تەرەڭ ويلانا المايدى: جاس ۇرپاقتىڭ ەرەكشەلىگى قانداي

استانا. KAZINFORM - جاڭا ۇرپاقتىڭ دامۋى مەن پسيحولوگياسى سوڭعى كەزدەرى كوپشىلىكتىڭ كوكەيىندەگى ماسەلەگە اينالدى. كوپشىلىك زۋمەرلەر مەن الفا ۇرپاق دەپ اتاپ كەتكەن جاستاردىڭ تەرەڭ ويلانىپ، ارەكەت ەتپەيتىنىنە الاڭداۋلى. زۋمەرلەر مەن الفالار كىمدەر؟ ولاردى قالاي تاربيەلەۋ كەرەك؟ ماماندار Kazinform تىلشىسىنە سۇحبات بەرىپ، پىكىرلەرىن ءبىلدىردى.

- جالپى، زۋمەرلەر دەپ 1997- 2010 -جىلدار ارالىعىندا تۋعان جاستاردى اتايمىز. زۋمەرلەر كوبىنە ءۇستىرت ويلانادى، كەڭىستىككە جىلدام بەيىمدەلىپ، جاڭا تەحنولوگيالاردى تەز مەڭگەرەدى. فيلوسوفيالىق تۇرعىدان العاندا ءاربىر ۇرپاقتىڭ وزىنە ءتان ميسسياسى بولادى. ال زەتا ۇرپاقتىڭ مىندەتى - جاھاندىق ماسەلەلەرگە وزگەرىس ەنگىزۋ دەۋگە بولادى. الفالار، كەرىسىنشە، كوبىنە كرەاتيۆتى كەلەدى. ولار اقپاراتتى ۆيزۋالدى تۇردە قابىلدايدى جانە «قازىر جانە وسىندا» قاعيداسىمەن ءومىر سۇرەدى، - دەيدى پسيحولوگ مامانى.

جاننا ارىنبايەۆا جاس ۇرپاقتىڭ ويلاۋ قابىلەتىندەگى ماسەلەلەرگە دە توقتالدى.

فوتو: جاننا ارىنبايەۆانىڭ جەكە مۇراعاتىنان

- مۇندا وتە ماڭىزدى ءبىر ماسەلە بار - بۇل بالالار شىنايى ومىرمەن قانشالىقتى بايلانىستى، ولار قاۋىپتى جاعدايلاردى تاني الا ما، ءوز ارەكەتتەرىنىڭ سالدارىن تۇسىنە مە، جوق پا - ماسەلە وسىندا. مۇنداي جاعدايدا تاربيە ەرەكشە ءرول اتقارادى. بالانىڭ اتا-انامەن تىعىز قارىم-قاتىناستا بولۋى - دۇرىس شەشىم قابىلداۋعا، دۇرىس قورىتىندى جاساۋعا، دۇرىس ارەكەت ەتۋگە باۋلۋدىڭ نەگىزى. سەبەبى بالا نە ىستەسە دە، سونىڭ ناتيجەسىن كەيىن ءوزى كورەدى. بۇل قاسيەت بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە زۋمەرلەرگە دە تان. مىسالى، زۋمەرلەرگە دەيىنگى ۇرپاقتار كوبىنە ناتيجە ءۇشىن ءومىر سۇرسە، زۋمەرلەر مەن الفالار پروتسەستەن ءلاززات الۋدى قالايدى. ولار ارەكەتىنىڭ سالدارىنا اسا ءمان بەرە بەرمەيدى. ميللەنيالدار مەكەنجاي، تۋعان كۇنى، اتى-ءجونىن جاتتاپ الۋعا تىرىسسا، زۋمەرلەر مەن الفالار ءۇشىن بۇل قاجەت ەمەس. ولار «وسى اقپاراتتى قايدان تابا الامىن؟» دەگەن سۇراقپەن ءومىر سۇرەدى. ميللەنيالدار اقپاراتتى شىنايى دەرەككوزدەردەن كورىپ، وقىپ، ەستىپ، ۇستاپ قابىلداۋعا تىرىسسا، زۋمەرلەر مەن الفالار ءۇشىن ءبىر نارسەنى جاتتاپ نەمەسە ەستە ساقتاپ قالۋ اسا ماڭىزدى ەمەس. جانە زۋمەرلەر مەن الفالاردىڭ وزدەرىنە جاۋاپكەرشىلىك الا الۋى - ءوز الدىنا ۇلكەن سۇراق. ولاردا بۇل تۇرعىدا كىشىگىرىم قيىندىقتار تۋىنداۋى مۇمكىن. سەبەبى ەموتسيانىڭ اسەرىمەن جىلدام شەشىم قابىلداعاندا، ولار ونىڭ سالدارى تۋرالى ويلانبايدى. ماسەلەن، ولار العان اقپاراتتىڭ شىنايى نە جالعان ەكەنىنە كوز جەتكىزبەستەن ارەكەتكە كوشە سالادى. مۇنداي ارەكەتتەر ءاردايىم وڭ ناتيجە بەرە بەرمەيدى، - دەيدى مامان.

