تەز قارتايۋ تۇقىم قۋالاي ما؟
امەريكالىق عالىمدار ادامنىڭ قارتايۋ پروتسەسى مەن دەنساۋلىق جاعدايى اتا-انانىڭ گەنەتيكالىق ەرەكشەلىگىنە تىكەلەي بايلانىستى ەكەنىن انىقتادى. پەنسيلۆانيا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زەرتتەۋشىلەرى د ن ق قۇرامىنداعى تەلومەرلەردىڭ (حروموسومانىڭ سوڭىنداعى قورعانىش بولىكتەر) ۇزىندىعى اتا-انادان بالاعا قاراپايىم جولمەن عانا ەمەس، ەرەكشە بيولوگيالىق مەحانيزم ارقىلى بەرىلەتىنىن دالەلدەدى، دەپ حابارلايدى turkystan.kz.
عالىمدار بۇل قۇبىلىستى العاش رەت ەمبريوننىڭ دامۋىنىڭ ەڭ ەرتە كەزەڭىنەن، ءتىپتى ەكى جاسۋشالىق ساتىسىندا-اق بايقاعان. زەرتتەۋ ناتيجەلەرى Current Biology جۋرنالىندا جاريالاندى.
تەلومەر حروموسومالاردىڭ ۇشىنداعى د ن ق تىزبەگى، ول جاسۋشالاردىڭ ءبولىنۋ سانىن شەكتەيدى. تەلومەر قىسقارعان سايىن جاسۋشا قارتايادى. سوندىقتان تەلومەر ۇزىندىعى ادام اعزاسىنىڭ بيولوگيالىق جاسىمەن تىكەلەي بايلانىستى.
زەرتتەۋدە عالىمدار ۇزىن جانە قىسقا تەلومەرى بار ەكى ءتۇرلى تۇقىمدى تىشقانداردى بۋدانداستىرعان. ناتيجەسىندە، اكەسىنىڭ تەلومەرى ۇزىن بولعان جاعدايدا ۇرپاعىنىڭ دا تەلومەرى ۇزارعان، ال اناسىنىڭ تەلومەرى ۇزىن، ءبىراق اكەسىنىكى قىسقا بولسا، ۇرپاقتا تەلومەر كەرىسىنشە قىسقارعان.
زەرتتەۋ بارىسىندا عالىمدار بۇرىن تەك قاتەرلى ىسىك جاسۋشالارىندا بايقالاتىن ەرەكشە ALT (Alternative Lengthening of Telomeres) مەحانيزمىنىڭ ىسكە قوسىلعانىن انىقتادى. بۇل مەحانيزم تەلومەرازاسىز-اق د ن ق تىزبەگىن قايتا بىرىكتىرىپ، تەلومەردى جاساندى تۇردە ۇزارتا الادى.
بۇل جاڭالىق ادامدارعا دا ءتان بولۋى مۇمكىن: بۇرىننان بەلگىلىدەي، ەگدە جاستاعى اكەلەردەن تۋعان بالالاردىڭ تەلومەرى ۇزاعىراق كەلەدى.
تەلومەردىڭ ۇزىندىعى قارتايۋدىڭ بيولوگيالىق كورسەتكىشى عانا ەمەس، سونىمەن قاتار قاتەرلى ىسىك، التسگەيمەر جانە جۇرەك اۋرۋلارى سياقتى جاسقا بايلانىستى دەرتتەردىڭ دامۋ قاۋپىن باعالاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
قازىر عالىمدار تەلومەر قۇرىلىمىن ادام وتباسىلارىندا انا، اكە جانە بالا دەڭگەيىندە زەرتتەۋ ءۇشىن د ن ق-نى ۇزىن تىزبەكتەر بويىنشا سەكۆەنيرلەۋ ءادىسىن قولدانۋدا.
زەرتتەۋ جەتەكشىلەرى اتاپ وتكەندەي، بۇل جاڭالىق ادام گەنەتيكاسىن، تۇقىم قۋالايتىن اۋرۋلاردى جانە ۇزاق ءومىر ءسۇرۋدىڭ بيولوگيالىق تەتىكتەرىن تۇسىنۋگە جاڭا جول اشادى.
