تالدىقورعانداعى تاسباقا تاۋى تاريحي- مادەني مۇرالار تىزىمىنە ەنگىزىلدى
تالدىقورعان. KAZINFORM - تالدىقورعان قالاسى اۋماعىندا ورنالاسقان تاسباقا تاۋى ارحەولوگيالىق كەشەنى رەسمي تۇردە قورعالاتىن تاريحي- مادەني نىساندار تىزىمىنە ەنگىزىلدى. بۇل تۋرالى Kazinform اگەنتتىگى حابارلايدى.
اتالعان اۋماق - ەرەكشە ارحەولوگيالىق ماڭىزى بار كەشەن. زەرتتەۋشىلەردىڭ دەرەگىنە سايكەس، ونىڭ اۋماعىندا ساق داۋىرىنە جاتاتىن 25 مىڭنان استام پەتروگليف شوعىرلانعان. سونىمەن قاتار مۇندا ساق قورعاندارى، كونە قونىستاردىڭ ورىندارى مەن كۋلتتىك نىسانداردىڭ ىزدەرى انىقتالعان. وسى بىرەگەي تاريحي-مادەني ەسكەرتكىشتى ساقتاپ قالۋ جولىنداعى كۇرەس تۋرالى قوعام بەلسەندىسى دينارا باكىروۆا باياندادى.
ونىڭ ايتۋىنشا، تاسباقا تاۋىنا قورعاۋ مارتەبەسىن بەرۋ ىسىندە قوعام وكىلدەرىنىڭ، عالىمداردىڭ جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ بىرلەسكەن ارەكەتى، سونداي-اق نىساندى زاڭدى تۇرعىدا بەكىتۋ باعىتىنداعى جۇيەلى جۇمىس شەشۋشى ءرول اتقارعان.
بۇل كۇرەستىڭ باستاۋ العانىنا بىرنەشە جىل بولدى. 2019 -جىلى دينارا باكىروۆا تانىستارىن تاسباقا تاۋىنا الىپ كەلگەن كەزدە، اۋماقتاعى جاعدايدىڭ الاڭداتارلىق ەكەنىن بايقايدى. سول ۋاقىتتا تاۋ ماڭىنداعى 32 ساق قورعانىنىڭ تولىقتاي جويىلىپ، جەرمەن- جەكسەن بولعانى انىقتالعان. كەيىنىرەك بۇل اۋماقتا ديوريت ءوندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ، اۋىر تەحنيكا قولدانىلعانى، تاۋ بەتكەيلەرىندە كارەرلەر قازىلعانى بەلگىلى بولدى.
وسىنى ءوز كوزىمەن كورگەن بەلسەندى بىردەن دابىل قاعىپ، تاريحي مۇرانى ساقتاپ قالۋ ءۇشىن ءتيىستى ورگاندارعا جۇگىنە باستاعان. الايدا وبلىستىق اكىمدىككە جولدانعان وتىنىشتەر ناقتى ناتيجە بەرمەگەن. رەسمي جاۋاپتاردا بۇل اۋماقتا «اپاتتىق ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىستارى جۇرگىزىلگەنى» جانە جويىلعان قورعانداردىڭ تاريحي قۇندىلىعى جوق ەكەنى كورسەتىلگەن. پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنە جولدانعان ءوتىنىش تە وڭىرلىك دەڭگەيگە قايتا باعىتتالعان.
ۋاقىت وتە كەلە جاعداي كۇردەلەنە ءتۇستى. 2021 -جىلى تاسباقا تاۋىنا كەزەكتى ساپار كەزىندە بەلسەندىلەر جارىلىس جۇمىستارىن ءوز كوزدەرىمەن كورگەن. دينارا باكىروۆانىڭ ايتۋىنشا، جارىلىس ادامدار تاۋ ۇستىندە تۇرعان ساتتە جۇرگىزىلگەن. وقيعا ورنىنان تۇسىرىلگەن بەينەجازبالار الەۋمەتتىك جەلىلەردە تاراپ، قوعامدا كەڭ رەزونانس تۋدىردى.
بۇل ماسەلەگە جەرگىلىكتى تۇرعىندار، ساياجاي يەلەرى مەن بلوگەرلەر بەلسەندى تۇردە ءۇن قوستى. ادامدار تاريحي مۇرانىڭ جويىلۋىمەن قاتار، ءوز قاۋىپسىزدىگىنە دە الاڭدادى. سەبەبى ءدىرىل سالدارىنان ەسكى ۇيلەردىڭ ءبۇلىنۋ قاۋپى بولعان.