پسيحولوگتىڭ ايتۋىنشا، جىلدام شەشىم قابىلداپ، تەرەڭ ويلانباۋدىڭ دا جاقسى تۇستارى بار.

- زۋمەرلەر مەن الفالار اقپاراتتى كوپ تۇتىنادى. ولار دەرەكتى جىلدام قاراپ شىعىپ، سالىستىرىپ، قورىتىندى جاساپ، شەشىم قابىلداي الادى. ءبىراق تەرەڭ ويلانىپ، ماسەلەنىڭ بايىبىنا بارۋعا بەيىم ەمەس. الايدا بۇل ءاردايىم مينۋس دەگەن ءسوز دە ەمەس. كەيبىر جاعدايلاردا تەرەڭ ويلانباۋ ءتيىمدى. ويتكەنى كوپ ويلانا بەرۋ ميعا قورقىنىش تۋدىرىپ، ادامدى ارەكەتتەن تەجەپ تاستايدى. بۇل - ميللەنيالدارعا ءتان جاعداي. ولار ءجۇز ويلانىپ، مىڭ تولعانىپ، اقىرىندا مۇلدەم ارەكەت ەتپەي قويۋى دا مۇمكىن. بۇل - قاتەلىك جاساۋدان قورقۋ سەزىمىنەن تۋىندايدى، - دەيدى ول.

ال مۇنداي ۇرپاقتار ءبولىنىسى ساۋدا-ساتتىق ماسەلەسىن جەڭىلدەتۋ ءۇشىن كەرەك ەكەن. جاننا ارىنبايەۆا ونىڭ دا سەبەبىن ءتۇسىندىردى.

- جالپى، ۇرپاقتار تەورياسىنىڭ باستى ماقساتى - ءار ۇرپاقتىڭ قابىلداۋى، نانىم- سەنىمى، الەۋمەتتىك كوزقاراسى مەن يدەيالارىن ءتۇسىنۋ. سول سەبەپتى ۇرپاقتار وسىلاي بولىنەدى. مىسالى، ميللەنيالداردىڭ سەنىمدەرى مەن ومىرلىك باعدارلارى قازىرگى الفالارمەن سالىستىرعاندا مۇلدە وزگەشە. الفالار جەڭىلدىك پەن قاراپايىمدىلىقتى ۇستانسا، ميللەنيالدار لوگيكاعا، تەرەڭ وي مەن ساراپتاۋعا بەيىم. سوندىقتان ۇرپاقتار تەورياسى ادامداردىڭ پسيحولوگياسىن زەرتتەۋگە، ماركەتينگ جۇرگىزۋگە، ساۋدا-ساتتىق پەن عىلىمدى دامىتۋعا اسا قاجەت. مىسالى، ءبىر تاۋاردى ميللەنيال مەن الفا ۇرپاعىنا ساتۋ ءۇشىن ءارتۇرلى تاسىلدەر قولدانۋ قاجەت. مۇنداي پروتسەستەردە ۇرپاقتاردىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرۋ وتە ماڭىزدى. ءبىراق بۇل - قاتىپ قالعان قاعيدا ەمەس. ميللەنيالداردىڭ اراسىندا الفاشا ويلايتىندار، ال الفالاردىڭ اراسىندا ميللەنيالدارعا ءتان ارەكەت جاسايتىن بالالار كەزدەسۋى مۇمكىن، - دەيدى پسيحولوگ.

