«قىز جىبەكتىڭ» قۇپيا تاريحى: سەنزۋرا، جوعالعان كادرلار جانە اكتەر تاعدىرى
استانا. KAZINFORM - قازاق كينوسىنىڭ التىن قورىنان ورىن العان «قىز جىبەك» فيلمىن كورمەگەن ادام كەمدە-كەم شىعار. سۇلتان قوجىقوۆ تۇسىرگەن تۋىندى الدەقاشان ءوز ءداۋىرىنىڭ شەڭبەرىنەن شىعىپ، قازاق كينوسى تاريحىنداعى ايرىقشا قۇبىلىسقا اينالدى.
فيلم ءوزىنىڭ تاريحي ورنىن دا، بىرنەشە بۋىن كورەرمەننىڭ باعاسىن دا الدى.
الايدا «قىز جىبەكتىڭ» تاريحى ەكراننان كورەتىن وقيعالارمەن عانا شەكتەلمەيدى. فيلمگە ەنبەي قالعان كورىنىستەر، سەناريدىڭ وزگەرۋى، ءتۇسىرىلىم كەزىندەگى شەشىمدەر، شىعارماشىلىق كەڭەستەگى تارتىستار، اكتەرلەردىڭ قاتار اتقارعان جۇمىستارى مەن ولاردىڭ جەكە ومىرىندەگى فيلممەن ساباقتاسقان وقيعالار بار. وسى شولۋدا كينونىڭ وزىنەن تىس قالعانىمەن، «قىز جىبەككە» تىكەلەي قاتىستى ون دەرەكتى وقىرمان نازارىنا ۇسىنامىز.
1. «قىز جىبەكتىڭ» باسقا فينالى تۇسىرىلگەن. بۇگىن كورىپ جۇرگەن نۇسقادا جىبەك تولەگەننەن ايىرىلعاننان كەيىن جايىققا قاراي بەت الىپ، وقيعا تراگەديالىق سيپاتتا اياقتالادى. الايدا فيلمنىڭ باستاپقى نۇسقاسىندا بۇدان كەيىن دە كورىنىس بولعان. مەرۋەرت وتەكەشيەۆا مايا بەكبايەۆاعا بەرگەن سۇحباتىندا سۇلتان قوجىقوۆتىڭ مۇلدە باسقا فينال تۇسىرگەنىن ايتقان.
ونىڭ ەستەلىگى بويىنشا، جىبەكتەن كەيىن جايىق جاعاسىندا سىرتتان كەلگەن جاۋ اسكەرى كورىنەدى. جىبەكتىڭ ساۋكەلەسى نە قالىڭدىق كيىمىنىڭ ءبىر بولىگى نايزانىڭ ۇشىنا ىلىنەدى. وسى ارقىلى جەكە ادامداردىڭ تراگەدياسىنان كەيىن ەلگە تونگەن ۇلكەن قاۋىپ كورسەتىلمەك بولعان.
الايدا بۇل ەپيزود جوعارى جاقتىڭ تالابىمەن فيلمنەن الىنىپ تاستالعان. وتەكەشيەۆانىڭ ايتۋىنشا، سول كورىنىس ءۇشىن ونىڭ كيىمىنىڭ ەكىنشى داناسى دا ارنايى دايىندالعان.
2. جىردا جىبەك ولمەيدى. كوپشىلىك ءۇشىن قىز جىبەك پەن تولەگەننىڭ حيكاياسى فيلمدەگى فينالمەن اياقتالاتىنداي قابىلدانادى. ال حالىقتىق جىردىڭ وقيعاسى بۇدان الدەقايدا ۇزاق. تولەگەننىڭ قازاسىنان كەيىن دە جىبەكتىڭ تاعدىرى جالعاسادى.
