قىتايدا قازاقتىڭ ءداستۇرلى كوش جولىن تاماشالايتىن كەزەڭ باستالدى - شەتەلدەگى قازاق باسپا ءسوزى

قازاقستان مەن وزبەكستان ارحيۆ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتەدى– ءو ز ا

استانادا ۋزارحيۆ اگەنتتىگى مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ ءارحيۆى اراسىندا ارحيۆ ءىسى جانە قۇجات اينالىمى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق جونىندەگى مەموراندۋمعا قول قويىلدى.

بۇل تۋرالى «ءو ز ا» اقپارات اگەنتتىگى مالىمدەدى.

حابارلامادا ايتىلۋىنشا، قۇجات ەكى ەلدىڭ ارحيۆ مەكەمەلەرى اراسىنداعى ارىپتەستىكتى نىعايتۋعا، تاجىريبە الماسۋعا، ارحيۆ قۇجاتتارىن ساقتاۋ مەن پايدالانۋ ءىسىن جەتىلدىرۋگە، سونداي-اق عىلىمي زەرتتەۋلەر مەن يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى دامىتۋعا باعىتتالعان.

كەزدەسۋ بارىسىندا تاراپتار ارحيۆتەردى سيفرلاندىرۋ، ەلەكتروندى قورلار قالىپتاستىرۋ، سيفرلىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ، مامانداردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ جانە تاعىلىمدامالار ۇيىمداستىرۋ ماسەلەلەرىن تالقىلادى. سونىمەن قاتار بىرلەسكەن عىلىمي كونفەرەنسيالار، سەمينارلار مەن دوڭگەلەك ۇستەلدەر وتكىزۋ جونىندەگى باستامالار قاراستىرىلدى.

سونىمەن قاتار تاراپتار تاريحي قۇجاتتاردى عىلىمي اينالىمعا ەنگىزۋ، ارحيۆ قورلارىنداعى دەرەكتەردى ءتيىمدى پايدالانۋ جانە جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيالارىن قولدانۋ باعىتىنداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا ۋاعدالاستى. مەموراندۋم ەكى ەل اراسىنداعى مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستاردى نىعايتىپ، تاريحي مۇرانى ساقتاۋ مەن زەرتتەۋ مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتەدى.

سونداي-اق وسى اپتادا «ءو ز ا» - دا «ءاندىجاندا ءبىر وتباسىدا تورتەم دۇنيەگە كەلدى» دەگەن تاقىرىپتاعى اقپارات جاريالاندى.

اتالعان باسىلىمنىڭ دەرەگىنشە، وزبەكستاننىڭ ءاندىجان قالاسىندا تۇراتىن اديناحون مۇحاممادجونوۆا ءۇش ۇل مەن ءبىر قىزدى دۇنيەگە اكەلدى. قۋانىشتى وقيعا وڭىردەگى سيرەك كەزدەسەتىن جاعدايلاردىڭ ءبىرى رەتىندە باعالانىپ وتىر.

تورتەم رەسپۋبليكا مامانداندىرىلعان انا مەن بالا دەنساۋلىعى عىلىمي-تاجىريبەلىك مەديتسينا ورتالىعى بازاسىندا دۇنيەگە كەلگەن. دارىگەرلەردىڭ ايتۋىنشا، بوسانۋ جوعارى كاسىبي باقىلاۋمەن ءساتتى وتكەن.

قازىرگى ۋاقىتتا انا مەن نارەستەلەردىڭ جاعدايى قالىپتى. ولار مامانداردىڭ تۇراقتى باقىلاۋىندا بولىپ، قاجەتتى مەديتسينالىق كومەك الۋدا.

دارىگەرلەر مۇنداي بوسانۋ جاعدايلارى وتە سيرەك كەزدەسەتىنىن اتاپ ءوتىپ، سابيلەردىڭ دەنساۋلىعىن ءجىتى قاداعالاپ وتىرعاندارىن مالىمدەدى.

