قىزاناقتىڭ تاعى ءبىر پايدالى قاسيەتى انىقتالدى
استانا. KAZINFORM – ا ق ش عالىمدارى قىزاناق قۇرامىنداعى فيتوەن دەپ اتالاتىن قوسىلىستىڭ باۋىردىڭ مايلانۋىنان قورعاۋعا كومەكتەسۋى مۇمكىن ەكەنىن انىقتادى. زەرتتەۋ Molecular Nutrition جانە Food Science جۋرنالىندا جاريالانعان.
بۇعان دەيىن قىزاناقتىڭ نەگىزگى پايدالى زاتى رەتىندە وعان قىزىل ءتۇس بەرەتىن ليكوپين كوبىرەك ايتىلىپ كەلدى. الايدا جاڭا دەرەكتەر ليكوپيننىڭ ءتۇسسىز ءىزاشارى سانالاتىن فيتوەننىڭ دە اعزا ءۇشىن ماڭىزدى بولۋى مۇمكىن ەكەنىن كورسەتىپ وتىر. فيتوەن تەك قىزىل قىزاناقتا عانا ەمەس، سارى جانە قىزعىلت سارى قىزاناقتا، سونداي-اق سابىزدە، قىزىل بۇرىشتا، قاربىز بەن ورىكتە دە كەزدەسەدى.
زات الماسۋدىڭ بۇزىلۋىمەن بايلانىستى باۋىردىڭ مايلانۋى اقش- تاعى ەرەسەكتەردىڭ 38 پايىزىنا دەيىن كەزدەسەدى. ال سەمىزدىك نەمەسە ديابەتى بار ادامدار اراسىندا بۇل كورسەتكىش 75 پايىزعا دەيىن جەتەدى. بۇل جاعدايدا باۋىر جاسۋشالارىندا ماي شامادان تىس جينالادى. ۋاقىت وتە كەلە مۇنىڭ سوڭى قابىنۋعا، باۋىر ءتىنىنىڭ زاقىمدانۋىنا، ءتىپتى سيرروزعا دەيىن جەتكىزۋى مۇمكىن.
زەرتتەۋ بارىسىندا عالىمدار تىشقانداردى ەكى توپقا ءبولىپ، التى اي بويى كومىرسۋى كوپ تاعاممەن قورەكتەندىرگەن. مۇنداي راتسيون ادامدارداعى دۇرىس ەمەس تاماقتانۋ ۇلگىسىنە ۇقساستىرىلعان. ءبىر توپقا ادام كۇنىنە شامامەن 3-4 ورتاشا قىزاناق نەمەسە 100 گرام تومات پاستاسىن تۇتىنعانداعى مولشەرگە تەڭ فيتوەن بەرىلدى. ەكىنشى توپ فيتوەن قوسپاسىن الماعان. ناتيجەسىندە فيتوەن قابىلداعان تىشقانداردا باۋىردىڭ مايلانۋى باقىلاۋ توبىنداعى جانۋارلارعا قاراعاندا الدەقايدا ءالسىز دامىعان.
عالىمدار فيتوەننىڭ ىشەك باكتەريالارىنا اسەر ەتپەيتىنىن انىقتادى. ونىڭ ورنىنا بۇل قوسىلىس باۋىرداعى ارتىق مايدى ەنەرگياعا اينالدىرىپ جاعۋعا كومەكتەسەتىن اقۋىزداردىڭ بەلسەندىلىگىن ارتتىرعان. سونىڭ ارقاسىندا مايدىڭ باۋىردا جينالۋى ازايعان. زەرتتەۋشىلەر فيتوەندى ىدىراتۋعا قاجەتتى فەرمەنتتەرى جوق تىشقاندارعا دا تاجىريبە جۇرگىزدى. مۇنداي جانۋارلاردىڭ اعزاسىندا فيتوەن جينالعانىمەن، باۋىردىڭ مايلانۋىنان قورعايتىن اسەر بايقالماعان.
بۇل پايدالى اسەردى فيتوەننىڭ ءوزى ەمەس، ونىڭ اعزادا ىدىراۋىنان پايدا بولاتىن ونىمدەر قامتاماسىز ەتۋى مۇمكىن ەكەنىن كورسەتەدى. زەرتتەۋ بارىسىندا جىنىسقا بايلانىستى ايىرماشىلىقتار دا بايقالدى. انالىق تىشقانداردىڭ باۋىرىندا فيتوەن اتالىقتارعا قاراعاندا كوبىرەك جينالعان. عالىمداردىڭ پىكىرىنشە، بۇل ونىڭ قورعانىش اسەرىنىڭ دەڭگەيىنە ىقپال ەتۋى مۇمكىن.
سونىمەن قاتار ادامدارداعى بەلگىلى ءبىر فەرمەنتتەردىڭ گەنەتيكالىق ەرەكشەلىكتەرى ءارتۇرلى بولعاندىقتان، فيتوەننىڭ اسەرى دە ءار ادامدا ءارقالاي بولۋى ىقتيمال. سوندىقتان بۇل باعىتتا قوسىمشا زەرتتەۋلەر قاجەت. ەگەر الداعى زەرتتەۋلەر بۇل ناتيجەلەردى راستاسا، فيتوەنگە باي كوكونىستەر مەن جەمىستەردى كوبىرەك تۇتىنۋ باۋىر اۋرۋلارى قاۋپى جوعارى ادامدار ءۇشىن الدىن الۋدىڭ قاراپايىم تاسىلدەرىنىڭ بىرىنە اينالۋى مۇمكىن.