قىزدارعا ارنالعان ەڭ سيرەك ەسىمدەر

ەسىمدەرگە نازار اۋدارماس بۇرىن مىنا قىزىققا قاراڭىز، ەلىمىزدە 1987-1991-جىلدارى - ايگەرىم، 1992-1999-جىلدارى - ايدانا ەسىمى تانىمال بولعان. ال 2000-2010-جىلعا دەيىن ارۋجان ەسىمى ءبىرىنشى ورىننان تۇسپەپتى. 2011-2018-جىلدار ارالىعىندا ايارۋ مەن ايزەرە ەسىمى كوبىرەك قويىلعان. 2019-2023-جىلدارى رايانا مەن مەدينا ەسىمى كوش باستاپ تۇر. 2024-2026-جىلدارى ايلين دەپ ات قوياتىنداردىڭ قاتارى كوبەيگەن.

ايعىز - ايداي سۇلۋ، كوركەم قىز بالا.

ايزيا - قازاقتىڭ ءسوزى اي + زيا - جارىق، ساۋلە، شۇعىلا، ياعني اي ساۋلەلى سۇلۋ.

ارۋ - سۇلۋ، كوركەم.

الاۋ - «شىمقاي قىزىل ءتۇس»، «جالىن»، «وت» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەتىن قازاق تىلىندەگى ەسىم.

اسۋ - «بيىك شىڭ»، «اسۋلاردان اسۋشى»، «الداعى ماقساتىنا جەتۋشى» دەگەن اۋىسپالى ماعىنانى، ياعني ءومىردىڭ قيىندىقتارىن جەڭىپ، بيىككە ۇمتىلاتىن قايسار مىنەزدى بىلدىرەدى.

اقمۇنار - تەرەڭ ءارى ادەمى دەگەن ماعىناعا يە قىز بالا ەسىمى

ازاليا - ەسىمى گرەك جانە اراب تىلدەرىنەن شىققان، ءارى «گۇلدى بۇتا» نەمەسە «جۇباتاتىن»، «تىنىشتاندىراتىن» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى.

اينامكوز - بۇل ەسىم سۇلۋلىق پەن ىشكى جان دۇنيەنىڭ تازالىعىن بەينەلەيدى.

ايقاراكوز - ەسىمى «ايداي سۇلۋ جانە قارا كوزدى ارۋ بولسىن» دەگەن ماعىنا بەرەدى.

ادەلايدا - «اسىل تەكتى»، «اقسۇيەك» نەمەسە «مارتەبەلى» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى.

ايلۋنا - قازاق تىلىندەگى «اي» جانە لاتىن/يسپان/يتاليان تىلدەرىندەگى «لۋنا» (luna - اي) سوزدەرىنىڭ بىرىگۋىنەن پايدا بولعان، «اي ءتارىزدى اي» نەمەسە «اي مەن اي» دەگەن ماعىنا بەرەدى.

اليانا - اراب تىلىنەن اۋدارعاندا «جوعارى»، «ۇلى»، «مارتەبەلى» جانە «حانشايىم» دەگەن ماعىنالاردى بىلدىرەدى.

اقسۇيرىك - «اپپاق، سۇيرىكتەي سىمباتتى» دەگەندى بىلدىرەدى.

اقنازىك - نازىك، مەيىرىمدى، ادەمى ءارى اق كوڭىلدى قىز بالا دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى

ايلىتاڭ - قازاق مادەنيەتىندە سيرەك كەزدەسەتىن، تابيعاتتىڭ ەڭ كوركەم ساتتەرىن بەينەلەيتىن ەسىم.

ايكەن - نىشان، بەلگى، ماڭگىلىك، ۇزاق عۇمىر، بايلىق، داۋلەت، مولشىلىق، سۇلۋ، كورىكتى، اسەم.

ايمەن - ايداي ادەمى ارۋ دەگەن ماعىنا بەرەدى.

ايداريا - قازاق تىلىندەگى «اي» جانە پارسى تىلىنەن كەلگەن «ءداريا» (تەڭىز، ۇلكەن وزەن) سوزدەرىنەن بىرىگىپ جاسالعان.

ارنا - ءبىر ادامعا باعىشتاۋ، ارنايى قويۋ.

ايلانا - «ايداي سۇلۋ»، «ايدىڭ نۇرى»، «كوركەم» جانە «جۇپار، نازىك» دەگەن ماعىنالاردى بىلدىرەتىن ادەمى ايەلدەر ەسىمى

ايلى - «اي نۇرىنا بولەنگەن، اي ساۋلەلى» دەگەن ءسوز.

ايكەر - «اي سەكىلدى كوركەم، سۇلۋ» نەمەسە «ايدى كورۋشى، ايعا قاراۋشى» دەگەن ماعىنالاردى بىلدىرەدى.

