سيفرلاندىرۋ جانە ج ي جىلى: قازاقستان تەحنولوگيالىق سەرپىلىسكە دايىن با
استانا. KAZINFORM - قازاقستان سيفرلىق وزگەرىستەردە جاڭا كەزەڭگە اياق باستى. بىلتىر جاساندى ينتەللەكت پەن سيفرلاندىرۋ تەك سىناقتان شىعىپ، مەملەكەتتىك باسقارۋ مەن ەكونوميكانىڭ ناقتى قۇرامداس بولىگىنە اينالدى. ارنايى مينيسترلىك قۇرىلىپ، زاڭدىق بازا بەكىتىلدى. 2026 -جىل «سيفرلاندىرۋ جانە ج ي جىلى» دەپ جاريالاندى. Kazinform اگەنتتىگىنىڭ اناليتيكالىق شولۋشىسى ەلدىڭ سيفرلىق ترانسفورماتسياداعى مۇمكىندىكتەرى مەن ناقتى قادامدارىن تالداپ كوردى.
قازاقستاننىڭ سيفرلىق بەتبۇرىسى
قازاقستان سوڭعى جىلدارى سيفرلاندىرۋ مەن جاساندى ينتەللەكتىنى ەل دامۋىنىڭ ستراتەگيالىق باعىتى رەتىندە بەكىتتى. بۇل ءۇردىس تەك تەحنولوگيالىق جاڭعىرتۋمەن شەكتەلمەي، مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىنە، ەكونوميكانىڭ قۇرىلىمىنا جانە ازاماتتارعا كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ساپاسىنا جۇيەلى وزگەرىس اكەلدى. سيفرلىق شەشىمدەر بۇگىندە بارلىق سالاعا ەنىپ، ەلدىڭ ۇزاقمەرزىمدى دامۋىنا تىكەلەي ىقپال ەتە باستادى.
اتالعان باعىتتاعى ناقتى بەتبۇرىس 2025 -جىلى جۇزەگە استى. جاساندى ينتەللەكت پەن سيفرلىق دامۋدى ءبىر ورتالىقتان ۇيلەستىرۋ ءۇشىن ارنايى مينيسترلىك قۇرىلىپ، بۇل سالا دەربەس مەملەكەتتىك ساياسات دەڭگەيىنە كوتەرىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە جاساندى ينتەللەكتىنى ەكونوميكا مەن باسقارۋ جۇيەسىنە جوسپارلى تۇردە ەنگىزۋدىڭ ينستيتۋتسيونالدىق نەگىزى قالىپتاستى.
وسى كەزەڭدە قازاقستان ورتالىق ازيادا العاش بولىپ «جاساندى ينتەللەكت تۋرالى» زاڭ قابىلدادى. قۇجاتتا جاساندى ينتەللەكت ادامنىڭ ورنىن الماستىرمايتىنى، تەك ونىڭ مۇمكىندىگىن كەڭەيتەتىن كومەكشى قۇرال ەكەنى ناقتى ايقىندالدى. سونىمەن قاتار تەحنولوگيانى قولدانۋداعى جاۋاپكەرشىلىك پەن قۇقىقتىق رەتتەۋ تەتىكتەرى بەلگىلەندى.
بۇل قادامداردىڭ زاڭدى جالعاسى رەتىندە 2026 -جىل «سيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت جىلى» دەپ جاريالاندى. پرەزيدەنت جولداۋىندا سيفرلىق ترانسفورماتسيا ەل دامۋىنىڭ نەگىزگى تىرەكتەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە اتاپ ءوتىلىپ، ج ي ۇلتتىق باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى ارتتىراتىن ستراتەگيالىق قۇرال رەتىندە ايقىندالدى. وسىلايشا قازاقستان سيفرلىق تەحنولوگيالاردى ۋاقىتشا ءۇردىس ەمەس، ەل بولاشاعىن ايقىندايتىن ۇزاق مەرزىمدى تاڭداۋ دەپ قاراستىرىپ وتىر.
قازاقستان - ورتالىق ازياداعى سيفرلىق كوشباسشى
Oxford Insights حالىقارالىق تالداۋ ورتالىعىنىڭ Government AI Readiness Index 2025 رەيتينگىندە قازاقستان 195 مەملەكەت اراسىنان 60-ورىنعا كوتەرىلىپ، ءبىر جىل ىشىندە 16 ساتىعا العا شىقتى. بۇعان دەيىن ەل 76-ورىندا تۇرعان ەدى.