قىتاي تاجىريبەسى ارال تەڭىزىن قالپىنا كەلتىرۋگە كومەكتەسۋدە -حالىق گازەتى

ارال تەڭىزىنىڭ ەكولوگيالىق جاعدايىن جاقسارتۋ باعىتىندا قىتاي عالىمدارى ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن بىرلەسكەن جۇمىستار جۇرگىزىپ كەلەدى. 2013-جىلى قىتاي عىلىم اكادەمياسىنىڭ ورتالىق ازيا ەكولوگيا جانە قورشاعان ورتا عىلىمي- زەرتتەۋ ورتالىعى قۇرىلىپ، ونىڭ بولىمشەلەرى قازاقستان، قىرعىزستان جانە تاجىكستاندا اشىلدى، دەپ حابارلايدى حالىق گازەتى باسىلىمى.

اتالعان ب ا ق- تىڭ دەرەگىنشە، قىتايلىق ماماندار ارال وڭىرىندە ەكولوگيا، جەرۇستى جانە جەراستى سۋلارى، تۇزدى شاڭدى داۋىلداردى باقىلاۋعا ارنالعان 80 نەن استام مونيتورينگ بەكەتىن ورناتىپ، قاشىقتان زوندتاۋ تەحنولوگيالارى ارقىلى تەڭىزدىڭ تارتىلۋ سەبەپتەرىن زەرتتەدى.

شىڭجاڭداعى تاجىريبە نەگىزىندە قىتاي مەن وزبەكستان بىرلەسىپ بەس بوتانيكالىق باق قۇرىپ، سورتاڭعا ءتوزىمدى وسىمدىكتەردى جەرسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدە. ارال تەڭىزى حالىقارالىق يننوۆاتسيالىق ورتالىعى جانىنداعى دەمونستراتسيالىق ايماقتا 40 تان استام وسىنداي وسىمدىك ءتۇرى ەنگىزىلگەن.

سونداي-اق قىتايدىڭ سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارى ماقتا شارۋاشىلىعىندا سۋدى 50-70 پايىزعا دەيىن ۇنەمدەۋگە مۇمكىندىك بەردى. وزبەكستان مالىمەتىنشە، 2018-جىلدان بەرى سورتاڭعا ءتوزىمدى وسىمدىكتەر ەگىلگەن ورمان القابى شامامەن 2 ميلليون گەكتارعا جەتىپ، قۇمدى جانە تۇزدى شاڭدى داۋىلداردىڭ قارقىنى تومەندەگەن.

سونداي-اق حالىق گازەتىندە «الاشانكوۋ ارقىلى جۇك تاسىمالى العاش رەت 10 ميلليون توننادان استى» دەگەن مازمۇنداعى اقپارات جاريالاندى.

قىتايلىق باسىلىمنىڭ مالىمەتىنشە، بيىلعى قاڭتار-ءساۋىر ايلارىندا الاشانكوۋ باقىلاۋ-وتكىزۋ بەكەتى ارقىلى وتكەن يمپورت- ەكسپورت جۇكتەرىنىڭ كولەمى 10 ميلليون 716 مىڭ توننانى قۇراپ، وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 11 پايىزعا ارتتى. وسىلايشا بەكەت تاريحىندا العاش رەت ءتورت ايلىق جۇك تاسىمالى 10 ميلليون توننادان اسىپ، رەكوردتىق كورسەتكىشكە جەتتى.

الاشانكوۋدا تەمىرجول جانە اۆتوكولىك تاسىمالى قاتار دامىپ كەلەدى. قاڭتار-ءساۋىر ارالىعىندا تەمىرجول ارقىلى 6 ميلليون 383 مىڭ توننا جۇك تاسىمالدانىپ، كورسەتكىش 13,4 پايىزعا ءوستى. ال اۆتوكولىك ارقىلى تاسىمال كولەمى 517 مىڭ تونناعا جەتىپ، وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 46 پايىزعا ارتقان.

