سەنات ءبىرقاتار حالىقارالىق كەلىسىمدى قارايدى

سونىمەن، الدىمەن سەناتورلار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ مينيسترلەر كابينەتى اراسىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قىرعىز رەسپۋبليكاسىنداعى ەلشىلىگىنىڭ جانە قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ەلشىلىگىنىڭ، سونداي-اق قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قىرعىز رەسپۋبليكاسىنداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى مەن قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى رەزيدەنتسيالارىنىڭ مۇقتاجدىعى ءۇشىن استانا قالاسى مەن بىشكەك قالاسىنداعى عيماراتتاردى جانە جەر ۋچاسكەلەرىن ءوزارا وتەۋسىز پايدالانۋعا بەرۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭدى تالقىعا سالادى.

بۇل قۇجاتقا سايكەس، قازاقستاننىڭ قىرعىزستانداعى ەلشىلىگىنە اۋدانى 0,75 گەكتار جەر تەلىمى، ال قازاقستان ەلشىسى رەزيدەنتسياسى ءۇشىن 0,17 گەكتار جەر تەلىمى بولىنەدى. ال قىرعىزستاننىڭ قازاقستانداعى ەلشىلىگىنە اۋدانى 0,74 گەكتار جەر تەلىمى، ەلشى رەزيدەنتسياسى ءۇشىن 0,125 گەكتار جەر تەلىمى بەرىلەدى. زاڭ بولىنگەن عيماراتتار مەن جەر ۋچاسكەلەرىن قۇقىقتىق رەتتەۋدى كوزدەيدى. كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تاراپتاردىڭ مۇددەلەرىنە ساي كەلەدى. قازاقستان مەن قىرعىزستان اراسىنداعى ساياسي ديالوگ پەن ءوزارا سەنىمدى، سونىمەن قاتار ءوزار ءىس-قيمىلدى دامىتۋ ءۇشىن بەرىك نەگىز بولادى.

پالاتا دەپۋتاتتارى قارايتىن كەلەسى زاڭ - «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى قازاقستان- وزبەكستان مەملەكەتتىك شەكاراسى ارقىلى وتكىزۋ پۋنكتتەرى تۋرالى كەلىسىمگە 2006 -جىلعى 4-قىركۇيەكتەگى حاتتاماعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى».

حاتتاماعا 2024 -جىلعى 8-تامىزدا استانا قالاسىندا قول قويىلدى. قۇجات اۆتوكولىك پۋنكتتەرىن ەكىجاقتىدان كوپجاقتىعا وزگەرتەدى. سونداي-اق جۇمىس ىستەۋ ءتارتىبىن جارىق ۋاقىتتان تاۋلىك بويىنا اۋىستىرادى. اتالعان شارا وتكىزۋ قابىلەتىن ارتتىرۋعا، جولاۋشىلارعا قولايلى جاعداي جاساۋعا جانە تۋريزمنىڭ دامۋىنا وڭ اسەرىن تيگىزەدى. بۇل وزگەرىستەر اراسىنداعى كولىك-ترانزيتتىك قاتىناستى ودان ءارى دامىتۋعا ءوز ۇلەسىن قوسادى.

سەنات «قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن حالىقارالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى اراسىنداعى قارىز تۋرالى كەلىسىمدى («ەكونوميكانىڭ ينكليۋزيۆتى جانە ورنىقتى ءوسۋى» دامۋ ساياساتىن قارجىلاندىرۋعا ارنالعان ەكىنشى قارىز) راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن ازيا ينفراقۇرىلىمدىق ينۆەستيتسيالار بانكى اراسىنداعى قارىز تۋرالى كەلىسىمدى (ينكليۋزيۆتى جانە ورنىقتى ەكونوميكالىق ءوسۋ باعدارلاماسى) راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭداردى دا قاراۋدى كۇن تارتىبىنە ەنگىزىپ وتىر.