«قىز جىبەك» جىرىنىڭ كەڭ تاراعان نۇسقالارىندا تولەگەننىڭ ءىنىسى سانسىزباي كەيىن وقيعاعا ارالاسادى. ول جىبەككە قاۋىپ توندىرگەن قورەنگە قارسى شىعىپ، اقىرىندا جىبەكتى الىپ كەتەدى. جىردىڭ سوڭىندا جىبەك سانسىزبايعا قوسىلادى. ياعني، فيلم اۆتورلارى ەپوستىڭ ەكىنشى بولىگىن پايدالانباي، تولەگەن مەن جىبەكتىڭ ماحابباتىن تراگەديالىق شەگىنە جەتكىزۋدى تاڭداعان. وسى شەشىمنىڭ ارقاسىندا ەكراندىق «قىز جىبەك» جىردان بولەك دەربەس كوركەم تۋىندىعا اينالدى.
3. عابيت مۇسىرەپوۆ جىردى ەكرانعا سول كۇيىندە كوشىرمەگەن. فيلمنىڭ سەناريىن جازعان عابيت مۇسىرەپوۆ حالىق جىرىنداعى وقيعالاردى تولىق قايتالاۋدى ماقسات ەتپەگەن. اشىق دەرەككوزدەردەگى فيلم تاريحىنا قاتىستى ەستەلىكتەردە سەناريست ءۇشىن ماسەلە تەك جىبەك پەن تولەگەننىڭ ماحابباتىن كورسەتۋ بولماعانى ايتىلادى.
تسەناريگە رۋ اراسىنداعى قارىم-قاتىناس، ەلدىڭ بىرلىگى، ىشكى الاۋىزدىق پەن سىرتتان تونەتىن قاۋىپ سەكىلدى كەڭىرەك ماسەلەلەر ەنگىزىلگەن. بەكەجان بەينەسىنىڭ دە فيلمدە جىرداعىدان وزگەشە سيپات الۋىن وسىدان كورۋگە بولادى. ال فيلمنەن كەسىلگەن جاۋ اسكەرى كورسەتىلەتىن فينال وسى يدەيانى قورىتىندىلاۋعا ءتيىس ەدى. ياعني، مۇسىرەپوۆ ماحاببات حيكاياسىن جەكە ەكى ادامنىڭ تاعدىرىنان ەل تاعدىرىنا قاراي كەڭەيتپەك بولعان.
4. «قىز جىبەككە» دەيىن «گاككۋ» بولعان
«قىز جىبەك» بىردەن 1960-جىلداردىڭ سوڭىندا پايدا بولعان جوبا ەمەس. اشىق دەرەككوزدەردە جانە كينو قايراتكەرلەرىنىڭ ەستەلىكتەرىندە عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ بۇل تاقىرىپقا الدەقايدا ەرتەرەك كەلگەنى ايتىلادى.
كامال سمايىلوۆتىڭ ەستەلىكتەرىنە سۇيەنگەن مالىمەتتەر بويىنشا، مۇسىرەپوۆ 1940-جىلداردىڭ وزىندە قىز جىبەك تاقىرىبى نەگىزىندە «گاككۋ» اتتى كينوسەناري جازعان. ءبىراق ول كەزدە جوبا جۇزەگە اسپاي قالعان.
ارادا 20 جىلدان استام ۋاقىت وتكەندە تاقىرىپ قايتا كوتەرىلىپ، مۇسىرەپوۆ سەناريدى جاڭا تالاپقا ساي وڭدەگەن. وسىلايشا، كەيىن قازاق كينوسىنىڭ كلاسسيكاسىنا اينالعان «قىز جىبەكتىڭ» ەكرانعا دەيىنگى تاريحى بىرنەشە ونجىلدىققا سوزىلعان.
5. دايىن فيلمدى العاشىندا ءبارى بىردەي قابىلداي قويماعان. بۇگىندە «قىز جىبەك» كلاسسيكالىق تۋىندى رەتىندە قابىلدانادى. ءبىراق فيلم دايىن بولعان كەزدە وعان بەرىلگەن باعا ءدال بۇگىنگىدەي ءبىرجاقتى بولماعان. كوركەمدىك كەڭەستەگى تالقىلاۋلاردا كارتينانى سىناعان پىكىرلەر از ايتىلماعان.