وسى كەزەڭدە جەر قويناۋىن پايدالانۋشى كومپانيا بارلىق رۇقسات قۇجاتتارىنىڭ بار ەكەنىن جانە جۇرگىزىلگەن ارحەولوگيالىق ساراپتاما نىساننىڭ تاريحي ماڭىزى جوق ەكەنىن كورسەتكەنىن مالىمدەگەن. الايدا باس پروكۋراتۋراعا جولدانعان شاعىمنان كەيىن جۇمىستار ۋاقىتشا توقتاتىلىپ، ماتەريالدار تابيعات قورعاۋ پروكۋراتۋراسىنا بەرىلدى. سول كەزدە تاسباقا تاۋى اۋماعىنداعى پەتروگليفتەردىڭ مەملەكەتتىك تىزىلىمگە ەنگىزىلمەگەنى، پاسپورتتارى جوق ەكەنى جانە قۇقىقتىق الاڭدا رەسمي تىركەلمەگەنى انىقتالدى.
پايدالى قازبالاردى ءوندىرۋدى تۇبەگەيلى توقتاتۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن تاريحي نىسانداردىڭ بار ەكەنىن رەسمي تۇردە دالەلدەۋ قاجەت بولدى. 2023 -جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا بەلسەندىلەر «پەتروگليف ىزدەۋشىلەر» قورىنا جۇگىندى. جۇمىستى باستاۋ ءۇشىن كەمىندە 50 نىساننىڭ فوتودالەلى تالاپ ەتىلدى. قاجەتتى ماتەريالدار جينالىپ، ماماندارعا تاپسىرىلعان سوڭ، اۋماققا ساراپشىلار توبى شىقتى.
قوعامدىق رەزونانسقا قاراماستان، سوت پروتسەستەرى بەلگىلى ءبىر ۋاقىتقا دەيىن جالعاسا بەردى. جەر قويناۋىن پايدالانۋشىنىڭ ليتسەنزياسى مەن ارحەولوگيالىق ساراپتاماسى ساقتالىپ، ول جارىلىس جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە نەگىز بولىپ قالدى.
2024 -جىلى جارىلىس جۇمىستارىن قايتا باستاۋ جوسپارلانعانى بەلگىلى بولعان سوڭ، بەلسەندىلەر ءماجىلىس دەپۋتاتى سەرگەي پونوماريەۆكە جۇگىندى. ول دەپۋتاتتىق ساۋال جولداپ، تاريحي- مادەني مۇرانىڭ جويىلۋى مەن ۆانداليزم فاكتىلەرى تۋرالى اشىق مالىمدەمە جاسادى.
ماسەلە 2024 -جىلعى ناۋرىزدا وتكەن ءۇشىنشى ۇلتتىق قۇرىلتايدان كەيىن تۇبەگەيلى وزگەردى. قۇرىلتايدا ارحەولوگيالىق ەسكەرتكىشتەردى ساقتاۋ ماسەلەسى، سونىڭ ىشىندە جەتىسۋ وڭىرىندەگى تاسباقا تاۋى مەن ەشكىولمەس نىساندارى ەڭ جوعارى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە كوتەرىلدى.
كوپجىلدىق كۇرەستىڭ ناتيجەسىندە ارحەولوگيالىق كەشەندى پاسپورتيزاتسيالاۋ جۇمىستارىنا 10 ميلليون تەڭگە ءبولىندى. قازىرگى تاڭدا شامامەن 6600 نىسان - پەتروگليفتەر، كونە تۇراقتار مەن ساق ءداۋىرىنىڭ ەسكەرتكىشتەرى رەسمي تۇردە تىركەلدى. مامانداردىڭ باعالاۋىنشا، ولاردىڭ ناقتى سانى بۇدان الدەقايدا كوپ بولۋى مۇمكىن.
قازىر بەلسەندىلەر تەك قورعاۋ ماسەلەسىمەن عانا شەكتەلمەي، اۋماقتى كەشەندى دامىتۋ جولدارىن دا قاراستىرىپ وتىر. نەگىزگى باستامالاردىڭ ءبىرى - گەوپارك قۇرۋ. بۇل تابيعي جانە تاريحي-مادەني مۇرانى ءبىرتۇتاس قورعاۋعا، عىلىمي زەرتتەۋلەردى دامىتۋعا، ەكوتۋريزم مەن اعارتۋشىلىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
دينارا باكىروۆا ءۇشىن بۇل تاريحتاعى ەڭ ماڭىزدىسى - ءوڭىر مۇراسىنا ورتاق جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنۋ.
بۇگىندە تاسباقا تاۋى رەسمي تۇردە قورعالاتىن نىسان مارتەبەسىنە يە بولدى. الايدا بەلسەندىلەر بۇل تەك العاشقى قادام ەكەنىن اتاپ وتەدى. الداعى باستى مىندەت - وسىنداي جاعدايلاردىڭ قايتالانۋىنا جول بەرمەي، جەتىسۋ ءوڭىرىنىڭ بىرەگەي تاريحي- مادەني مۇراسىن جۇيەلى ءارى تۇراقتى قورعاۋ.
