«قىز جىبەكتىڭ» ساۋكەلەسىن تىككەن شەبەر كىم؟
استانا. قازاقپارات - قازاق كينوسىنىڭ التىن قورىندا ەرەكشە ورىن العان «قىز جىبەك» فيلمى تەك ونەردىڭ عانا ەمەس، ۇلتتىق كيىم ءداستۇرىنىڭ دە ايناسى بولدى.
كۇمىس پەن مارجانعا كومكەرىلگەن قىز جىبەكتىڭ ساۋكەلەسى تالاي بۋىننىڭ ەسىندە قالىپ، قازاقتىڭ سۇلۋلىق سيمۆولىنا اينالدى. ال سول ساۋكەلەنى جاساعان ادامنىڭ كىم ەكەنى جارتى عاسىر وتكەن سوڭ بەلگىلى بولدى، دەپ حابارلايدى El.kz ينتەرنەت پورتالى.
ساۋكەلەنىڭ اۆتورى - ساۋلەتشى ءارى سۋرەتشى لەيلا راحىمجانوۆا. بۇل جاڭالىقتى شەبەردىڭ ءوزى Facebook پاراقشاسىندا اۆتورى ەكەنىن ايتىپ، ەستەلىگىمەن ءبولىستى.
1970 -جىلى تۇسىرىلگەن «قىز جىبەك» فيلمى - قازاق ونەرىنىڭ سيمۆولىنا اينالعان تۋىندى. فيلمدەگى ۇلتتىق كيىمدەر مەن اشەكەيلەردىڭ كوركەمدىگى، سول ءداۋىردىڭ مادەني كودىن ساقتاپ قالۋدا ەرەكشە ءرول اتقاردى. الايدا كوپشىلىك بىلە بەرمەيتىن ءبىر جايت بار - باستى كەيىپكەر قىز جىبەكتىڭ ساۋكەلەسىن جاساعان ادام وسى ۋاقىتقا دەيىن رەسمي تۇردە اتالماعان ەدى.
لەيلا راحىمجانوۆا كىم؟
قازاقستاننىڭ ساۋلەت جانە ەتنوگرافيا سالاسىندا وزىندىك ءىز قالدىرعان تۇلعالاردىڭ ءبىرى. ول 1949 -جىلدىڭ 26 -قاڭتارىندا الماتى قالاسىندا دۇنيەگە كەلگەن. ۇلتى - قازاق.
لەيلانىڭ اكەسى شايمەردەن راحىمجانوۆ 1895 -جىلى تەمىرجول باسقارماسىندا قۇرىلىسشى بولىپ ەڭبەك ەتكەن، ال اناسى رايحان راحىمجانوۆا 1907 -جىلى الماتى قالاسىنداعى ءسان شەبەرحاناسىندا تىگىنشى بولعان. وتباسىندا ەڭبەكقورلىق پەن ۇقىپتىلىقتى جوعارى باعالاعان اتا- انانىڭ تاربيەسى بولاشاق ساۋلەتشىنىڭ ومىرلىك ۇستانىمىنا اينالدى.
1972 -جىلى وقۋ ورنىن بىتىرگەن سوڭ، لەيلا قازاقستان رەسپۋبليكاسى مادەنيەت مينيسترلىگىنىڭ عىلىمي- رەستاۆراتسيالىق شەبەرحاناسىندا ارحيتەكتور، كەيىن باس جوبا ارحيتەكتورى بولىپ قىزمەت اتقارادى.
پاريجدە يۋنەسكو ۇيىمداستىرعان «ۇلى جىبەك جولى» ، «باتىس پەن شىعىس مادەنيەتتەرىنىڭ ديالوگى» جوبالارىنا قاتىسىپ، «كۇن سيمۆولى ءتۇرلى مادەنيەتتەردە» اتتى كىتاپتىڭ دايىندالۋىنا اتسالىستى. سونداي-اق، پولشاداعى گدىنيا قالاسىندا قازاق ەتنوگرافيالىق ورتالىعىن قۇرۋ ىسىنە دە بەلسەنە قاتىسقان. سول جىلدارى ول التى ءتىلدى مەڭگەرگەن - قازاق، ورىس، اعىلشىن، نەمىس، فرانتسۋز جانە پولياك تىلدەرى.
ونىڭ ەڭبەگى ۇلتتىق ساۋلەت مەكتەبىنىڭ دامۋىنا، ەكولوگيالىق ويلاۋ مادەنيەتىنىڭ قالىپتاسۋىنا جانە قازاق ەتنوگرافياسىنىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدە تانىلۋىنا ءوز ۇلەسىن قوستى.
ساۋكەلەنى نەبارى 18 جاسىندا تىككەن
سۋرەتشى لەيلا راحىمجانوۆانىڭ ايتۋىنشا، «قىز جىبەك» فيلمىندەگى ساۋكەلەنىڭ نەگىزى گۇلفايرۋز ىسمايىلوۆانىڭ جاساعان ەسكيزىنە سۇيەنىپ تىگىلگەن. ول كەزدە باس كيىمدى تەز ارادا دايىنداۋ قاجەت بولعان، الايدا كينوستۋديانىڭ تىگىنشىلەرى قانداي دا ءبىر سەبەپپەن جۇمىستان باس تارتقان ەكەن. بۇل ۋاقىتتا لەيلا راحىمجانوۆانىڭ جاسى نەبارى 18 دە بولعان.