ال پەداگوگ اقمونشاق نۇرتازا قازىرگى جاس بالالاردىڭ پسيحولوگياسىنداعى ەرەكشەلىكتەردى اتاپ ءوتتى.

فوتو: اقمونشاق نۇرتازانىڭ جەكە مۇراعاتىنان

- الفا ۇرپاعىنىڭ ويلاۋ قابىلەتى قىسقا ۋاقىتقا بەيىمدەلگەن. ولار ۇزاق اڭگىمەنى نەمەسە كولەمدى اقپاراتتى قابىلداۋعا قينالادى. بۇل - ولاردىڭ تسيفرلىق ءداۋىردىڭ بالالارى ەكەنىنىڭ دالەلى. ولاردى عالامتورمەن، سمارتفونمەن، كومپيۋتەرمەن بىرگە تۋعان دەپ ايتۋعا بولادى. ءبىرسارىندى، ءداستۇرلى ساباق ولاردى تەز جالىقتىرىپ جىبەرەدى. مەنىڭ الەۋمەتتىك جەلىگە كەلۋىمنىڭ ماقساتى دا - قازىرگى بالالارعا جاقىنداي ءتۇسۋ، ولارعا ءوز تىلىمەن سويلەي ءبىلۋ. بۇل ۇرپاقتىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى - ولار جەكە قارىم-قاتىناس جاساۋدى قالايدى. ءار بالانىڭ پىكىرىن ەسكەرىپ، ساناسۋ قاجەت. جانە قازىرگى بالالار وتە ەموتسيونالدى. ولار وزدەرىن تىڭداعانىن قالايدى. سيفرلىق ساۋاتتىلىقتارى جوعارى بولعانىمەن، پسيحولوگيالىق تۇرعىدا السىزدەۋ. الفا ۇرپاعى ءوز ويىن اشىق جەتكىزەدى. «مەنىكى دۇرىس» دەگەن وزىمشىلدىك مىنەزدەرى باسىم. ءوز ايتقاندارىن ىستەتكىسى كەلىپ تۇرادى. سوندىقتان ولاردى تاربيەلەۋ ادەتتەگىدەن دە كوپ كۇش پەن شىدامدىلىقتى تالاپ ەتەدى، - دەيدى ۇستاز.

پەداگوگ ءبىلىم بەرۋ مەتوديكاسىن دا بالالاردىڭ پسيحولوگياسىنا قاراي بەيىمدەۋ كەرەكتىگىن ايتادى. بۇرىنعى ءادىس-تاسىلدەرمەن قازىرگى بالالارعا مالىمەتتى ءسىڭىرۋ قيىن دەيدى استانا قالاسىنداعى № 58-مەكتەپ- گيمنازياسىنىڭ ديرەكتورى.