ورتالىق ازيا ەلدەرى اراسىندا قازاقستان جاساندى ينتەللەكتىنى ەنگىزۋ مەن باسقارۋ دەڭگەيى بويىنشا كوش باستاپ، «ايماقتاعى ەڭ دامىعان سيفرلىق مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى» مارتەبەسىن نىعايتتى. ەلدە جاساندى ينتەللەكت مەملەكەتتىك باسقارۋدا، ەكونوميكا مەن قوعامدىق قىزمەتتەردە بەلسەندى قولدانىلادى. سونىمەن قاتار، ەلەكتروندىق ۇكىمەت ارقاسىندا قىزمەت كورسەتۋ ساپاسى ايتارلىقتاي ارتتى. Public Sector Adoption كورسەتكىشى بويىنشا قازاقستان 73,59 بال جيناپ، مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ سيفرلىق شەشىمدەرگە ءوتۋ دەڭگەيىن كورسەتتى. بۇل ازاماتتار مەن بيزنەسكە قىزمەت كورسەتۋدى جەڭىلدەتىپ، ۋاقىت پەن شىعىندى ۇنەمدەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
جالپى، قازاقستانداعى جاساندى ينتەللەكت تەك سىناقتىق جوبالار دەڭگەيىندە قالماي، مەملەكەتتىك باسقارۋ مەن ازاماتتارعا قىزمەت كورسەتۋ جۇيەسىنە تولىق ەنگىزىلىپ وتىر. ەل سيفرلىق ترانسفورماتسيانى جۇيەلى تۇردە جۇزەگە اسىرا وتىرىپ، ورتالىق ازيادا جەتەكشى ورىن يەلەندى.
ساندار ساپاعا اينالىپ كەلەدى
قازاقستاندا جاساندى ينتەللەكت تەك تاجىريبە دەڭگەيىندە قالماي، ناقتى ومىردە ءتيىمدى قولدانىلا باستادى. جاساندى ينتەللەكت جانە سيفرلىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ رەسمي مالىمەتىنە سايكەس، مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ %90 دان استامى ونلاين فورماتقا كوشتى. eGov AI ۆيرتۋالدى اسسيستەنتى مەن ينتەللەكتۋالدى ىزدەۋ جۇيەسى ازاماتتارعا قىزمەت الۋدى جەڭىلدەتىپ، وپەراتورلاردىڭ جۇمىسىن ازايتتى. 2025 -جىلى 51,5 ميلليون ونلاين-قىزمەت كورسەتىلگەنى - حالىق پەن مەملەكەت ءۇشىن ۋاقىت پەن رەسۋرستى ۇنەمدەۋدىڭ ناقتى دالەلى.
الەۋمەتتىك سالادا «الەۋمەتتىك ءاميان» جوباسى 6,7 مىڭ مەكتەپتە 49 ميلليون تاماقتى ۇيىمداستىرىپ، وڭىرلەردىڭ شىعىندارىن %15- 30 عا قىسقارتتى. ءدارىحانالارداعى ەلەكتروندى رەتسەپتتەر جۇيەسى 13 ميلليون رەتسەپتتى وڭدەپ، اشىقتىقتى ارتتىردى جانە زاڭسىزدىققا جول بەرمەدى. جەر جانە مۇلىك قاتىناستارى سالاسىندا ءبىرتۇتاس مەملەكەتتىك كاداستر قىزمەت كورسەتۋ ۋاقىتىن قىسقارتىپ، داۋلى جاعدايلاردى ازايتتى. كيبەرقاۋىپسىزدىك پەن الاياقتىققا قارسى جۇيەلەر شابۋىلدار مەن شىعىنداردى تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەردى.
ەكونوميكالىق سەكتوردا، اسىرەسە قارجى قىزمەتتەرى، لوگيستيكا، ونەركاسىپ جانە قىزمەت كورسەتۋ سالالارىندا ج ي پروتسەستەردى اۆتوماتتاندىرۋعا، ونىمدىلىكتى ارتتىرۋعا جانە كليەنت دەرەكتەرىن ءتيىمدى تالداۋعا كومەكتەسەدى. 2025 -جىلى قازاقستاننىڭ IT- قىزمەتتەرىنىڭ ەكسپورتى 1 ميلليارد دوللاردان استى، بۇل جاساندى ينتەللەكتىنىڭ ەكونوميكالىق اسەرىن ناقتى كورسەتەدى.