اديا - سىي، سىيلىق، تارتۋ.

اقمونشاق - اق جانە مونشاق سوزىنەن قويىلعان قىز ەسىمى، ياعني اپپاق، ادەمى، سۇلۋ مونشاقتاي نازىك.

ايحان - «ايداي جارقىن»، «سۇلۋ»، «كورىكتى» جانە «حان» (بيلەۋشى، باسشى) ماعىناسىن بىلدىرەتىن قازاق جانە تۇبىرلەس تۇركى تىلدەرىنەن شىققان ەسىم.

ايكۇنىم - «ايداي سۇلۋ دا نۇرلى، كۇندەي شۋاقتى ءارى ءوزىمنىڭ سۇيىكتى كۇنىم» دەگەندى بىلدىرەدى.

ايكوركەم - «اي» جانە «كوركەم» سوزدەرىنەن قۇرالعان، «ايداي سۇلۋ، ادەمى بولسىن» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى.

ايىم - مەنىڭ باقىتىم، ىرىسىم، ايداي سۇلۋىم دەگەن ماندە قويىلعان ەسىم.

ارۋنا - «ارۋ» (ادەمى، نازىك) سوزىمەن ۇندەسىپ، قىز بالانىڭ سىمباتتى، كوركەم بولۋىن مەڭزەيدى.

ارۋناز - ارۋداي سۇلۋ جانە نازداي قىلىقتى، سۇيكىمدى بولسىن» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى.

ايناز - اي سەكىلدى جارىق، ءارى نازىك، سۇيكىمدى دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى.

ايسەزىم - ايداي سۇلۋ جانە سەزىمتال.

ايداي - ايداي سۇلۋ، كوركەم.

ايديدارلى - «ايداي جارقىن، اي ءجۇزدى، كوركەم» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى.

ادينا - «جۇما كۇنى تۋعان»، «ادەمىلەنگەن»، «بەزەنگەن» نەمەسە «نازىك» دەگەن ماعىنالاردى بىلدىرەدى.

اقكەربەز - «پاك كوڭىلدى، كورىكتى ءارى سىمباتتى ارۋ» نەمەسە «اقجارقىن، اسەم مىنەزدى قىز» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى.

ءابيبا - اراب تىلىنەن الىنعان حابيبا ەسىمىنىڭ وزگەرگەن ءتۇرى. ماعىناسى - دوس، مەيرىمدى جولداس، ومىرلىك سەرىك.

***

بەگىم - كونە تۇركى تىلىندە «حانشا»، «حانىم»، «پاتشايىم» نەمەسە «مەنىڭ حانىمىم» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى.

بورتە - قازاق تىلىندە بوز ارالاسقان كوكشىل سۇر نەمەسە قىزىل-كۇرەڭ ءتۇستى بىلدىرەدى.

بيازى - قازاق تىلىندە «سىپايى»، «ادەپتى»، «جۇمساق مىنەزدى» نەمەسە «نازىك» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى.

بۇرلەن - اراب تىلىنەن اۋدارعاندا «بۇرشىك اتقان گۇل» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى.

بالسۇلۋ - بالداي ءتاتتى سۇلۋ قىز دەگەن ماعىنادا.

بالعىن - سۇيكىمدى، سۇيىكتى، اقىلدى، ويلى، ەستى حانىم.

باعىم - ءبىزدىڭ ءۇيدىڭ باعى دەگەن ماعىنادا.

***

عايني - تاناكوز، ادەمى.

***

داليدا - «نازىك»، «باياۋ»، «بەيبىت» نەمەسە «جانعا جايلى» دەگەندى بىلدىرەدى.

دانيسا - «دانا»، «ءادىل» دەپ اۋدارىلادى.

دارا - قازاق تىلىنەن الىنعان ەرەكشە، وزگەشە، ياعني باسقادان ارتىق. ياعني بالا باسقادان ەرەكشە، ارتىق، اقىلدى يا سۇلۋ بولسىن دەگەن تىلەكپەن قويىلعان ەسىم.

***

ەلىگاي - «ەلىكتەي نازىك، ايداي سۇلۋ» دەگەن ماعىنا بەرەدى.

ەركە - ەركەلەپ وسكەن ارۋ.

***

جاھانبيكە - «الەمنىڭ حانشايىمى»، «دۇنيەدەگى ەڭ سۇلۋ، ەڭ اياۋلى قىز» دەگەن ماعىنا بەرەدى.

جارقىناي - «جارقىراۋ» نەمەسە «جارىق شاشۋ» دەگەن سوزدەن شىعادى.

جاۋھار - اراب تىلىنەن ەنگەن ءسوز، تۇپكى ماعىناسى «گاۋھار»، «بريلليانت» نەمەسە «اسىل تاس» دەگەندى بىلدىرەدى.