فيلم تاريحىنا قاتىستى ەستەلىكتەردە كەيبىر ماماندار تۋىندىنى تىم «ەتنوگرافيالىق» دەپ باعالاپ، كوركەم فيلمنەن گورى حالىقتىڭ تۇرمىسى مەن سالتىن كورسەتەتىن ەڭبەككە ۇقساتىپ سىناعانى ايتىلادى. نۇرعيسا تىلەنديەۆتىڭ مۋزىكاسىنا قاتىستى دا قارسىلىق بولعان. رەجيسسەر داريعا تنالينا كەيىنگى ەستەلىكتەرىندە فيلمدى كوركەمدىك كەڭەستە قورعاپ سويلەگەنىن ايتقان. ال سۇلتان قوجىقوۆ ءۇشىن بۇل تالقىلاۋلار وتە اۋىر وتكەن. اشىق دەرەككوزدەردەگى ەستەلىكتەردە سول كۇندەرى رەجيسسەردىڭ دەنساۋلىعى سىر بەرىپ، اۋرۋحاناعا تۇسكەنى دە ايتىلادى.
6. فيلم باستاپقىدا ەكى سەريالى بولماعان. بۇگىنگى كورەرمەن «قىز جىبەكتى» كولەمدى ەكى سەريالى تۋىندى رەتىندە بىلەدى. ءبىراق العاشقى وندىرىستىك جوسپار مۇلدە باسقا بولعان. باستاپقىدا فيلمگە ءبىر سەرياعا جەتەتىن عانا قارجى قاراستىرىلعان. الايدا عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ سەناريىندەگى وقيعالاردى ءبىر بولىمگە سىيعىزۋ قيىن بولعان. فيلمنىڭ تاريحي ورتاسىن، كوشتى، كوپشىلىك ساحنالاردى تولىق كورسەتۋ دە قوماقتى قاراجاتتى تالاپ ەتتى. سمايىلوۆتىڭ ايتۋىنشا، قوسىمشا قارجى ماسەلەسىن شەشۋگە دىنمۇحامەد قونايەۆتىڭ قولداۋى ىقپال ەتكەن. سونىڭ ناتيجەسىندە «قىز جىبەك» ەكى سەريالى كولەمدە ءتۇسىرىلدى.
7. ءاسانالى ءاشىموۆ ءبىر مەزگىلدە بەكەجان دا، شادياروۆ تا بولدى. «قىز جىبەك» ءتۇسىرىلىپ جاتقان كەزەڭدە ءاسانالى ءاشىموۆ قازاق كينوسىنىڭ تاعى ءبىر ءىرى تۋىندىسى - شاكەن ايمانوۆتىڭ «اتاماننىڭ اقىرى» فيلمىندە دە باستى رولدە جۇرگەن. ءبىر فيلمدە ول بەكەجان بولسا، ەكىنشىسىندە چەكيست قاسىمحان شادياروۆتى سومدادى.
ءاسانالى ءاشىموۆ كەيىنگى سۇحباتتارىندا ەكى كارتينانىڭ ءتۇسىرىلىمى قاتار جۇرگەنىن ايتقان. ءتىپتى، كەي كۇندەرى ارنايى كەستە بويىنشا كۇننىڭ ءبىر بولىگىندە بەكەجان بولىپ ءتۇسىپ، كەيىن باسقا الاڭعا بارىپ شادياروۆ رولىنە كىرىسۋگە تۋرا كەلگەن. ءاشىموۆ ەكى ۇلكەن ءرولدىڭ بىرەۋىنەن باس تارتۋدى دا ويلاعان.
ءبىراق شاكەن ايمانوۆ بۇعان كەلىسپەگەن. ناتيجەسىندە، اكتەر ءبىر كەزەڭدە مىنەزى، ءداۋىرى، كيىمى مەن پسيحولوگياسى مۇلدە بولەك ەكى كەيىپكەردى قاتار الىپ شىقتى.
8. ەكرانداعى كوش شىن مانىندە جاسالعان. بۇگىن تاريحي فيلمدەردەگى مىڭداعان ادامدى، مالدى نەمەسە تۇتاس اۋىلدى كومپيۋتەرلىك گرافيكا ارقىلى كوبەيتۋگە بولادى. «قىز جىبەك» تۇسىرىلگەن كەزدە مۇنداي مۇمكىندىك بولعان جوق. سوندىقتان كامەراعا كورىنەتىن دۇنيەنىڭ باسىم بولىگى ءتۇسىرىلىم الاڭىندا شىن مانىندە جاسالدى.