مينيسترلىكتىڭ رەسمي مالىمەتى بويىنشا، جاساندى ينتەللەكت تەك جاڭا تەحنولوگيا ەمەس، مەملەكەتتىك قىزمەت ساپاسىن ارتتىراتىن، ەكونوميكالىق تيىمدىلىكتى كۇشەيتەتىن جانە ازاماتتارعا ناقتى پايدا اكەلەتىن جۇيەلى قۇرالعا اينالدى.
قازاقستان جاساندى ينتەللەكت جىلىنا دايىن با؟
2026 -جىل قازاقستان ءۇشىن «سيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت جىلى» دەپ جاريالانعانىن جوعارىدا اتاپ وتتىك. بۇل - ج ي-نى تەك سىناق ەمەس، مەملەكەتتىك باسقارۋ، ەكونوميكا جانە قىزمەت كورسەتۋ جۇيەسىندە تولىق ەنگىزۋ جولىنداعى ناقتى قادام. ەل سيفرلىق ترانسفورماتسيانى ۋاقىتشا ترەند ەمەس، ستراتەگيالىق تاڭداۋ دەپ قاراستىرىپ وتىر.
ەل الدىندا بىرنەشە مىندەت تۇر. بىرىنشىدەن، جاساندى ينتەللەكت بارلىق مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ەكونوميكالىق سالالاردا تولىق ەنگىزىلۋى كەرەك. ەكىنشىدەن، تەحنولوگيا قاۋىپسىز جانە سەنىمدى بولۋى ءتيىس - وسى ءۇشىن «جاساندى ينتەللەكت تۋرالى» زاڭ قابىلدانىپ، دەرەكتەردى قورعاۋ، الگوريتمدەردىڭ اشىقتىعى جانە ادامنىڭ شەشىم قابىلداۋداعى ءرولى ناقتى بەكىتىلدى. ۇشىنشىدەن، سيفرلىق تەڭدىك ساقتالۋى ماڭىزدى، سوندىقتان ج ي قالالاردا دا، شالعاي وڭىرلەردە دە بىردەي قىزمەت كورسەتۋى كەرەك.
تورتىنشىدەن، كادرلاردى دايارلاۋ - باستى باسىمدىق، وسى سەبەپتى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر، بيزنەس جانە ازاماتتار ج ي مۇمكىندىكتەرىن ءتۇسىنىپ، ونى ءتيىمدى پايدالانا ءبىلۋى ءتيىس. سوڭعىسى - تەحنولوگيالىق تاۋەلسىزدىك، ياعني ءوز پلاتفورمالار مەن ەسەپتەۋ قۋاتىن دامىتۋ ارقىلى سىرتقى تاۋەلدىلىكتى ازايتۋ قاجەت.
ناتيجەسىندە ج ي ادامداردىڭ ورنىن الماستىرا قويمايدى، كەرىسىنشە كۇندەلىكتى جۇمىستى اۆتوماتتاندىرىپ، جوعارى بىلىكتى ماماندارعا سۇرانىستى ارتتىرادى. سيفرلاندىرۋ مەن ج ي مەملەكەتتىك باسقارۋدى ءتيىمدى ەتىپ، ەكونوميكانى دامىتىپ، ازاماتتارعا قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن ايتارلىقتاي جاقسارتادى.
قازاقستان سيفرلىق ترانسفورماتسيانى ستراتەگيالىق دامۋ درايۆەرى رەتىندە قابىلداپ، 2026 -جىلدى ءتيىمدى باسقارۋ، قاۋىپسىز دەرەكتەر جانە تەڭ قىزمەت كورسەتۋگە باعىتتالعان كەزەڭ رەتىندە بەلگىلەپ وتىر.
جاساندى ينتەللەكت تۋرالى زاڭ كۇشىنە ەندى: نە وزگەرەدى؟
قازاقستاندا 18-قاڭتاردا «جاساندى ينتەللەكت تۋرالى» زاڭ رەسمي تۇردە كۇشىنە ەندى. بۇل زاڭ مەملەكەتتىڭ تەحنولوگيالىق ساياساتىنا جاڭا كەزەڭنىڭ باستاماسى بولىپ وتىر. وسى ارقىلى قازاقستان جاساندى ينتەللەكت سالاسىن زاڭمەن رەتتەگەن العاشقى ەلدەردىڭ قاتارىندا بولدى.