- مەن مەكتەپ ديرەكتورى رەتىندە ءوز ۇجىمىما ۇنەمى ايتىپ وتىرامىن: ءسىز قانداي ۇستاز بولساڭىز دا، قانداي ءادىس قولدانساڭىز دا، ەڭ باستىسى - بالاعا ءبىلىمدى جەتكىزۋ. سەبەبى قازىرگى بالالاردىڭ تانىم پروتسەستەرى بۇرىنعىلارمەن سايكەس كەلمەيدى. كوپشىلىكتى «نەگە ءبىلىم ساپاسىن كوتەرە الماي جاتىرمىز؟»، «مۇعالىم مەن وقۋشىنىڭ اراسى نەگە الشاقتاپ بارادى؟» دەگەن سۇراقتار الاڭداتادى. بۇل - زامان مەن وقۋشى پسيحولوگياسىنىڭ وزگەرىپ، مۇعالىمدەردىڭ ءادىس-تاسىلدەرىنىڭ سول كۇيى قالىپ قويعانىنىڭ سالدارى. ءبىز مەملەكەتتىك ستاندارتقا ساي ءبىلىم بەرەمىز. ءبىراق مۇعالىم ساباقتى جاتىپ بەرە مە، TikTok ارقىلى بەرە مە، سىرتتا ءجۇرىپ تۇسىندىرە مە - ءبارىبىر. باستىسى - بالانىڭ اقپاراتتى قابىلداۋى جانە مۇعالىمدى تۇلعا رەتىندە قابىلداۋى. بالانىڭ ساباققا دەگەن زەيىنى العاشقى 15 مينۋتتا شوعىرلانادى. قالعان ۋاقىتتا ونىڭ قىزىعۋشىلىعى تومەندەي بەرەدى. بۇل - عىلىمي تۇردە دالەلدەنگەن فاكت، - دەيدى اقمونشاق نۇرتازا.

ۇستازدىڭ ايتۋىنشا، قازىرگى اتا-انالار دا بالالاردى تاربيەلەۋ كەزىندە وسى قاتەلىكتەرگە ءجيى جول بەرىپ جاتادى.

- ءبىز بالالاردى تاربيەلەۋدە ولاردىڭ ۇرپاقتىق ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرمەي، قاتەلىكتەرگە بوي الدىرىپ جاتامىز. جوعارعى بۋىن «مەنى قالاي تاربيەلەسە، مەن دە بالالارىمدى سولاي تاربيەلەيمىن» دەگەن ۇستانىممەن ءومىر سۇرەدى. الايدا بۇل - قازىرگى زاماندا جارامسىز ءتاسىل. ۇلكەن كىسىلەرمەن سويلەسسەك، «بۇرىن ءبىزدى سولاي تاربيەلەدى، ەشتەڭە بولمادى» دەگەندى ءجيى ەستيمىز. ءبىراق ول كەزدە زامان باسقا ەدى. قازىر - دامۋ زامانى، اقپاراتتىڭ بارلىعى اشىق. بالالار ءوز قۇقىقتارىن جاقسى بىلەدى. ەگەر ءبىز ولاردى بۇرىنعىداي قاتال تارتىپپەن تاربيەلەسەك، بۇل ناتيجە بەرمەيدى. ءبىراق قاتال بولماۋ كەرەك دەگەن دە دۇرىس ەمەس. بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە تالاپ پەن ءتارتىپ قاجەت. جانە ءمۇعالىم ولاردىڭ دەڭگەيىنە تۇسە ءبىلۋى كەرەك، - دەيدى ول.

ايتا كەتەيىك، وقۋ-اعارتۋ ءمينيسترى عاني بەيسەمبايەۆ مەكتەپ باعدارلاماسىنا جىنىستىق قاتىناس تاربيەسىن ەنگىزۋگە قاتىستى پىكىر ءبىلدىردى.

ودان بولەك، 7 جاسار ماتەماتيك بالانىڭ اناسى دارىندى بالانى تاربيەلەۋدەگى تاجىريبەسىمەن ءبولىستى.

ال قازىرگى اكەلەردىڭ نە سەبەپتى بالا تاربيەسىنە از ارالاساتىنىن بىلگىڭىز كەلسە، سىلتەمەگە ءوتىڭىز.

اۆتور

ارۋجان ماحمۋت