سونداي-اق وسى كەزەڭدە الاشانكوۋ اۆتوكولىك بەكەتى ارقىلى وتكەن كولىكتەر سانى 53 مىڭعا جەتتى. ەكسپورتتالاتىن نەگىزگى تاۋارلار قاتارىندا ماشينا جاساۋ جانە ەلەكتر تەحنيكاسى ونىمدەرى، جوعارى تەحنولوگيالىق تاۋارلار، كيىم-كەشەك پەن ونىڭ بولشەكتەرى بار.

قازىرگى تاڭدا الاشانكوۋ ارقىلى تاسىمالداناتىن تاۋارلار ورتالىق ازيانىڭ بەس ەلىنە، رەسەيگە جانە الەمنىڭ 80 نەن استام ەلدەرى مەن وڭىرلەرىنە جەتكىزىلىپ، شەكاراارالىق ساۋدا اۋقىمى كەڭەيىپ كەلەدى.

قىتايدا قازاقتىڭ ءداستۇرلى كوش جولىن تاماشالايتىن كەزەڭ باستالدى -التاي اقپاراتى

قىتايدىڭ التاي وڭىرىندە قازاق مالشىلارىنىڭ ءداستۇرلى ماۋسىمدىق كوشى باستالىپ، ونى فوتو جانە بەينەكامەراعا تۇسىرۋگە قولايلى كەزەڭ تۋدى. 7-ماۋسىم كۇنى بۋرىلتوعاي اۋدانىنىڭ ساربۇلاق كوكتەۋىندەگى مالشىلار تابىن-تابىن سىيىر، قورالى قويىن ايداپ، كوش جولىمەن جايلاۋعا كوشتى، دەپ جازادى قىتايلىق التاي اقپاراتى پورتالى.

التاي اقپاراتىنىڭ دەرەگىنشە، بۇل ايماق التايداعى ايگىلى «مىڭ شاقىرىمدىق كوش جولىنىڭ» ماڭىزدى بولىكتەرىنىڭ ءبىرى سانالادى. جىل سايىن مۇندا كوپتەگەن فوتوگرافتار مەن تۋريستەر كەلىپ، كوشپەلى ءومىردىڭ تابيعي كورىنىستەرىن تاماشالايدى.

تاۋ مەن دالانى بويلاي سوزىلعان كوش كەرۋەنى، مىڭداعان مالدىڭ قوزعالىسى جانە قازاقتىڭ ءداستۇرلى تۇرمىسى ءوڭىردىڭ ەتنوگرافيالىق ءتۋريزمىن دامىتۋعا سەرپىن بەرىپ وتىر. اسىرەسە جازعى ماۋسىمدا كوش كورىنىستەرى ەرەكشە قىزىعۋشىلىق تۋدىرادى.

قىتايلىق ب ا ق مالىمەتىنشە، تيان-شان مەن التاي وڭىرىندەگى قازاق مالشىلارى عاسىرلار بويى قالىپتاسقان ماۋسىمدىق كوشۋ ءداستۇرىن بۇگىنگە دەيىن ساقتاپ كەلەدى. ولار جىل مەزگىلىنە قاراي جايلاۋ مەن قىستاۋ اراسىندا قونىس اۋدارىپ، مالىن قولايلى جايىلىمدارعا باعىتتايدى.

اقپاراتتىق باسىلىمدار قازاقتاردى اتقا ءمىنۋ مادەنيەتى مەن كوشپەلى ءومىر سالتىن ساقتاعان حالىق رەتىندە سيپاتتايدى. بۇگىندە شىڭجاڭداعى ءبىرقاتار قازاق قاۋىمدارى اتا-بابادان قالعان ءداستۇرلى مال شارۋاشىلىعىن جالعاستىرىپ، كوشپەلى مادەنيەتتىڭ ساباقتاستىعىن ساقتاپ وتىر.