زاڭنىڭ باستى ۇستانىمى ايقىن: جاساندى ينتەللەكت ادامدى الماستىرمايدى، وعان قىزمەت ەتەدى. سوندىقتان قۇجاتتا ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ، جەكە دەرەكتەردىڭ قاۋىپسىزدىگى جانە الگوريتمدەردىڭ اشىقتىعى باستى قاعيدالار رەتىندە بەكىتىلگەن. ازاماتتار ءوز دەرەكتەرىنىڭ ج ي ارقىلى وڭدەلەتىنىن بىلۋگە جانە قاجەت بولعان جاعدايدا وعان قارسىلىق تانىتۋعا قۇقىلى.
سونىمەن قاتار، زاڭ ادام ساناسىنا ىقپال ەتۋگە، كەمسىتۋگە جانە وسال توپتاردى پايدالانۋعا قاتاڭ تىيىم سالادى. ج ي كومەگىمەن جاسالعان كونتەنت مىندەتتى تۇردە تاڭبالانۋى ءتيىس، ال ءونىم تەك ادامنىڭ شىعارماشىلىق ۇلەسى بولسا عانا اۆتورلىق قۇقىقپەن قورعالادى. زاڭ ج ي جۇمىسىنىڭ ناتيجەسى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى ناقتىلاپ، ونىڭ يەلەرى مەن پايدالانۋشىلارىن تىكەلەي جاۋاپتى ەتەدى.
Digital Rights Center Qazaqstan ديرەكتورى، ماقسۇت نارىكبايەۆ اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ پروفەسسورى دانا وتەگەن زاڭنىڭ جاڭالىعىن بىلاي تۇسىندىرەدى:
- زاڭ تاۋەكەلگە نەگىزدەلگەن تاسىلگە سۇيەنەدى. مەملەكەت ج ي-دى شەكتەمەيدى، ءبىراق ادامنىڭ قۇقىقتارىنا اسەر ەتەتىن ارەكەتتەردى ناقتى ءبولىپ كورسەتەدى. بۇل ج ي-دى تەك تاۋەكەل كوزى ەمەس، ستراتەگيالىق رەسۋرس رەتىندە قاراۋعا مۇمكىندىك بەرەدى، - دەيدى ساراپشى.
ونىڭ پىكىرىنشە، زاڭ تەك شەكتەۋ قويىپ قانا قويماي، ۇلتتىق ج ي پلاتفورماسىن قۇرۋ ارقىلى ينفراقۇرىلىمدىق نەگىزىن قالىپتاستىرادى، جاساندى ينتەللەكت ارقىلى جاسالعان كونتەنتتى مىندەتتى تۇردە تاڭبالاۋدى قامتاماسىز ەتەدى جانە ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن دەرەكتەر قاۋىپسىزدىگىن قورعايدى.
- ازاماتتار ءوز قۇقىقتارىنا اسەر ەتەتىن شەشىمدەردە ج ي قولدانىلعانىن ءبىلۋى ءتيىس. بۇل، اسىرەسە، مەملەكەتتىك باسقارۋ، مەديتسينا، قارجى جانە ءبىلىم سالاسىندا ماڭىزدى، ويتكەنى اۆتوماتتاندىرىلعان شەشىمدەر ادامنىڭ ومىرىنە تىكەلەي اسەر ەتۋى مۇمكىن، - دەيدى دانا وتەگەن.
قازاقستاننىڭ جاڭا «جاساندى ينتەللەكت تۋرالى» زاڭى ازاماتتار مەن مەملەكەت ءۇشىن ناقتى قاۋىپسىزدىك كەپىلىن بەرەدى. زاڭ تەك دەكلاراتسيا ەمەس، تاۋەكەلگە باعىتتالعان ءتاسىل ارقىلى ج ي-دى ناقتى ومىردە ءتيىمدى قولدانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
زاڭگەر الىشەر قادىربەكوۆتىڭ ايتۋىنشا، 2026 -جىل زاڭنىڭ تاجىريبەدە قانشالىقتى جۇمىس ىستەيتىنىن تەكسەرەتىن كەزەڭ بولادى.
- قازاقستاننىڭ تاجىريبەسى تەك ت م د جانە پوستكەڭەستىك ەلدەرگە عانا ەمەس، باسقا حالىقارالىق سەرىكتەستەرگە دە پايدالى بولادى. قازىرگى زامانعى مەملەكەتتەر جاساندى ينتەللەكتىنى رەتتەۋدە تەڭگەرىمدى ءتاسىل ىزدەيدى. ادام قۇقىقتارىن شەكتەمەي، مەملەكەتتىڭ جانە ەكونوميكانىڭ مۇددەلەرىن ەسكەرە وتىرىپ، تەحنولوگيالىق دامۋدان ارتتا قالماۋ قاجەت، - دەيدى ساراپشى.
