوق، كورشى ەلدەردىڭ اۋماعى ارقىلى جول ىزدەۋگە تۋرا كەلدى.

سوعىسقا دەيىن يراك ورمۋز بۇعازى ارقىلى تاۋلىگىنە شامامەن 3,5 ميلليون باررەل ەكسپورتتايتىن. مۇنايدان تۇسكەن تابىس بيۋدجەت نەگىزى بولىپ، مەملەكەتتىك كىرىستىڭ شامامەن %90- ىن قامتاماسىز ەتتى. بۇعاز جابىلعاننان كەيىن ءوندىرۋ كولەمى قالىپتى دەڭگەيدىڭ ۇشتەن بىرىنە دەيىن قىسقارعان.

يراكتىڭ مۇناي ءمينيسترى تۇركيا، سيريا جانە يوردانيا ارقىلى تاۋلىگىنە 100-200 مىڭ باررەل مۇناي تاسىمالداۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرىپ جاتقانىن ايتتى. ناۋرىزدا باعدات كيركۋك كەن ورىندارىنان تۇركيانىڭ دجەيحان پورتىنا قۇبىر ارقىلى ەكسپورتتى قايتا باستادى.

ال ساۋىردە يراكتىڭ مەملەكەتتىك مۇناي كومپانياسى SOMO سيريانىڭ بانياس پورتى ارقىلى تاۋلىگىنە 50 مىڭ باررەل ەكسپورتتاۋ جونىندە كەلىسىم جاسادى. 299 كولىكتەن جاساقتالعان العاشقى كولوننا ءال-تانف شەكارا وتكەلى ارقىلى ءوتتى. سيريالىق ب ا ق مالىمەتىنشە، مۇناي بانياس تەرمينالىندا ءتۇسىرىلىپ، ارى قاراي تانكەرلەرگە قايتا تيەلگەن.

يراك بيلىگى مۇنى وڭىرلىك تۇراقسىزدىققا بايلانىستى «ەرەكشە قادام» دەپ اتاپ، مارشرۋتتىڭ ۋاقىتشا ەكەنىن مويىندادى. جاڭا باعىت تەڭىز جولىنان قىمبات ءارى كۇردەلى. ءبىراق ول ەكسپورتتى ۇستاپ تۇرۋعا جانە بيۋدجەت كىرىسىنە تۇسەتىن قىسىمدى ازايتۋعا كومەكتەسە الادى.

يراك مىسالى بالاما باعىتتار تۋرالى اڭگىمەنىڭ تەك جوبا دەڭگەيىنەن شىعىپ كەتكەنىن كورسەتتى. ەندى جولدار، شەكارا وتكەلدەرى، تەرمينالدار مەن تەمىرجول ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىكتىڭ ءبىر بولىگى رەتىندە قاراستىرىلا باستادى.

امماننىڭ دا ايتارى بار

7-ساۋىردە امماندا تۇركيا، يوردانيا جانە سيريانىڭ كولىك مينيسترلەرى ينتەگراتسيالانعان تەمىرجول جانە اۆتوموبيل مارشرۋتىن تاياۋ شىعىس ءدالىزى دەپ اتالاتىن جوبانى قۇرۋعا باعىتتالعان ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويدى.

ساۋد ارابياسى وسى جۇيەگە ءوزىنىڭ ۇلتتىق تەمىرجول جەلىسىن قوسۋدى زەردەلەۋ جوسپارى بارىن مالىمدەدى. تۇپكى نۇسقادا بۇل مارشرۋت تۇركياعا اكاباعا شىعۋ مۇمكىندىگىن بەرۋگە ءتيىس. ال پارسى شىعاناعى ەلدەرىنە يوردانيا مەن سيريا ارقىلى سولتۇستىك نارىقتارعا شىعاتىن قوسىمشا جول ۇسىنباق.

اممانعا بۇل ترانزيتتىك الىمداردان، اۆتوتاسىمالدان، قويمالىق لوگيستيكادان، كەدەندىك قىزمەتتەردەن جانە سيريانى قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارىنا قاتىسۋدان تابىس تابۋ مۇمكىندىگىن بەرمەك. اكابا پورتى يوردانيا ارقىلى سيرياعا، تۇركيا مەن جەرورتا تەڭىزىنە باعىتتالاتىن جۇكتەر ءۇشىن وڭتۇستىكتەگى ماڭىزدى تەڭىز نۇكتەسىنە اينالادى.

دەگەنمەن قۇرلىقتاعى باعىتتار ورمۋز بۇعازىن بۇگىن- ەرتەڭ الماستىرا المايدى. مۇناي، جانارماي، شيكىزات پەن كونتەينەرلەردىڭ ءىرى پارتياسىن تاسىمالداۋدا تەڭىز جولىنا جەتەر بالاما ازىرگە جوق. ال قۇرلىقتاعى لوگيستيكا ۇلكەن كولەمدەگى جۇكتى ۇلكەن كولەمدە جونەلتە المايدى. ونىڭ ۇستىنە شىعىنى كوپ.

سيريا مەن يراك پارسى شىعاناعىنان شىعاتىن مۇناي ەكسپورتىنىڭ نەگىزگى ترانزيتتىك دالىزىنە اينالدى دەگەننىڭ وزىندە كەلەشەگى ناقتى قالاي بولاتىنى بەلگىسىز. ەكى مەملەكەت تە تۇراقسىزدىقتان تولىق ەس جيا الماي كەلەدى.

وسىلايشا ورمۋز بۇعازىنداعى احۋال پارسى شىعاناعى قۇرعان ەكسپورتتىق مودەلدىڭ وسالدىعىن كورسەتتى. ال سيريا ۇزاق جىلعى وقشاۋلاۋدان كەيىن ترانزيتتىك ءرولىن قايتارۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى. يوردانيا ءوزىنىڭ گەوگرافيالىق ارتىقشىلىعىن العا تارتاتىن جاڭا تەتىكتەن ايىرىلماۋعا تىرىساتىنى ءسوزسىز.

تاياۋ شىعىستا جاڭا لوگيستيكالىق باسەكە باستالۋى مۇمكىن. ول باسەكە مۇناي تاسىمالىمەن شەكتەلمەيدى.

اۆتورلار

ەسىمجان ناقتىباي