سايلاۋ-2026: ج ي قولدانۋ شارتى، فەيكپەن كۇرەس جانە پارتيالار باسەكەسى
استانا. KAZINFORM - سايلاۋ ناۋقانىنىڭ العاشقى كەزەڭىندە سيفرلىق پلاتفورمالاردىڭ ىقپالى ارتىپ، جاساندى ينتەللەكتىنى جاۋاپكەرشىلىكپەن پايدالانۋ مەن جالعان اقپاراتتىڭ الدىن الۋ وزەكتى ماسەلەگە اينالدى. ساراپشىلار مۇنداي وزگەرىستەر ساياسي باسەكەنىڭ سيپاتىنا دا اسەر ەتىپ وتىرعانىن ايتادى. ولاردىڭ پىكىرىنشە، بۇل پارتيالاردىڭ باعدارلاماسى مەن اشىق كوممۋنيكاتسياسىنا قويىلاتىن تالاپتى كۇشەيتتى.
ەلوردادا وتكەن «سايلاۋ-2026: مەديا جانە سيفرلىق پلاتفورمالار» ساراپشىلىق الاڭىندا سيفرلىق تەحنولوگيالاردىڭ ساياسي كوممۋنيكاتسياعا اسەرى، جاساندى ينتەللەكتىنى سايلاۋالدى ۇگىت- ناسيحاتتا قولدانۋ، جالعان اقپاراتپەن كۇرەس جانە ەلەكتورالدىق ۇدەرىستەردىڭ جاڭا پروتسەستەرى تالقىعا ءتۇستى.
جيىندا ق ر پرەزيدەنتى جانىنداعى ق س ز ي ديرەكتورى جاندوس شايماردانوۆ سيفرلىق تەحنولوگيالار مەن جاساندى ينتەللەكت ساياسي كوممۋنيكاتسيانىڭ سيپاتىن وزگەرتىپ جاتقانىن ايتتى. دەگەنمەن، ونىڭ سوزىنشە، سايلاۋ ۇدەرىسىندەگى نەگىزگى فاكتور ءالى دە ازاماتتاردىڭ اقپاراتقا دەگەن سەنىمى بولىپ قالا بەرەدى. وسىعان بايلانىستى جاساندى ينتەللەكتىنى جاۋاپكەرشىلىكپەن قولدانۋ جانە سايلاۋشىلاردى قورعاۋ تەتىكتەرىن دامىتۋ الداعى ەلەكتورالدىق تسيكلدەردەگى ماڭىزدى مىندەتتەردىڭ ءبىرى سانالادى. ول بۇل رەتتە جاڭا زاڭنامالىق تالاپتاردىڭ دا ەرەكشە ماڭىزعا يە ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ماسەلەن، بۇدان بىلاي ج ي كومەگىمەن جاسالعان كونتەنت مىندەتتى تۇردە تاڭبالاناتىن بولادى.
- مۇنداي تالاپ شىلدە ايىندا كۇشىنە ەنگەن سيفرلىق كودەكستە بەكىتىلدى. وسىلايشا، سيفرلىق كودەكس جاساندى ينتەللەكتىنى قولدانۋعا جاڭا مۇمكىندىكتەرمەن قاتار، ناقتى تالاپتار دا ەنگىزىلىپ وتىر. بۇل تالاپتى سايلاۋالدى ۇگىت كەزىندە جانە ءتۇرلى اقپاراتتىق ناۋقانداردا ەسكەرۋ قاجەت. كونتەنتتىڭ جاساندى ينتەللەكت كومەگىمەن ازىرلەنگەنى كورسەتىلۋى كەرەك. بۇل ازاماتتاردىڭ سانالى تاڭداۋ جاساۋىنا جانە اقپاراتتىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋگە ىقپال ەتەدى، - دەدى سپيكەر.
سونىمەن قوسا ول ساراپشىلىق الاڭنىڭ ماقساتى - سايلاۋ ناۋقانىنا قاتىستى ماڭىزدى پروتسەستەردى تالداپ، مەديا مەن جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ ەلەكتورالدىق پروتسەسكە ىقپالىن باعالاۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
- ءبىز ەشبىر ساياسي پارتيانى قولدامايمىز. ءبىزدىڭ مىندەت - ءوتىپ جاتقان ۇدەرىستەردى باقىلاۋ، تالداۋ جانە الداعى ۇردىستەردى باعالاۋ. بۇگىن مەديا، جاساندى ينتەللەكت پەن سيفرلاندىرۋدىڭ سايلاۋ ناۋقانى مەن ساياسي پارتيالاردىڭ قىزمەتىنە ىقپالىن تالقىلايمىز، - دەدى جاندوس شايماردانوۆ.