ءجاۋدىر - «ءمولدىر»، «تازا»، «جارقىراعان» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى.

***

زەينە - نۇر، كورىك، كوركەم، اشەكەي دەگەن ماعىنا بىلدىرەدى.

***

كەرىم- سۇلۋ - ەسىمى «اسا كەرەمەت، تاماشا، كوز تارتارلىقتاي ادەمى، كوركەم سۇلۋ» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى.

كوكتەم - جاڭارۋ، سۇلۋلىق پەن جاستىق دەگەن باعىنانى بىلدىرەدى.

قورلان - اراب جانە پارسى تىلدەرىنەن ەنگەن، «حور سۇلۋى»، «جۇماق ارۋى» نەمەسە «حور قىزى» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى.

***

لاعىل - «لاعىل» (قىزىل اسىل تاس، ءلال) سوزىنەن قويىلعان. «لاعىلداي قىمبات» دەگەندى بىلدىرەدى.

لاۋلا - لاۋلاپ جانعان وتتاي قىزۋى كۇشتى وتكىر بول دەگەن ماعىنالى ەسىم.

ءلايلىم - قازاق تىلىندە نازىكتىك پەن سۇلۋلىقتى، رۋحاني تازالىق پەن مەيىرىمدىلىكتى بىلدىرەدى.

ءلايلى - اراب تىلىنەن شىققان جانە «ءتۇن»، «قاراڭعى ءتۇن» نەمەسە «تۇنگى سۇلۋ» دەگەن ماعىنالاردى بىلدىرەدى.

لەبىز - «جىلى ءسوز»، «كوزقاراس»، «پىكىر»، «پەيىل» نەمەسە «تىنىس، دەم» دەگەن ماعىنالاردى بىلدىرەدى.

لۋنارا - لاتىن تىلىنەن شىققان («luna» - اي) جانە «اي ءتارىزدى»، «اي ساۋلەسى» نەمەسە «ايلى» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى.

***

ءمارۋا - اسىلتاس دەگەن ماعىنا بەرەدى

***

ناركەس - پارسى تىلىندەگى «نارگيس» (ناركەس گۇلى) سوزىنەن شىققان. شىعىس پوەزياسىندا ناركەس - سۇلۋ كوزدىڭ بەينەسى.

نۇرلى - «جارقىراعان»، «نۇرلانعان»، نەمەسە «جارىق شاشقان» دەگەن ماعىنالاردى بىلدىرەدى.

***

سارا - اتاقتى، داڭقتى، اقسۇيەك.

ءسانىم - «سۇلۋ، كورىكتى، اسەم» ۇعىمدى بىلدىرەدى.

ءساتتى - وتباسىنا ساتتىلىك بولىپ كەلدى، ومىردە جولى بولسىن دەگەن ماعىنادا.

سىرناي - گرەك تىلىنەن اۋدارعاندا «ۇندەستىك»، «ۇيلەسىمدىك» دەگەن ماعىنا بەرەدى.

سۇلۋحان - «اسا كوركەم»، «وتە ادەمى حانىم» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى.

***

تاڭسۋ - «تاڭداي ءمولدىر»، «تاڭعى سۋداي تازا، سۇلۋ» نەمەسە «تاڭعى اراي مەن مولدىرلىكتى بىلدىرەتىن كەرەمەت جان» دەگەن ۇعىمدى بەرەدى.

تەڭىز - تەڭىزدەي كەڭ، شەكسىز ءارى تەرەڭ ويلى قىز بەينەسىن بىلدىرەدى.

تۇنىق - تازا، پاك دەگەن ماعىنادا.

تۇمار - «قورعانىش»، «ساقتاۋشى» نەمەسە «جاماندىقتان، ءتىل-كوزدەن قورعايتىن تۇمار (بويتۇمار)» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى.

***

ۇماي - قورعاۋشى انا، قامقورشى جانە مەيىرىمدى جان دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى.

ۇكىلىم - قازاق حالقىندا قىز بالالارعا قويىلاتىن، كوزى اشىق، سۇلۋ ءارى ەرەكشە ماعىنا بەرەتىن ءداستۇرلى ەسىم.

***

حيۋاز - مىنەز، رۋح دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى.

***

شۇعا - اسىل، جۇمساق ماتا اتاۋى، نازىكتىك پەن سۇلۋلىقتىڭ بەلگىسى.

شاحناز - يران تىلىنەن اۋدارعاندا «پاتشانىڭ نامىسى»، پارسى تىلىندە «شاح» - «پاتشايىم»، «ناز» - «اسەمدىك»، «نازىك بيلەۋشى» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى.

ءىنجۋ - تەڭىز استىنان الىناتىن ءتۇسى اق، قىزعىلت نەمەسە سارى، كەيدە قارا ءتۇستى تاس.

el.kz