سيرەك مەتالدارعا تالاس باستالدى
ادام ءتىستى التىنمەن اپتاپ، كۇمىسپەن كۇپتەپ جاتادى. ستوماتولوگيادا بۇل ەكەۋىنەن باسقا دا سيرەك مەتالداردىڭ ءتۇر- ءتۇرى قولدانىلادى.
ءبىراق ءبىزدىڭ ايتپاعىمىز بۇل ەمەس. وسى ايتىلعان سيرەك مەتالدار ءۇشىن الەمدە تالاس تارتىس كوپ. اسىرەسە ا ق ش تابيعي بايلىق قورى مول بولا تۇرا، قىتايعا كىرىپتار بولماس ءۇشىن ۋكراينا، گرەنلانديا سىندى ەلدەردىڭ ەنشىسىندەگى جەرلەردىڭ بايلىعىن يگەرگىسى كەلەدى. قىتاي مەن ا ق ش اراسىنداعى ساۋدا سوعىسىنىڭ نەگىزى دە وسىعان كەپ تىرەلەدى. ءارى قازىرگى تەحنولوگيانىڭ قارقىندى دامۋىنا ىلەسىپ، سيرەك مەتالعا دەگەن سۇرانىس ارتىپ بارادى.
جالپى الەمدىك نارىقتاعى سيرەك مەتالداردىڭ قازىرگى ۇلەسى قانداي؟ الەمدەگى سيرەك مەتالدىڭ جالپى قورى 110 ميلليون توننا. ونىڭ 44 ميلليونى قىتايدىڭ ۇلەسىندە. بۇل ەل الەم بويىنشا سيرەك مەتالدار وندىرەتىن ءوندىرىس وشاقتارىنىڭ شامامەن 60 پايىزىن جانە وڭدەۋشى كاسىپورىنداردىڭ 85 پايىزدان استامىن باقىلاۋىنا العان. 30 جىل بۇرىن ا ق ش- تا وسىنداي الەۋەتكە يە بولاتىن. الايدا، ەكولوگيالىق قاۋىپتەرگە بايلانىستى ءوندىرىس كولەمىن قىسقارتۋعا ءماجبۇر بولدى. ال، بيىل ترامپ بيلىككە كەلگەلى سيرەك مەتالدار قورىن بايىتۋدى قولعا الدى. قىتايمەن قىرىقپىشاق بولىپ جۇرگەنى دە وسىدان. ويتكەنى، سيرەك كەزدەسەتىن مەتالدار نارىعىن قىتاي باسىپ العان. اق ءۇي قازىردە جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيالارىن دامىتۋعا باسىمدىق بەرگەن. بۇل رەتتە سيرەك مەتالداردىڭ باسىم كوپشىلىگى جاساندى ينتەللەكت دەرەكتەرىن وڭدەپ، ساقتاۋ ورتالىقتارىن قۇرۋعا كەرەك. كوبالتقا سۇرانىس ارتادى قازىر جارتى الەم جاسىل ەنەرگياعا كوشۋدى باستاپ كەتتى. بۇل ۇدەرىسكە دە سيرەك مەتالداردىڭ مول قورى قاجەت. اتاپ ايتقاندا، نيكەل، كوبالت جانە ليتي. بۇلار ەلەكتروموبيل باتارەيالارىن، جەل تۋربينالارىن جانە كۇن پانەلدەرىن وندىرۋدە قولدانىلادى. ولاردىڭ قۇرلىقتاعى قورى شەكتەۋلى.
ساراپشىلاردىڭ باعالاۋى بويىنشا ءۇش جىلدان كەيىن بۇكىل الەمدە ليتي ەكى ەسە جانە كوبالت قازىرگىدەن 70 پايىزعا كوپ قاجەت بولادى. سوندىقتان كەيبىر ەلدەر مەن كومپانيالار تەڭىز تۇبىندەگى رەسۋرستاردى ءوندىرۋدى دامىتقىسى كەلەدى. مىسالى، ا ق ش پەن قىتاي گەولوگتارى كلاريون- كليپپەرتون ايماعىنداعى تىنىق مۇحيتىنىڭ تۇبىندەگى سيرەك مەتال قورىنىڭ كولەمىن جۇزدەگەن ميلليون تونناعا باعالايدى. تەك نيكەل 340 ميلليون توننا. سونىمەن قاتار، بۇل سۋلاردا كوبالت، مارگانەتس جانە مىس كەن ورىندارى تابىلدى. بۇل «جاسىل» تەحنولوگيالاردى دامىتۋ ءۇشىن قولدانىلاتىن ماڭىزدى شيكىزاتتار. نورۆەگيادان سيرەك مينەرال تابىلدى حالىقارالىق سۋلاردا كوممەرتسيالىق قازبالاردى ءوندىرۋدى العاش بولىپ زاڭداستىرعان ەل - نورۆەگيا. ونىڭ اۋدانى 280 مىڭ شارشى شاقىرىمدى الىپ جاتىر.
نورۆەگيانىڭ وڭتۇستىك- باتىسىندا گەولوگتار سيرەك كەزدەسەتىن مينەرالداردىڭ، سونىڭ ىشىندە فوسفاتتاردىڭ كەن ورنىن تاپتى. ولار ليتي- تەمىر- فوسفات باتارەيالارىن ءوندىرۋ ءۇشىن قولدانىلادى. كەن ورىندارىنىڭ كولەمى - 70 ميلليون توننا. بۇل الداعى 100 -جىلداعى شيكىزاتقا الەمدىك سۇرانىستى قاناعاتتاندىرۋ ءۇشىن جەتكىلىكتى. الايدا تەڭىز تۇبىنەن تاۋ- كەن ۇدەرىسىنىڭ ءوزى قورشاعان ورتانى قورعاۋشىلاردى الاڭداتادى. ويتكەنى ەكوجۇيەنىڭ دامۋىنا قاۋىپ ءتونۋى مۇمكىن. 100 ميلليارد توننا مەتالل مۇحيت قويناۋىندا قازىردە 100 ميلليارد توننا سيرەك مەتالل تىنىق مۇحيتىنىڭ قويناۋىندا جاتىر. ونى جاپون گەولوگتارى انىقتادى.
قۇرلىقپەن سالىستىرعاندا تەڭىز تۇبىندە نيكەل 6 ەسە كوپ بولادى. ال، كوبالت 10 ەسە، مارگانەتس 2 ەسە كوپ. وسى سەبەپتى كەيىنگى ۋاقىتتا الەم ەلدەرى تەڭىزدەگى بايلىققا كوز سالىپ، ونى يگەرۋدىڭ جودارىن قاراستارىپ جاتىر. 4 -جىل بۇرىن نارىقتاعى سيرەك مەتالداردىڭ قۇنى 7 ميلليارد دوللارعا باعالانعان. ال الداعى 5 جىلدا كورسەتكىش ەكى ەسە ارتادى دەگەن بولجام بار. سيرەك مەتالدار ەلەكترونيكادان باستاپ ەنەرگەتيكاعا دەيىن وزىق تەحنولوگيالاردا كەڭىنەن قولدانىلادى.
https://24.kz