سونداي-اق ول قازىرگى سايلاۋ ناۋقانىندا ءداستۇرلى ۇگىت قۇرالدارىمەن قاتار سيفرلىق پلاتفورمالاردىڭ ءرولى ارتىپ كەلە جاتقانىنا توقتالدى.
- ساياسي پارتيالار الەۋمەتتىك جەلىلەر مەن سيفرلىق پلاتفورمالاردا وتە بەلسەندى. مۇنى جاقسى ءۇردىس دەپ سانايمىن. بۇعان الەۋمەتتىك زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەلەرى دە دالەل. ماسەلەن، تەلەدەبات كەزىندە وتكەن ونلاين داۋىس بەرۋگە 20 مىڭعا جۋىق كورەرمەن قاتىستى، - دەدى ول.
سيفرلىق پلاتفورمالار زاڭناما تالاپتارىن ساقتاۋى ءتيىس
بۇدان بولەك ق ر جاساندى ينتەللەكت جانە سيفرلىق دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى باقتيار مۇحامەتقاليەۆ تە جاساندى ينتەللەكت كومەگىمەن دايىندالعان كونتەنتتى مىندەتتى تۇردە تاڭبالاۋ، ونى قۇقىقتىق رەتتەۋ جانە ازاماتتاردىڭ سيفرلىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ ماسەلەلەرىنە توقتالدى. سونىمەن قاتار ول جەكە دەرەكتەردى قورعاۋ مادەنيەتىن كۇشەيتۋ جانە وسى باعىتتا حالىقارالىق سيفرلىق پلاتفورمالارمەن ءوزارا ءىس-قيمىلدى دامىتۋ قاجەتتىگىن ايتتى.
- قازاقستاندا جۇمىس ىستەيتىن TikTok ،YouTube جانە باسقا دا سيفرلىق پلاتفورمالار ۇلتتىق زاڭناما تالاپتارىن، سونىڭ ىشىندە جاساندى ينتەللەكت كومەگىمەن جاسالعان كونتەنتتى تاراتۋعا قاتىستى نورمالاردى ساقتاۋعا مىندەتتى. بۇل تالاپتار كونتەنت اۆتورلارىنا عانا ەمەس، قازاقستان اۋماعىندا قىزمەت كورسەتەتىن سيفرلىق پلاتفورمالارعا دا قاتىستى. TikTok قازاقستاندا رەسمي تۇردە جۇمىس ىستەيدى. باسقا پلاتفورمالاردىڭ ەلىمىزدە كەڭسەسى بولماۋى مۇمكىن. دەگەنمەن زاڭدى تۇلعا رەتىندە ولار دا قازاقستان زاڭناماسىنىڭ تالاپتارىن ساقتاۋعا مىندەتتى، - دەدى ۆيتسە-مينيستر.
باقتيار مۇحامەتقاليەۆتىڭ ايتۋىنشا، جاساندى ينتەللەكت ارقىلى جاسالعان كونتەنتتى تاڭبالاۋ سايلاۋ ناۋقانى كەزىندە عانا ەمەس، كۇندەلىكتى ومىردە دە ماڭىزدى. سەبەبى سوڭعى ۋاقىتتا ج ي كومەگىمەن جاسالاتىن جالعان اقپارات پەن الاياقتىق ارەكەتتەر كوبەيىپ كەلەدى.
فەيك تاراتۋشىلار قانداي تاقىرىپتارعا نازار اۋدارادى
سونداي-اق ق ر پرەزيدەنتى جانىنداعى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىنىڭ جالعان اقپاراتقا قارسى كۇرەس ورتالىعىنىڭ باسشىسى رۋسلان بەكارسلانوۆ جالعان اقپاراتپەن كۇرەستە رەسمي اقپاراتتىڭ جەدەل جاريالانۋى ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
- ءار مەملەكەتتىك ورگان ءوز قۇزىرەتىندەگى اقپاراتتى ءبىرىنشى بولىپ جاريالاۋى كەرەك. ويتكەنى ەشكىم سول ۆەدومستۆونىڭ وزىنەن ارتىق ءارى جەدەل اقپارات بەرە المايدى. ەگەر رەسمي تۇسىندىرمە كەشىكسە، ونىڭ ورنىن قاۋەسەت پەن ءتۇرلى جورامال باسادى، - دەدى ول.