ەل پرەزيدەنتىنىڭ بيىل 15-مامىرداعى جانە 15-ماۋسىمداعى جارلىعىنا سايكەس، جالپى سوماسى 154,7 ميلليارد جاپون يەنىن قۇرايتىن قارىز تۋرالى كەلىسىمدەرگە 2026 -جىلعى 20-مامىردا جانە 15-ماۋسىمدا قول قويىلدى. جاپون يەنى ۆاليۋتاسىن تاڭداۋداعى نەگىزگى سەبەپ. ول جاپونياداعى تومەن بازالىق پايىزدىق مولشەرلەمەگە جانە تەڭگە مەن جاپون يەنى اراسىنداعى تىعىز بايلانىسقا نەگىزدەلەدى.

بۇل قاراجات ەكونوميكانىڭ ماڭىزدى سالالارىن قارجىلاندىرۋدى قوسا العاندا، ۇكىمەتتىڭ ءبىرىنشى كەزەكتەگى شارالارىن قولداۋعا مۇمكىندىك اشادى. اتالعان بانكتەردىڭ قارىزدارى، 5 جىلدىق جەڭىلدىك كەزەڭىن قوسا العاندا، 11 جىل وتەۋ مەرزىمىمەن بەرىلەدى. تارتىلاتىن قارىزدار بويىنشا مىندەتتەمەلەر، ۇسىنىلىپ وتىرعان كەلىسىمدەردە بەكىتىلگەن قارجىلىق شارتتارعا سايكەس، رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن وتەلەدى.

«توپىراقتى قورعاۋ تۋرالى» زاڭ مەن وعان ىلەسپە قۇجات تا سەناتورلاردىڭ سۇزگىسىنەن وتەدى. قۇجاتتارعا سايكەس، اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردەگى توپىراقتى قورعاۋ ەرەكشەلىكتەرىن رەگلامەنتتەۋ ءۇشىن مىناداي تالاپتار بەلگىلەنەدى:

- توپىراقتى قورعاۋدىڭ ەڭ ۇزدىك قولجەتىمدى تەحنولوگيالارىن پايدالانۋ، مىندەتتى تۇردە اۋىسپالى ەگىستەردى ەنگىزۋ؛

- تىڭايتقىشتاردى قولدانۋدىڭ عىلىمي نەگىزدەلگەن جۇيەسىنە قاتاڭ تۇردە سايكەستىكتە ورگانيكالىق جانە مينەرالدى تىڭايتقىشتاردى ەنگىزۋ، توپىراقتا حيميالىق ەلەمەنتتەردىڭ ءقاۋىپتى مولشەردە جينالۋىن بولعىزباۋ؛

- توپىراقتىڭ سارقىلۋىنا اكەلەتىن ونىڭ جاي-كۇيىنە بايلانىستى بەلگىلى ءبىر اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىن ءوسىرۋدى شەكتەۋ.

ال «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە نوتارياتتىق قىزمەت جانە زاڭ كومەگى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭدى نوتاريات تۋرالى زاڭنامانى جەتىلدىرۋ جانە نوتارياتتىق قىزمەت سالاسىنداعى مەملەكەتتىك باقىلاۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا پارلامەنتتىڭ ءبىر توپ دەپۋتاتى ازىرلەگەن. ول نوتارياتتىق ءىس-ارەكەتتەر جاساۋ كەزىندە زاڭدىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە جانە نوتارياتتىق كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ ۇسىنىلۋ ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋعا باعىتتالعان.

ەستەرىڭىزگە سالا كەتسەك، وتكەن اپتاداعى سەناتتىڭ جالپى وتىرىسىندا ءبىرقاتار حالىقارالىق كەلىسىم مەن ماڭىزدى زاڭدار ماقۇلداندى. ولاردىڭ ءبىرى - «قازاقستان مەن وزبەكستان اراسىنداعى ترانسشەكارالىق سۋ وبەكتىلەرىن بىرلەسىپ باسقارۋ جانە ۇتىمدى پايدالانۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ.

كەلىسىمنىڭ نەگىزگى ماقساتى - ترانسشەكارالىق سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋدىڭ تۇراقتى ءارى ءتيىمدى تەتىكتەرىن قالىپتاستىرۋ، مەملەكەتارالىق سۋ شارۋاشىلىعى نىساندارىنىڭ ءقاۋىپسىز پايدالانىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ جانە سۋ رەسۋرستارىن ءادىل ءارى ۇتىمدى پايدالانۋ.