يراندىق ينۆەستور الماتى وبلىسىندا ىرىمشىك زاۋىتىن سالادى -eurasia Today

الماتى وبلىسىندا جىلىنا 155 مىڭ توننا ءونىم وندىرەتىن ىرىمشىك زاۋىتى سالىنادى. جوبانى يراندىق ينۆەستور جۇزەگە اسىرادى.

ينۆەستيتسيالىق كەلىسىمگە اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ايداربەك ساپاروۆ پەن يراندىق ازىق- تۇلىك حولدينگىنىڭ پرەزيدەنتى عولام ءالي سولەيماني قول قويدى. جوبانىڭ جالپى قۇنى 35,2 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايدى. قازىرگى ۋاقىتتا قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارى باستالعان.

بۇل تۋرالى وسى اپتادا قىرعىزستاندا شىعاتىن Eurasia Today اقپارات اگەنتتىگى اشم باسپا ءسوز قىزمەتىنە سىلتەمە جاساپ حابارلادى.

اتالعان ب ا ق- تىڭ كەلتىرگەن دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك، عولام ءالي سولەيماني قازاقستاندى ۇزاق مەرزىمدى ستراتەگيالىق سەرىكتەس رەتىندە قاراستىراتىنىن ايتىپ، بولاشاقتا كارتوپ وڭدەۋ جانە بالالار تاعامىن ءوندىرۋ باعىتىنداعى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ مۇمكىندىگىن دە قاراستىرىپ جاتقانىن مالىمدەدى.

زاۋىتتى 2029-جىلى پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانعان. جوبا اياسىندا 400 تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىلىپ، قازاقستاندىق مامانداردى وقىتۋ مەن زاماناۋي تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ كوزدەلگەن. سونىمەن قاتار كومپانيا 2028-2038-جىلدارى الماتى وبلىسىنداعى الەۋمەتتىك باستامالارعا جىل سايىن 50 ميلليون تەڭگە بولمەك. جوبا قازاقستاننىڭ ءسۇت وڭدەۋ سالاسىنداعى ەڭ ءىرى وندىرىستەردىڭ ءبىرى بولماق.

يران مەن ءۇندىستان اگرارلىق ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتپەك- ParsToday

يران مەن ءۇندىستان اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتىپ، اگرارلىق ونىمدەر ساۋداسىن ارتتىرۋعا نيەتتى، دەپ جازدى ParsToday اقپارات اگەنتتىگى.

ParsToday اگەنتتىگىنىڭ حابارلاۋىنشا، بۇل ماسەلە ءۇندىستاندا وتكەن BRICS ەلدەرىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلەرى كەزدەسۋى اياسىندا تالقىلاندى. يراننىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى جيھادى ءمينيسترى عولامرەزا نۋري ءۇندىستاننىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى جانە فەرمەرلەردىڭ ءال-اۋقاتى ءمينيسترى شيۆرادج سينگح چوۋحانمەن كەزدەستى.

كەزدەسۋ بارىسىندا عولامرەزا نۋري يراننىڭ ۇندىستانمەن اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا كەزەڭىن باستاۋعا دايىن ەكەنىن مالىمدەپ، تەگەراندا بىرلەسكەن اۋىل شارۋاشىلىعى كوميتەتىنىڭ وتىرىسىن وتكىزۋدى ۇسىندى.

تاراپتار عىلىمي زەرتتەۋلەر، سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ، جاڭا تەحنولوگيالار، مەحانيكالاندىرۋ، تۇقىم شارۋاشىلىعى، تاماق ونەركاسىبى جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ ساۋداسى باعىتتارىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدى كەڭەيتۋ ماسەلەلەرىن تالقىلادى.

ءوز كەزەگىندە شيۆرادج سينگح چوۋحان ءۇندىستاننىڭ يرانمەن اگرارلىق سالاداعى ارىپتەستىكتى دامىتۋعا مۇددەلى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. تاراپتار اۋىل شارۋاشىلىعى مەن ازىق-تۇلىك قاۋىپسىزدىگى سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىقتى كۇشەيتۋگە ۋاعدالاستى.