سونىمەن قوسا ورتالىق باسشىسى فەيك تاراتۋشىلار قانداي تاقىرىپتاردى قولداناتىنىنا دا توقتالدى. ونىڭ سوزىنشە، ولار حالىقتىڭ نازارىن كوپ اۋداراتىن تاقىرىپتاردى پايدالانادى.
- ەڭ كوپ بۇرمالاناتىن تاقىرىپتاردىڭ قاتارىندا الەۋمەتتىك تولەمدەر، دەنساۋلىق ساقتاۋ، قارجى جانە قاۋىپسىزدىك بار. سايكەسىنشە، وسى سالالارعا جاۋاپتى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى، دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى، ىشكى ىستەر مينيسترلىگى، قورعانىس مينيسترلىگى جانە ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى جالعان اقپاراتتىڭ نىساناسىنا ءجيى اينالادى. ويتكەنى ءدال وسى ماسەلەلەر قوعام ءۇشىن ماڭىزدى. سوندىقتان جالعان اقپارات تاراتۋشىلار دا ادامداردىڭ ەموتسياسىنا اسەر ەتەتىن وسىنداي تاقىرىپتاردى قولدانادى، - دەدى ورتالىق باسشىسى.
سوندىقتان دا ونىڭ سوزىنشە، فاكتچەكينگ مادەنيەتىن دامىتۋ جانە قوعامنىڭ اقپاراتتى سىني قابىلداۋ داعدىلارىن قالىپتاستىرۋ ماڭىزدى.
اقپاراتتىق يممۋنيتەتتى كۇشەيتۋ قاجەت
ساياسات تانۋشى عازيز ابىشيەۆتىڭ دە پىكىرى وسىعان سايادى. ول فەيكتەرمەن كۇرەسۋ ءۇشىن حالىقتىڭ اقپاراتتىق يممۋنيتەتىن كۇشەيتۋ قاجەتتىگىن ايتتى.
- باستى ماسەلە - قوعامنىڭ اقپاراتتىق يممۋنيتەتىن قالىپتاستىرۋ جانە مەملەكەتتىڭ كەز كەلگەن فەيككە شىنايى، اشىق ءارى جەدەل جاۋاپ بەرۋگە دايىن بولۋى. سان ءتۇرلى تاقىرىپقا قاتىستى جالعان اقپارات تارالۋى مۇمكىن. الايدا شىنايى اقپارات ۋاقىتىندا جاريالانسا، قوعام ونى كۇندەلىكتى ومىردەگى تاجىريبەسىمەن سالىستىرىپ، اقيقاتقا وڭاي كوز جەتكىزەدى، - دەدى ول.
سپيكەردىڭ ايتۋىنشا، جالعان اقپارات جەكەلەگەن داعدارىستارعا سەبەپ بولۋى مۇمكىن. الايدا مۇنى سىلتاۋراتىپ، بارلىق اقپارات كوزىن شەكتەۋگە نەمەسە ءتۇرلى پىكىرگە توسقاۋىل قويۋعا بولمايدى.
ونىڭ پىكىرىنشە، سىني ويلاۋى جوعارى ادامدار ۋاقىت وتە كەلە داۋرىقپا تاقىرىپتارعا، جالعان اقپاراتقا نەمەسە شۇعىل ارەكەت ەتۋگە شاقىراتىن حابارلامالارعا سەنە بەرمەيدى. مۇنداي اقپاراتتى ادامدار ەلەمەي وتە باستايدى، ويتكەنى ولاردا اقپاراتتىق يممۋنيتەت قالىپتاسادى.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا، ەركىن ءارى دامىعان اقپاراتتىق ورتادا دا قوعام ۋاقىت وتە كەلە سەنىمدى اقپارات كوزدەرىن ايقىندايدى. ادامدار كۇماندى اقپاراتقا تاپ بولعان كەزدە، ونى سول دەرەككوزدەر ارقىلى تەكسەرۋگە تىرىسادى.