اشىق دەرەككوزدەردەگى فيلم تاريحىنا قاتىستى مالىمەتتەردە ءتۇسىرىلىم ءۇشىن 30 دان استام كيىز ءۇي دايىندالعانى ايتىلادى. ولاردىڭ اراسىندا 8، 10 جانە 16 قاناتتى ءىرى ۇيلەر دە بولعان. كوش كورىنىستەرىنە جىلقىلار، تۇيەلەر، كوپشىلىك قۇرامىنداعى ادامدار جۇمىلدىرىلعان. كيىم، ات ابزەلدەرى، تۇرمىستىق زاتتار دا ارنايى ازىرلەندى. سوندىقتان فيلمدەگى كوش ساحنالارى دەكوراتسيانى عانا ەمەس، سول ۋاقىتقا ۋاقىتشا بولسا دا تۇتاس ءبىر كوشپەلى ورتانى قايتا قۇرۋدى تالاپ ەتكەن.
9. كينو ءۇشىن جاسالعان «كونە جازۋ» كەيىن جۇرتتى شاتاستىرعان. «قىز جىبەككە» قاتىستى ەڭ قىزىق وقيعالاردىڭ ءبىرى فيلم دەكوراتسياسىنىڭ كەيىنگى تاعدىرىمەن بايلانىستى. ءتۇسىرىلىم بارىسىندا تاريحي ورتا قالىپتاستىرۋ ءۇشىن تاستاردىڭ بىرىنە كونە تۇركى جازۋىنا ۇقساس تاڭبالار تۇسىرىلگەنى تۋرالى دەرەك بار. بۇل تاڭبالاردى جاساۋ كەزىندە كونە تۇركى جازبالارى جاريالانعان عىلىمي ەڭبەكتەر پايدالانىلعانى ايتىلادى.
ءتۇسىرىلىم اياقتالعاننان كەيىن تاس سول جەردە قالىپ قويعان. كەيىن ونى كورگەن ادامدار جازۋدى شىنايى كونە ەسكەرتكىش دەپ قابىلداعان دەگەن اڭگىمە تاراعان. بۇل وقيعانىڭ كەيىنگى نۇسقالارىندا زەرتتەۋشىلەردىڭ دە شاتاسقانى جونىندە ءتۇرلى مالىمەتتەر كەزدەسەدى.
10. قۇمان مەن مەرۋەرتتىڭ تويى «قىز جىبەكتىڭ» ەكراننان تىس جالعاسىنا اينالدى. «قىز جىبەك» مەرۋەرت وتەكەشيەۆا مەن قۇمان تاستانبەكوۆتىڭ شىعارماشىلىق ءومىرىن عانا ەمەس، جەكە تاعدىرىن دا بايلانىستىردى. فيلمدە جىبەك پەن تولەگەندى ويناعان ەكى جاس ءتۇسىرىلىم كەزىندە جاقىنداسىپ، كەيىن شاڭىراق كوتەردى.
ولاردىڭ ۇيلەنۋ تويى تۋرالى ەستەلىكتەردىڭ ءوزى فيلممەن استاسىپ جاتىر. مەرۋەرتتىڭ جىبەك بەينەسىندەگى، قۇماننىڭ تولەگەن بەينەسىندەگى كيىممەن شىققانى ايتىلادى. تويعا فيلمدەگى ارىپتەستەرى دە قاتىسقان. ءانۋار مولدابەكوۆتىڭ بەتاشار ايتقانى، ءاسانالى ءاشىموۆتىڭ تويدى جۇرگىزۋگە اتسالىسقانى تۋرالى ەستەلىكتەر بار. وسىلايشا، ەكرانداعى جىبەك پەن تولەگەننىڭ ماحابباتى تراگەديامەن اياقتالعانىمەن، ولاردى سومداعان ەكى اكتەردىڭ تانىستىعى شىنايى ومىردە ۇزاق وتباسىلىق ومىرگە ۇلاستى.
رۇستەم نۇركەنوۆ
