پويىزعا بيلەتسىز مىنگەن جولاۋشى: مۇقاعالي جوعارى باعالاعان اقىننىڭ مۇراسى قايتا جاڭعىردى

ءىس-شارانى «دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ قاۋىمداستىعى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگى ۇيىمداستىردى. كەشتىڭ نەگىزگى ماقساتى - اقىننىڭ رۋحاني- مادەني مۇراسىن ناسيحاتتاپ، ونىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىن كەيىنگى ۇرپاققا تانىستىرۋ.

ءومىرزاق قوجامۇراتوۆ - قازاق پوەزياسىنا وزىندىك ورنەك اكەلگەن، جۇمەكەن ناجىمەدەنوۆ، مۇقاعالي ماقاتايەۆ، تولەگەن ايبەرگەنوۆ سىندى تارلاندارمەن قاتار تانىلعان تالانتتى اقىن. كەزىندە ايگىلى جىر الىپتارى ءابدىلدا تاجىبايەۆ پەن ءابۋ سارسەنبايەۆ باستاعان اعا بۋىن وكىلدەرى مەن قاتارلاس قالامگەرلەر ونىڭ اقىندىق قابىلەتىن مويىنداپ، جىلى پىكىرلەرىن بىلدىرگەن.

سوعان قاراماستان، بۇگىندە ءومىرزاق قوجامۇراتوۆتىڭ ەسىمى ادەبي ورتادا سيرەك اتالادى. اقىن وتەجان نۇرعاليەۆتىڭ: «اقىننىڭ قالاي ۇمىتىلاتىنىن، قالاي سۇراۋسىز كەتەتىنىن وسى ءومىرزاقتىڭ تاعدىرىنا قاراپ بىلۋگە بولادى. ءبىراق قوجامۇراتوۆ دەسە ەلەڭدەمەيتىن، ونىڭ ارۋاعىنا باس يمەيتىن اقىن جوق»،-دەگەن ءسوزى دە قالامگەردىڭ شىعارماشىلىق تاعدىرىنا قاتىستى وي سالادى.

ءوز زامانىندا مۇقاعالي ماقاتايەۆ باستاعان كوپتەگەن كورنەكتى اقىنداردان جوعارى باعا العان ءومىرزاق قوجامۇراتوۆ سىرشىل جىرلارىمەن، سەزىمگە تولى ولەڭدەرىمەن ەرەكشەلەندى.

مۇقاعالي ماقاتايەۆ ءوز جازبالارىنىڭ بىرىندە، «ءومىرزاق مىقتى اقىن. سولاي بولا تۇرسا دا وسى پاقىر ازىرگە پويىزعا بيلەتسىز مىنگەن جولاۋشى ءتارىزدى.. . ءوز قۇربىلارىنىڭ قاتارىنان ورىن تيمەي-اق قويدى وسىعان، بىردە-ءبىرىمىز وعان كەل دەپ تە، كەت دەپ تە نيەت بىلدىرە المادىق. مىناۋ بارىڭ، مىناۋ جوعىڭ دەمەدىك. بۇعان ءومىرزاق تۇرارلىق ەدى.. . اقىن دا ادام. ونىڭ شىعارماشىلىق تاعدىرىنا دا ءبىراۋىز كوڭىل اۋدارعان ءجون عوي دەيمىز. «اقىنداردى ايالاۋ كەرەك!» دەگەن ماركس ءسوزى بار. ءومىرزاق تا ايالاۋدى قاجەت ەتەدى... ول بۇقاردان قالعان سىنىق قوي...»،-دەپ ءومىرزاق قوجامۇراتوۆتىڭ اقىندىعىن جوعارى باعالاپ، ونىڭ ادەبي ورتادان لايىقتى ورنىن تابا الماي جۇرگەنىنە وكىنىش بىلدىرگەن ەكەن.

«ءومىرزاق قوجامۇراتوۆتىڭ قازاق پوەزياسىندا ەرەكشە ورنى بار»

كەش بارىسىندا ءومىرزاق قوجامۇراتوۆتىڭ شىعارماشىلىق جولى، قوعامدىق قىزمەتى، ازاماتتىق ۇستانىمى جانە ۇلتتىق مادەنيەتكە قوسقان ۇلەسى تۋرالى ءسوز بولدى. اقىننىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىنا قاتىستى ەستەلىكتەر ايتىلىپ، ونىڭ ادەبي مۇراسى جونىندە وي-پىكىرلەر ورتاعا سالىندى.

- ءومىرزاق قوجامۇراتوۆتىڭ قازاق پوەزياسىندا ەرەكشە ورنى بار. ول وزگەشە ورنەك الىپ كەلگەن اقىن. ولەڭدەرىنەن ءوزىنىڭ تابيعاتى، بولمىسى كورىنىپ تۇرادى. سوزدەرى ءمولدىر بۇلاق سەكىلدى اتقىلاپ جاتادى. ءوز كەزىندە كۇللى ادەبيەت قاۋىمىن ەلەڭ ەتكىزگەن تالانت بولدى.

وكىنىشكە قاراي، ادەبي ورتانىڭ مويىنداعانىنا قاراماستان، مۇقاعالي اتامىز ايتقانداي، «پويىزعا بيلەتسىز مىنگەن جولاۋشى» سەكىلدى ءوز ورنىن الا المادى. لايىقتى باعالانبادى، دارىپتەلمەدى. ءالى كۇنگە دەيىن ەڭبەگى دۇرىس باعالانىپ، قوعامدىق ورتادا كەڭىنەن ناسيحاتتالىپ كەلەدى دەپ ايتا المايمىز. ونىڭ ۇلى مۇراسىن دارىپتەۋ - بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ بورىشى دەپ بىلەمىن،-دەدى قازاقستان جازۋشىلار وداعى استانا قالالىق فيليالىنىڭ ءتوراعاسى باۋىرجان باباجان ۇلى.