ناۋقاننىڭ باستى جاڭالىعى - پارتيالار قۇرامىنىڭ جاڭارۋى
ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا، سيفرلىق ورتاداعى وزگەرىستەر ساياسي پارتيالاردىڭ سايلاۋ ناۋقانىن جۇرگىزۋ ءتاسىلىن دە وزگەرتىپ وتىر. ماسەلەن، ساياساتتانۋشى تالعات قاليەۆ قازىرگى سايلاۋ ناۋقانىندا پارتيالار اراسىنداعى باسەكە جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلگەنىن ايتىپ، ولاردىڭ ءداستۇرلى ۇگىتتەن گورى باعدارلامالار مەن قوعامدىق ماڭىزى بار ماسەلەلەر توڭىرەگىندەگى اشىق پىكىرتالاسقا كوبىرەك كوڭىل بولە باستاعانىن جەتكىزدى.
- ۇگىت- ناسيحاتتىڭ العاشقى كۇندەرىنىڭ وزىندە ساياسي كۇشتەر اراسىندا پىكىرتالاس باستالدى. وندا پارلامەنت جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگى، كاسىپكەرلەردىڭ مۇددەسىن قورعاۋ جانە بيزنەستىڭ ساياساتتاعى ءرولى تالقىلاندى، - دەدى ول.
سپيكەردىڭ پىكىرىنشە، بۇل ساياسي باسەكەنىڭ كۇشەيىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى.
- پارتيالار ءوز باعدارلامالارىن ۇسىنىپ قانا قويماي، قوعام دامۋىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى بويىنشا ۇستانىمدارىن اشىق قورعاۋعا دايىن ەكەنىن بايقاتىپ وتىر، - دەدى ساياساتتانۋشى.
سونداي-اق پارتيالارداعى كادرلىق جاڭارۋ قوعامنىڭ جاڭا يدەيالار مەن جاڭا تۇلعالارعا سۇرانىسىن كورسەتەتىنىن ايتتى.
- قازىرگى ناۋقاننىڭ باستى ترەندى - پارتيالار قۇرامىنىڭ جاڭارۋى. كوپ ساياسي ۇيىمدا باسشىلىق بىرتىندەپ جاڭا بۋىن ساياساتكەرلەرىنە اۋىسىپ جاتىر. بۇل پارتيالارعا جاڭا يدەيالار ۇسىنۋعا، جاقتاستارىنىڭ قاتارىن كەڭەيتۋگە جانە قۇرىلتايدىڭ الداعى جۇمىسىنىڭ زاماناۋي كۇن ءتارتىبىن قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى، - دەدى تالعات قاليەۆ.
تالعات قاليەۆتىڭ پىكىرىنشە، بۇل وزگەرىستەر قازاقستاننىڭ پارتيالىق جۇيەسى بىرتىندەپ جاڭا كەزەڭگە ءوتىپ جاتقانىن كورسەتىپ وتىر. مۇندا ەندى ساياسي تاجىريبەمەن قاتار قوعامنىڭ جاڭا سۇرانىستارىنا جاۋاپ بەرىپ، ءتيىمدى شەشىمدەر ۇسىنا ءبىلۋ قابىلەتى دە ماڭىزدى ءرول اتقارادى.
باعدارلاما عانا ەمەس، كانديداتتىڭ بولمىسى دا ماڭىزدى
ەۋرازيالىق ينتەگراتسيا ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى ورازعالي سەلتەيەۆ تە پارتيالىق تىزىمدەرگە كوپتەگەن جاڭا تۇلعا ەنگەنىن، سونىڭ ناتيجەسىندە زاڭ شىعارۋشى ورگاننىڭ قۇرامى ەداۋىر جاڭاراتىنىن اتاپ ءوتتى.
- سايلاۋشىلار ءۇشىن ەڭ ماڭىزدىسى - كانديداتتىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگى عانا ەمەس، ونىڭ قانداي ادام ەكەنى. ادامدار كانديداتتىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگى مەن قۇزىرەتىن عانا ەمەس، ونىڭ ادامگەرشىلىك قاسيەتتەرى قانداي، قانداي قۇندىلىقتاردى ۇستاناتىنىن دا بىلگىسى كەلەدى، - دەدى سپيكەر.