سونىمەن قاتار سەناتورلار «2010 -جىلعى 10-جەلتوقسانداعى ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمى ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك جۇيەسىنىڭ كۇشتەرى مەن قۇرالدارى قۇرالىمدارىنىڭ مارتەبەسى تۋرالى كەلىسىمگە وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ مەن وعان ىلەسپە قۇجاتتى ماقۇلدادى.

قۇجاتتا كەلىسىمدەردىڭ تۇسىندىرمە اپپاراتى كەڭەيتىلىپ، «ترانزيت»، «اۋەايلاقتىق- تەحنيكالىق قامتاماسىز ەتۋ»، «اەروناۆيگاتسيالىق قىزمەت كورسەتۋ» جانە «اەروناۆيگاتسيالىق دەرەكتەر» سەكىلدى تەرميندەرمەن تولىقتىرىلدى. اسكەري قۇرالىمداردى قابىلداۋشى تاراپتىڭ اۋماعىنا جىبەرۋدىڭ شارتتارى ەگجەي-تەگجەيلى ايقىندالدى. شۇعىل دەن قويۋ جاعدايلارى ءۇشىن اسكەري تاسىمالداۋعا ءوتىنىم بەرۋ مەرزىمى ءۇش تاۋلىكتەن ءبىر تاۋلىككە دەيىن قىسقارتىلدى.

ماقۇلدانعان «پسيحولوگيالىق قىزمەت تۋرالى» زاڭ اياسىندا پسيحولوگتاردىڭ ادەپ كودەكسى بەكىتىلىپ، كاسىبي جاۋاپكەرشىلىك پەن قۇپيالىلىق قاعيداتتارىن ساقتاۋ قامتاماسىز ەتىلەدى.

پسيحولوگيالىق كومەكتىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا عىلىمي نەگىزدەلگەن ادىستەردى قولدانۋ تالابى ەنگىزىلىپ، مامانداردىڭ كاسىبي دامۋىن قولدايتىن سۋپەرۆيزيا ينستيتۋتى قاراستىرىلعان. زاڭنىڭ ماڭىزدى جاڭالىقتارىنىڭ ءبىرى - پسيحولوگتاردى سەرتيفيكاتتاۋ ينستيتۋتىن ەنگىزۋ. سەرتيفيكاتتاۋ ماماننىڭ كاسىبي دايارلىعى مەن بىلىكتىلىك تالاپتارىنا سايكەستىگىن باعالاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق پسيحولوگتاردىڭ مەملەكەتتىك ءتىزىلىمىن جۇرگىزۋ كوزدەلىپ وتىر.

ال «راديواكتيۆتى قالدىقتارمەن جۇمىس ىستەۋ تۋرالى» زاڭدا اتوم سالاسىن دامىتۋ بارىسىندا قوعامدى الاڭداتىپ وتىرعان سۇراقتارعا جاۋاپ بەرەتىن، ادامداردىڭ دەنساۋلىعى مەن ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن قورعايتىن سەنىمدى قۇقىقتىق كەپىلدىكتەر قالىپتاستىرىلعان. ولاردىڭ ىشىندە، راديواكتيۆتى قالدىقتارمەن جۇمىس ىستەۋ سالاسىنداعى قاتىناستاردا مەملەكەت، كاسىپورىندار، جەرگىلىكتى بيلىك ءۇشىن قاتاڭ ەرەجەلەر بەكىتىلگەن، شەتەلدىك راديواكتيۆتى قالدىقتاردى ەلگە اكەلۋگە تىيىم سالىنعان، مۇراعاتتىق راديواكتيۆتى قالدىقتاردى جويۋ تەتىكتەرى قاراستىرىلعان.

اتالعان نورمالار جالپى ەلىمىزدەگى ەكولوگيالىق جاعدايدى ساۋىقتىرۋعا عانا ەمەس، سونىمەن قاتار، يادرولىق سىناقتاردان زارداپ شەككەن وڭىرلەردىڭ دامۋىنا وڭ اسەر ەتەدى.