ادەبي كەش اياسىندا اقىننىڭ 90 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي جارىق كورگەن كىتاپتارى مەن شىعارماشىلىق مۇراسى تانىستىرىلدى.

سولاردىڭ ءبىرى - «دالاما سىر» اتتى كولەمدى جيناق. كىتاپتى قۇراستىرعان قالي جولداستوۆتىڭ ايتۋىنشا، اقىننىڭ ولەڭدەرىن ول ستۋدەنت كەزىنەن باستاپ جيناعان.

- اقىننىڭ ولەڭدەرىن ستۋدەنت كەزىمنەن باستاپ جينادىم. ءتىرى كەزىندە كولەمدى جيناقتارى جارىق كورمەگەن ەدى. 2009-جىلى اقىننىڭ 250 گە جۋىق ولەڭىن جيناپ، «سەزىم ساتتەرى» دەگەن كىتاپ شىعاردىم. ال بيىل 90 جىلدىعىنا وراي 400 گە جۋىق ولەڭىن جيناپ، «دالاما سىر» دەگەن اتپەن ۇلكەن كىتاپتى قۇراستىرىپ، وقىرمان قاۋىمعا ۇسىنىپ وتىرمىز.

كىتاپ ساتىلمايدى. ونى ءار وبلىستاعى كىتاپحانالارعا تەگىن تاراتۋ كوزدەلىپ وتىر. بۇل كىسى بارلىق تاقىرىپتا قالام تارتقان قارىمدى اقىن. مۇقاعالي اقىننىڭ ءبىر سوزىندە: «ءبىز تاقىرىپ تاپپاي كۇرمەلىپ جۇرگەن كەزىمىزدە، بىزگە ءومىرزاق كەلىپ كەڭىستىك اشىپ كەتەتىن ەدى» دەگەن پىكىرى بار ەكەن. بۇل ءسوزدىڭ ءوزى ءومىرزاقتىڭ قازاقتىڭ ماڭدايالدى اقىندارىمەن قاتارلاس، دەڭگەيلەس ءومىر سۇرگەن اقىن ەكەنىن اڭعارتادى،- دەيدى قالي جولداستوۆ.

«دالاما سىر» - اقىننىڭ تۋعان جەرگە، ەلگە، تابيعاتقا جانە ادامعا دەگەن جۇرەكجاردى سەزىمىن ارقاۋ ەتكەن شىعارمالارىن توعىستىرعان تاعىلىمدى جيناق. كىتاپتىڭ جارىق كورۋى - اقىن شىعارماشىلىعىن قايتا زەردەلەپ، ونىڭ ادەبي مۇراسىن وقىرمان قاۋىمعا كەڭىنەن تانىتۋ جولىنداعى ماڭىزدى قادام.

شارا بارىسىندا قاتىسۋشىلار ءومىرزاق قوجامۇراتوۆتىڭ قازاق ادەبيەتىندەگى ورنىنا توقتالىپ، ونىڭ شىعارمالارىن كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ جانە كەيىنگى بۋىنعا جەتكىزۋدىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى.

جيىنعا قالامگەردىڭ زامانداستارى، زيالى قاۋىم وكىلدەرى، ادەبيەتسۇيەر قاۋىم جانە قوعام بەلسەندىلەرى قاتىستى.

ءومىرزاق قوجامۇراتوۆ 1936-جىلعى 6-ناۋرىزدا وزبەكستاننىڭ بۇقارا وبلىسى، تامدى اۋدانىندا دۇنيەگە كەلگەن.

العاش ەڭبەك جولىن مەكتەپ مۇعالىمى جانە اۋداندىق ەرىكتى سپورت قوعامىنىڭ ءتوراعاسى قىزمەتىنەن باستاعان. كەيىن اۋداندىق گازەتتەردە ادەبي قىزمەتكەر، ءبولىم مەڭگەرۋشىسى بولىپ جۇمىس ىستەدى. قىزىلوردا قالاسىندا حالىق شىعارماشىلىعى ءۇيىنىڭ ادىسكەر مامانى قىزمەتىن اتقارعان.

1950-جىلداردىڭ سوڭىندا اۋداندىق، وبلىستىق جانە رەسپۋبليكالىق مەرزىمدى باسپا ءسوز بەتتەرىندە ولەڭدەرى جارىق كورە باستادى.

ءومىرزاق قوجامۇراتوۆ ورىس دويبىسىنان قۇرمەتتى ديپلومانت اتانىپ، ودەسسا، ۆيلنيۋس، بۇقارا جانە باسقا دا قالالاردا وتكەن ايماقتىق ءارى بۇكىلوداقتىق جارىستاردىڭ جۇلدەگەرى بولعان.

اقىننىڭ «جازۋشى» جانە «جالىن» باسپالارىنان «جيدەلى بايسىن» (1966)، «تاڭعى داۋىس» (1971)، «جول اياقتالمايدى» (1981)، «وي كەشۋ» (1989)، «كۇن استىندا - قۇدىرەت» (1998)، «سۋرەتتەگى جۇمباقتار» (1998) اتتى جىر جيناقتارى جارىق كورگەن.

سونداي-اق وزبەكستاننىڭ قازىرگى ناۋاي وبلىسى، ءۇشقۇدىق قالاسىنداعى №4 قازاق ورتا مەكتەبىنە ءومىرزاق قوجامۇراتوۆتىڭ ەسىمى بەرىلگەن.

ريزابەك نۇسىپبەك ۇلى