سونىمەن قاتار ونىڭ سوزىنشە، سايلاۋشىلار ۇگىت- ناسيحات كەزىندە ساياسي كۇشتەردىڭ بەرگەن ۋادەلەرىن ورىنداۋ قابىلەتىنە جانە ولاردىڭ ۇيىمداستىرۋشىلىق الەۋەتىنە دە ەرەكشە ءمان بەرە باستادى.
ال «قوعامدىق كەلىسىم» رمم باسقارما باسشىسى ەلدوس جۇماعۇلوۆتىڭ ايتۋىنشا، قازاقستاندىقتاردى جاس ەرەكشەلىگىنە قاراماستان ءتيىمدى مەملەكەتتىك باسقارۋ، ادىلەتتىلىك، قاۋىپسىزدىك جانە ەلدىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسۋعا دەگەن ورتاق ۇمتىلىس بىرىكتىرەدى.
- اشىق ساياسي باسەكەنىڭ كۇشەيۋى ازاماتتاردىڭ سانالى تاڭداۋ جاساۋىنا ىقپال ەتىپ، پارتيالاردىڭ سايلاۋالدى باعدارلامالارىنىڭ ساپاسىنا، ۇستانىمدارىنىڭ ناقتىلىعى مەن جاريا كوممۋنيكاتسياسىنا قويىلاتىن تالاپتاردى كۇشەيتەدى، - دەدى ەلدوس جۇماعۇلوۆ.
ازاماتتاردىڭ ۇشتەن ەكىسى ناقتى ءبىر ساياسي پارتياعا داۋىس بەرۋگە نيەتتى
ال ق ر پرەزيدەنتى جانىنداعى ق س ز ي باس عىلىمي قىزمەتكەرى ايگۇل زابيروۆا ەلەكتورالدىق كوڭىل كۇيگە جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋ ناتيجەلەرىن تانىستىردى. زەرتتەۋ دەرەكتەرىنە سايكەس، قازاقستاندىقتاردىڭ باسىم بولىگى سايلاۋعا قاتىسۋعا دايىن، ال ازاماتتاردىڭ ۇشتەن ەكىسى ناقتى ءبىر ساياسي پارتياعا داۋىس بەرۋگە نيەتتى.
- قوعامنىڭ نەگىزگى سۇرانىسى - تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ، كۇندەلىكتى ماسەلەلەردى ءتيىمدى شەشۋ جانە پارتيالاردىڭ حالىقپەن تىكەلەي ديالوگ ورناتۋى. سونىمەن قاتار سايلاۋشىلاردىڭ تاڭداۋى ساياسي باسەكەنىڭ دەڭگەيىنە جانە جەتى پارتيانىڭ ءوز باعدارلامالارى مەن يدەولوگيالىق ۇستانىمدارىن قانشالىقتى سەنىمدى ۇسىنا الاتىنىنا بايلانىستى بولادى، - دەدى ق س ز ي ول.
سونداي-اق ونىڭ ايتۋىنشا، زەرتتەۋ بارىسىندا ازاماتتارعا «ەگەر سايلاۋ الداعى جەكسەنبىدە وتسە، داۋىس بەرۋگە بارار ما ەدىڭىز؟» دەگەن سۇراق قويىلعان. رەسپوندەنتتەردىڭ تورتتەن ءۇشى سايلاۋعا مىندەتتى تۇردە قاتىساتىنىن ايتقان.
- بۇل قازىرگى سايلاۋ ناۋقانى بارىسىندا ساياسي پارتيالاردىڭ قانداي باعدارلاما، پلاتفورما مەن يدەولوگيا ۇسىناتىنى ماڭىزدى ەكەنىن كورسەتەدى. دەگەنمەن تۇپكىلىكتى شەشىمدى 23-تامىزدا سايلاۋ ۋچاسكەسىنە كەلەتىن سايلاۋشى قابىلدايدى، - دەدى ايگۇل زابيروۆا.
وسىلايشا، ساراپشىلار قازىرگى سايلاۋ ۇدەرىسىنىڭ ساپاسى تەك زاڭنامالىق وزگەرىستەرگە عانا ەمەس، اقپاراتتىق سەنىمگە، جاۋاپتى سيفرلىق ورتاعا جانە ازاماتتاردىڭ بەلسەندى قاتىسۋىنا دا تاۋەلدى دەگەن ورتاق پىكىرگە كەلدى.
