قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسىنىڭ قۇرىلىسى نەلىكتەن بىتپەي قالعان
تۇركىستان. KAZINFORM - كەسەنەدەگى ەكى مۇنارانىڭ بيىكتىگى 65 مەترگە جەتۋى ءتيىس بولعان.
كەسەنە - اياقتاۋعا نە وزگەرتۋگە بولمايتىن، يۋنەسكو- نىڭ مادەني مۇرالار تىزىمىنە ەنگەن نىسان. دەمەك عيمارات باستاپقى كەلبەتىن ساقتاۋى قاجەت.
- نەگە كەسەنە قۇرىلىسى ءاۋ باستان تولىق بىتپەدى؟ سەبەبى ءامىر تەمىر بۇل قۇرىلىستى اياقتاي الماي كەتتى. 1405 -جىلى قىتايعا جورىققا شىققان كەزىندە وتىرار قالاسىندا قايتىس بولدى. بۇل كەسەنە - تەك ياساۋيگە دەگەن قۇرمەت قانا ەمەس، ءامىر تەمىردىڭ ءوز بيلىگى مەن كۇش- قۇدىرەتىن كورسەتكىسى كەلگەنىنىڭ دالەلى. ونى ءبىز ءامىر تەمىردىڭ «ەگەر ءبىزدىڭ كۇشىمىزگە كۇماندانساڭىز، ءبىز سالدىرعان عيماراتتارعا قاراڭىز» دەگەن سوزىنەن بىلە الامىز، - دەيدى «ازىرەت سۇلتان» ۇلتتىق تاريحي- مادەني مۋزەي- قورىعىنىڭ ەكسكۋرسوۆودى مارينا يسكاكوۆا.
بۇل پىكىردى تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى، ارحەولوگ مارات تۇياقبايەۆ تا راستادى. ايتۋىنشا، ءامىر تەمىر ماۆزولەي قۇرىلىسىنا يران، اراب جانە وزگە دە ەلدەردەن تاجىريبەلى ۇستالاردى اكەلىپ، جۇمىس ىستەتكىزگەن.
- كەيىن سامارقاننان كەسەنە سالاتىن بولىپ كوپشىلىگىن سوندا الىپ كەتتى. سول ارالىقتا كەسەنە عيماراتىنىڭ قابىرعاسىندا جارىقشاق پايدا بولدى. ءامىر تەمىر قايتىس بولعاننان كەيىن ۇستالار قۇرىلىستى جالعاستىرماق بولعانىمەن تولىق اياقتاي المادى. كەسەنەنىڭ قۇرىلىسىنا سول كەزدەگى ەڭ مىقتى، سۋىققا دا، ىستىققا دا ءتوزىمدى ماتەريالدار قولدانىلعان. عيماراتتىڭ بۇگىنگە دەيىن ساقتالۋى سونىڭ ارقاسىندا، - دەيدى عالىم.
كەسەنەنىڭ ەنى - 46,5، ۇزىندىعى - 65 مەتر. بيىكتىگى - 41 مەتر. عيماراتتىڭ بىرنەشە كۇمبەزى بار. ونىڭ ورتالىق بولمەسىنىڭ توڭىرەگىندە ءتۇرلى ماقساتقا ارنالعان 35 بولمە سالىنعان.
وڭتۇستىك بولىكتىڭ قۇرىلىسى ХVІ عاسىردىڭ وزىندە اياقتالماي قالعان. جوسپار بويىنشا ەكى مۇناراسى بيىك بولۋ ءتيىس. مامانداردىڭ سوزىنە سۇيەنسەك، 65 مەترگە جەتۋى ءتيىس بولعان.
- كەسەنە - تاريحتىڭ ءۇنسىز كۋاگەرى. ول بىزگە تەك وتكەندى عانا ەمەس، سول زاماننىڭ ۇلى تۇلعالارىنىڭ ارمانى مەن ۇلىلىعىن دا جەتكىزىپ تۇر. سول ۋاقىتتاعى جوندەۋ جۇمىستارىنا ارنالعان اعاش دىڭگەكتەر بۇگىنگە دەيىن ساقتالعان. ⅩⅨ عاسىردا قوقان بيلىگى تۇسىندا مۇنارالار مەن قورعانۋ ورىندارى سالىنىپ، قام كەسەكتەن قورشالىپ، كەسەنە قامالعا اينالدىرىلعان. مۇنان كەيىنگى عاسىرلاردا تۇركىستان بيلەۋشىلەرى ءوز كەزەڭىنە سايكەس كەسەنە قۇرىلىسىن اياقتاۋعا تىرىسقانىمەن ەشقايسىسى دا بەلگىلى ءبىر ناتيجەگە كەلە المادى. قازىرگى كەزدە بۇل الىپ قۇرىلىس بىزدەن 700-800 جىل بۇرىن ءومىر ءسۇرىپ، كەيىننەن قازاق حالقىنىڭ نەگىزىن قۇرعان كونە تۇركى تايپالارىنىڭ مادەنيەتىن، تاريحىن زەرتتەۋدە قۇندى دەرەك كوزى سانالادى، - دەيدى ەكسكۋرسوۆود مارينا يسكاكوۆا.