ايتماتوۆ- الەم ادەبيەتىنە وشپەس مۇرا قالدىرعان قالامگەر- TRT

10-ماۋسىم كۇنى قىرعىز حالقىنىڭ كورنەكتى جازۋشىسى، قوعام قايراتكەرى شىڭعىس ايتماتوۆتىڭ ومىردەن وتكەنىنە 18 جىل تولدى. الەم ادەبيەتىنىڭ كورنەكتى وكىلدەرىنىڭ ءبىرى سانالاتىن قالامگەر 1928-جىلى قىرعىزستاننىڭ تالاس وڭىرىندەگى شەكەر اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. ونىڭ بالالىق شاعى ساياسي قۋعىن-سۇرگىن مەن سوعىس جىلدارىنىڭ اۋىر كەزەڭىمەن تۇسپا-تۇس كەلدى.

وسى اپتادا تۇركيا راديو تەليەۆيزيا پورتالى ادەبيەت الەمىندەگى ءبىرتۋار تۇلعا شىڭعىس ايتماتوۆتىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعى تۋرالى شاعىن تالداۋ ماقالاسىن ۇسىنعان.

كەلتىرىلگەن دەرەكتەرگە سۇيەنەسەك، شىڭعىستىڭ اكەسى تورەقۇل ايتماتوۆ 1937-جىلعى ستاليندىك قۋعىن-سۇرگىننىڭ قۇربانى بولدى. وتباسى تۋعان اۋىلىنا ورالىپ، بولاشاق جازۋشىنىڭ دۇنيەتانىمىنىڭ قالىپتاسۋىنا قىرعىز حالقىنىڭ اۋىز ادەبيەتى، ەرتەگىلەرى مەن اڭىزدارى ەرەكشە اسەر ەتتى. بۇل مۇرا كەيىن ونىڭ شىعارمالارىنىڭ وزەگىنە اينالدى.

شىڭعىس ايتماتوۆ ادەبيەتكە 1950-جىلدارى كەلدى. ونىڭ «ءجاميلا» پوۆەسى حالىقارالىق دەڭگەيدە كەڭ تانىلىپ، فرانسۋز جازۋشىسى لۋي اراگون تۋىندىنى «الەمدەگى ەڭ سۇلۋ ماحاببات حيكاياسى» دەپ باعالادى. وسىدان كەيىن جازۋشىنىڭ شىعارمالارى الەمنىڭ كوپتەگەن تىلىنە اۋدارىلىپ، كەڭىنەن تارالا باستادى.

قالامگەردىڭ «العاشقى ۇستاز»، « قىزىل ورامالدى شىنارىم»، «اق كەمە»، «قوش بول، گۇلسارى!»، «جان پيدا» جانە «عاسىردان دا ۇزاق كۇن» سەكىلدى شىعارمالارى ادام تاعدىرى، ار-وجدان، تاريحي جادى مەن ۇلتتىق قۇندىلىقتار تاقىرىپتارىن تەرەڭ قوزعادى. ول لەنيندىك سىيلىق پەن كسرو مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى اتانىپ، ديپلوماتيالىق قىزمەتتەر دە اتقاردى.

ەسكە سالا كەتەيىك، شىڭعىس ايتماتوۆ 2008-جىلعى 10-ماۋسىمدا گەرمانيادا دۇنيەدەن ءوتتى. ول بىشكەكتەگى «اتا-بەيىت» مەموريالدىق كەشەنىندە جەرلەنگەن. قالامگەردىڭ شىعارماشىلىق مۇراسى بۇگىن دە وزەكتىلىگىن جوعالتپاي، تۇركى دۇنيەسى مەن الەم ادەبيەتىنىڭ التىن قورىنان ورىن الىپ كەلەدى.

اۆتور بەيسەن سۇلتان