سول ساتتە مەن ەسكيزدى الىپ، ءپىشىندى ءوزىم ۇيگە اپاردىم. ساۋكەلەنىڭ ءاربىر مونشاعىن قاتتى كارتونعا قاداپ، ءبىر ءتۇن ىشىندە تىگىپ شىقتىم. تاڭ اتا دايىن بۇيىمدى كينوستۋدياعا جەتكىزدىم. جۇزدەگەن مونشاقتان قۇرالعان جۇمىسىمدى كورىپ، گۇلفايرۋز ىسمايىلوۆا ريزا بولىپ، قاتتى تاڭعالدى، - دەپ ەسكە الادى شەبەر.
وسىلايشا ءبىر ءتۇن ىشىندە دۇنيەگە كەلگەن ساۋكەلە قازاق كينوسىنىڭ ەڭ اسەم كيىمدەرىنىڭ بىرىنە اينالدى. ال لەيلانىڭ ايتۋىنشا، بۇل ەڭبەگى كەيىن ماراپاتقا دا يە بولعان، ءبىراق ول ءوزى ونى كوپ ۋاقىت وتكەننەن كەيىن عانا بىلگەن.
قىز جىبەكتىڭ ساۋكەلەسى ءۇشىن سىيلىق بەرىلگەنىن كەيىن ەستىدىم. سول كەزدە مەن بۇل جايلى بىلمەدىم. ءبىراق مەن ءۇشىن ەڭ ۇلكەن ماراپات - حالقىمنىڭ ماحابباتى مەن وسى جۇمىستىڭ فيلم تاريحىندا ساقتالۋى، - دەيدى ول.
لەيلا راحىمجانوۆا سول كەزەڭدە كينو سالاسىنا ارالاسقان جاس ونەر يەسى بولعان. ول ءتىپتى «قىز جىبەك» فيلمىنە قوسالقى رولگە دە شاقىرىلعان. الايدا ءتۇسىرىلىم كەزىندە كوڭىلىنە قاياۋ تۇسكەن ساتتەر دە از بولماپتى.
مەن فيلمگە تۇسكەندە، ول ۋاقىتتا «قازاق قىزدارى سۇلۋ ەمەس» دەگەن تۇسىنىك بار ەدى. مەنىڭ ماقساتىم - سول پىكىردى وزگەرتۋ، ەكراندا قازاقتىڭ كورىكتى قىزدارىن كورسەتۋ بولاتىن. ءبىراق بىزگە بويانۋعا تىيىم سالىندى، ال ادەمى شىققان كادرلار كەيىن قيىلىپ تاستالدى. ءسويتىپ، كورەرمەن تەك ءبىر عانا سۇلۋدى - قىز جىبەكتى كوردى. نەلىكتەن ءبىزدىڭ حالىقتىڭ سۇلۋلىعىن، ءار قىزدىڭ كەلبەتىن ماقتانىشپەن كورسەتۋگە بولمادى؟ بۇل ءبىز ءۇشىن اۋىر ءتيدى، - دەيدى لەيلا راحىمجانوۆا.
ونىڭ ايتۋىنشا، فيلم تۇسىرىلىمىندە كاسىبي وپەراتورلار دا كەي ساتتەردە ادىلەتسىزدىكتى بايقاعان.
كەيبىر كينووپەراتورلار مەنى جامان جاعىنان كورسەتىپ جاتقاندارىنا قارسى بولدى. ءبىراق ول كەزدە رەجيسسەردىڭ شەشىمىنە قارسى شىعۋ مۇمكىن ەمەس ەدى، - دەيدى.
لەيلا راحىمجانوۆا جاس كەزىندە ماسكەۋ مەن لەنينگرادتىڭ بەلگىلى رەجيسسەرلەرىنەن دە ۇسىنىستار العانىن ايتادى.
كونچالوۆسكي مەنى بىرنەشە اي كۇتتى، ءتىپتى كومەكشىلەرى كەلىپ، «سىزبەن تانىسقىمىز كەلەدى» دەپ شاقىردى. ءبىراق مەن تۇرمىسقا شىققاننان كەيىن، كينوعا قايتا بارمايمىن دەپ شەشتىم. سەبەبى مەن ءۇشىن ەڭ باستىسى وتباسى بولدى، - دەيدى ساۋلەتشى.
سولاي بولا تۇرا، ونىڭ ءبىر تۇندە جاساعان ەڭبەگى قازاق كينوسىنىڭ ماڭگىلىك جادىگەرىنە اينالدى. قىز جىبەكتىڭ ساۋكەلەسى ۇلتتىق كيىم ونەرىنىڭ كوركىنە، ايەل ەڭبەگىنىڭ نازىك شەبەرلىگىنىڭ ايعاعى بولدى.
مۇمكىن مەنىڭ بەينەم فيلمدە ءوز دارەجەسىندە كورىنبەگەن شىعار. ءبىراق مەنىڭ قول ەڭبەگىم - «ساۋكەلە» سول فيلمنىڭ ناعىز ءسانى بولدى، - دەدى لەيلا راحىمجانوۆا.
ءبىر ءتۇن ىشىندە تىگىلگەن ساۋكەلە - بۇل جاي عانا كيىم ەمەس، قازاق ايەلىنىڭ تاباندىلىعى مەن ونەرگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىنىڭ نىشانى. لەيلا راحىمجانوۆانىڭ ەڭبەگى ارقىلى «قىز جىبەك» فيلمى تەك ماحاببات تۋرالى ەپوس ەمەس، سونىمەن بىرگە ۇلتتىق قولونەردىڭ عاجايىپ ۇلگىسىن پاش ەتكەن تۋىندىعا اينالدى.
امانگۇل تىلەي قىزى
