سيرەك كەزدەسەتىن پروتسەسس تۇركيا توپوگرافياسىن وزگەرتىپ جاتىر

استانا. KAZINFORM - انادولىنىڭ قاق ورتاسىندا ايماقتىڭ جالپى كوتەرىلۋىنە قاراماستان جەر شوگىپ كەلەدى. عالىمدار تۇركيانىڭ استىندا ەرەكشە جانە كوزگە كورىنبەيتىن گەولوگيالىق پروتسەسس - ليتوسفەرالىق «تامشىلاۋ» ءجۇرىپ جاتقانىن انىقتادى، دەپ حابارلايدى Kazinform مەنشىكتى ءتىلشىسى.

تۇركيانىڭ ورتالىعىندا ءداستۇرلى گەولوگيادان گورى عىلىمي فانتاستيكالىق سيۋجەتكە كوبىرەك ۇقسايتىن الدەبىر قۇبىلىس بولىپ جاتىر. جەر قىرتىسىنىڭ تومەنگى بولىگىنىڭ ۇلكەن سىنىقتارى باياۋ تومەن قاراي «اعىپ»، جەر مانتياسىنا باتىپ، بەتىنىڭ كورىنىسىن وزگەرتىپ جاتىر. بۇل تۋرالى Nature Communications جۋرنالىندا جاريالانعان جاڭا زەرتتەۋگە سىلتەمە جاساي وتىرىپ Daily Galaxy حابارلادى.

ماسەلە ەلدىڭ ورتالىعىنداعى كەڭ اۋماق، ءتىپتى بۇكىل ورتالىق انادولى ءۇستىرتى كوتەرىلگەنىمەن دە تەرەڭدەي بەرگەن كونيا ويپاتى تۋرالى بولىپ وتىر. بۇل پارادوكس گەولوگتاردى ونداعان جىلدار بويى تۇيىققا تىرەلتىپ كەلەدى.

كوتەرىلىپ كەلە جاتقان ءۇستىرت پەن باتىپ بارا جاتقان ويپاتتىڭ جۇمباعى

تورونتو ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارى نە بولىپ جاتقانىن ءتۇسىنۋ ءۇشىن ايماقتىڭ جەر قويناۋىن تەرەڭ زەرتتەدى. ولار سپۋتنيكتىك دەرەكتەر مەن سەيسميكالىق توموگرافيانى پايدالانا وتىرىپ كوپ ساتىلى ليتوسفەرالىق تامشىلاۋ دەپ اتالاتىن سيرەك كەزدەسەتىن پروتسەستى انىقتادى.

ونىڭ ءمانىسى ليتوسفەرانىڭ تومەنگى ۋچاسكەلەرىنىڭ ۋاقىت وتە كەلە قورشاعان ماتەريالدان تىعىزداۋ بولاتىنىندا. اۋىرلىق كۇشىنىڭ اسەرىنەن ولار باياۋ تومەندەپ، تومەن قاراي تارتىلا باستايدى، سودان كەيىن قويۋ سۇيىقتىق تامشىسى سياقتى ءۇزىلىپ، مانتياعا «باتا» باستايدى.

«تامشىلار» جەر بەتىن قالاي وزگەرتەدى

تىعىز فراگمەنت تەرەڭىرەك باتقان كەزدە جەر قىرتىسىنىڭ ۇستىڭگى قاباتتارىنداعى قىسىم قايتا بولىنەدى. اقىرى وسى نۇكتەنىڭ ۇستىندەگى بەت قايىسا باستاپ، ويپات پايدا بولادى. سوندىقتان كونيا ويپاتى ايماقتاعى جەردىڭ جالپى كوتەرىلۋىنە قاراماستان شوگىپ كەلەدى.

سپۋتنيكتىك باقىلاۋلار باياۋ شوگۋدىڭ ايقىن ساقينالى ايماعىن تىركەدى، ال بۇل ايماقتا جەر استىنداعى سەيسميكالىق تولقىندار ادەتتەن تىس باياۋ جۇرەدى - بۇل تىعىز، جالپى نورمادان اۋىتقىعان ماتەريالدىڭ بولۋىنىڭ بەلگىسى.

قىزىعى، اۋىر سىنىقتىڭ تولىق «بولىنۋىنەن» كەيىن بەتى ءىشىنارا قالپىنا كەلىپ، ءتىپتى كوتەرىلۋى دە مۇمكىن. زەرتتەۋدىڭ بىرلەسكەن اۆتورى راسسەل پيسكليۆەكتىڭ ايتۋىنشا، ۇقساس ەپيزودتار انادولىدا تالاي رەت بولعان. ودان بولەك، مۇنداي العاشقى «تامشىلاۋ» پروتسەسى ايماقتىڭ باسقا بولىكتەرىندە دە وسىنداي وزگەرىستەردىڭ تريگگەرى بولعانى ابدەن مۇمكىن.

بۇل نەلىكتەن ماڭىزدى؟

Daily Galaxy اتاپ وتكەندەي، بۇل جاڭالىق جەردەگى تەرەڭ پروتسەستەردىڭ قۇرلىقتاردىڭ جەر بەدەرىنە، تەكتونيكاسىنا جانە ۇزاق مەرزىمدى ەۆوليۋتسياسىنا قالاي اسەر ەتەتىنىن جاقسىراق تۇسىنۋگە كومەكتەسەدى. ليتوسفەرالىق تامشىلاۋ - سيرەك كەزدەسەتىن جانە باقىلاۋ ءۇشىن قيىن قۇبىلىس، ال تۇركيا ونى وسىنشالىقتى ايقىن تىركەۋ مۇمكىن بولعان عالامشارداعى بىرنەشە جەردىڭ ءبىرى بولدى.

جۇزدەگەن شاقىرىم تەرەڭدىكتە بولىپ جاتقان پروتسەستەر جەر بەتىنىڭ كارتاسىن باياۋ، ءبىراق ءسوزسىز قايتا جازىپ جاتىر جانە ولار مۇنى ءدال قازىر، ءبىزدىڭ كوز الدىمىزدا جاساپ جاتىر.

ايتا كەتەيىك، تۇركيانىڭ ءمارمار تەڭىزى جاعالاۋدان 20 مەترگە شەگىنگەن.