تۇندە قورىلدايسىز با؟ - عالىمدار نەگىزگى سەبەبىن انىقتادى

شۆەتسيانىڭ كورولدىك تەحنولوگيا ينستيتۋتىنىڭ (KTH) زەرتتەۋشىلەرى ۇيقى كەزىندە تىنىس توقتامايتىن، ياعني اپنوەمەن بايلانىستى ەمەس قاراپايىم قورىلدىڭ قالاي پايدا بولاتىنىن زەرتتەگەن. قورىل كەڭ تارالعانىمەن، ونىڭ دىبىستىق مەحانيزمى تولىق زەرتتەلمەگەن. بۇعان دەيىنگى مودەلدەردە اۋا اعىنى تىم قاراپايىم كورسەتىلىپ نەمەسە ونىڭ جۇمساق تىندەرمەن ءوزارا اسەرى ەسكەرىلمەي كەلگەن.

زەرتتەۋشىلەر ادامنىڭ جوعارعى تىنىس جولىنىڭ جەڭىلدەتىلگەن ءۇش ولشەمدى مودەلىن جاساپ، اۋانىڭ اۋىز ارقىلى ءوتۋىن مودەلدەگەن. باعدارلاما ءبىر مەزگىلدە ءۇش پروتسەستى باقىلاۋعا مۇمكىندىك بەرگەن:

تىنىس جولىنداعى اۋا قوزعالىسىن؛

جۇمساق تىندەردىڭ تەربەلىسىن؛

وسى تەربەلىستەن پايدا بولاتىن دىبىستى.

عالىمدار جۇمساق تاڭدايعا ەرەكشە نازار اۋدارعان. بۇل - اۋىز قۋىسىنىڭ ارتقى جاعىندا ورنالاسقان، جۇتىنۋ مەن سويلەۋگە قاتىساتىن قوزعالمالى ءتىن. مودەل اۋا جۇمساق تاڭدايدى اينالىپ وتكەن كەزدە اعىس تۇراقسىزدانىپ، تىندەردى تەربەلىسكە تۇسىرەتىنىن كورسەتتى. ەڭ قاتتى دىبىس اۋا اعىنى مەن جۇمساق تاڭداي قوزعالىسى ءبىر-ءبىرىن كۇشەيتكەن ساتتە پايدا بولعان. قاراپايىم تىلمەن ايتقاندا، تىنىس كەزىندە وتكەن اۋا جۇمساق تاڭدايدى جەلدەگى جۇقا ماتا سەكىلدى دىرىلدەتەدى. وسى تەربەلىستەن قىسىم تولقىندارى پايدا بولىپ، ولار ءبىز ەستيتىن قورىلعا اينالادى.

جاڭا مودەل قورىلدىڭ كۇشىن ازايتۋدىڭ ىقتيمال جولدارىن باعالاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. زەرتتەۋ ناتيجەسى بويىنشا جۇمساق تاڭدايدىڭ شامادان تىس تەربەلىسىن باسەڭدەتۋ نەمەسە وعان تۇسەتىن اەروديناميكالىق قىسىمدى وزگەرتۋ دىبىستى السىرەتۋى مۇمكىن. مۇنى جۇمساق تاڭدايدىڭ قاتتىلىعىن ارتتىراتىن مەديتسينالىق پروتسەدۋرالاردى، اۋىزعا تاعىلاتىن قۇرىلعىلاردى نەمەسە تىنىس جولىنداعى اۋا قوزعالىسىن وزگەرتەتىن باسقا ادىستەردى زەرتتەۋ كەزىندە پايدالانۋعا بولادى. دەگەنمەن عالىمدار ازىرگە ناقتى ەمدەۋ ءتاسىلىن ۇسىنعان جوق. كومپيۋتەرلىك مودەل بەلگىلى ءبىر ءادىستىڭ ادامعا ءتيىمدى ءارى قاۋىپسىز ەكەنىن دالەلدەمەيدى. ول قورىل كەزىندە جۇرەتىن فيزيكالىق پروتسەستەردى تۇسىنۋگە ارنالعان.

زەرتتەۋ جەڭىلدەتىلگەن تىنىس جولىنا نەگىزدەلگەن. ال ناقتى ادامنىڭ اۋىز قۋىسى مەن جۇتقىنشاق قۇرىلىسى، جۇمساق تىندەرىنىڭ قالىڭدىعى مەن سەرپىمدىلىگى ءارتۇرلى بولادى. قورىلعا ادامنىڭ ۇيىقتاۋ قالپى، دەنە سالماعى، مۇرىننىڭ بىتەلۋى، الكوگول قولدانۋ، جاس ەرەكشەلىگى جانە ۇيقى كەزىندە بۇلشىقەتتەردىڭ بوساڭسۋ دەڭگەيى دە اسەر ەتۋى مۇمكىن. كومپيۋتەرلىك مودەل بۇل فاكتورلاردىڭ بارلىعىن تولىق قامتىماعان. كەلەسى كەزەڭدە زەرتتەۋشىلەر جۇمساق تاڭدايدىڭ قاتتىلىعىن بىرتىندەپ وزگەرتىپ، ونىڭ تەربەلىس جيىلىگى مەن دىبىس دەڭگەيىنە قالاي اسەر ەتەتىنىن تەكسەرمەك. بۇل قورىلدى ازايتۋعا قاجەتتى مەحانيكالىق جاعدايلاردى دالىرەك انىقتاۋعا كومەكتەسۋى ىقتيمال.

زەرتتەۋ تىنىس توقتامايتىن تاڭدايلىق قورىلعا ارنالعان. ءبىراق كەي جاعدايدا قاتتى قورىل وبسترۋكتيۆتى ۇيقى اپنوەسىنىڭ بەلگىسى بولۋى مۇمكىن. بۇل كەزدە ۇيقى بارىسىندا تىنىس جولى قايتا-قايتا جابىلىپ، ادامنىڭ دەم الۋى قىسقا ۋاقىتقا توقتايدى. ەگەر قورىل تىنىستىڭ ۇزىلۋىمەن، اۋا جەتپەي ويانۋمەن، تۇندە تۇنشىعۋمەن، تاڭەرتەڭگى باس اۋرۋىمەن نەمەسە كۇندىزگى قاتتى ۇيقىشىلدىقپەن قاتار جۇرسە، دارىگەرگە قارالعان ءجون. مۇنداي بەلگىلەردى ا ق ش-تىڭ ۇلتتىق جۇرەك، وكپە جانە قان ينستيتۋتى ۇيقى اپنوەسىنە ءتان بەلگىلەر قاتارىنا جاتقىزادى.

زەرتتەۋ Physics of Fluids جۋرنالىندا جاريالاندى. جۇمىستىڭ اۆتورى - KTH زەرتتەۋشىسى پەن لي باستاعان عىلىمي توپ.