قازاقستاننىڭ جاڭا كونستيتۋتسياسى ەلدىڭ حالىقارالىق مارتەبەسىن نىعايتادى - بريتاندىق ساراپشى

 مۇنداي پىكىردى بريتان-قازاقستان قوعامىنىڭ ءتوراعاسى رۋپەرت گۋدمان ءبىلدىردى، دەپ حابارلايدى Kazinform اگەنتتىگىنىڭ لوندونداعى مەنشىكتى ءتىلشىسى.

وڭىرلىك تۇراقتىلىق پەن جاھاندىق ىنتىماقتاستىققا ىقپال

رۋپەرت گۋدماننىڭ ايتۋىنشا، قازاقستانداعى قازىرگى ساياسي وزگەرىستەر مەن كونستيتۋتسيالىق رەفورما بۇكىل وڭىرگە وڭ اسەرىن تيگىزەدى.

- قازاقستاننىڭ ورتالىق ازياداعى باستى ءرولىن ەسكەرەر بولساق، حالىقارالىق تۇرعىدان العاندا دا بۇل رەفورمالاردىڭ ماڭىزى وتە زور. قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق، گەوساياسي جانە ينستيتۋتسيونالدىق تۇراقتىلىعىن نىعايتۋعا دەگەن ۇمتىلىسى بۇكىل ەۋرازيا ءوڭىرىنىڭ تۇراقتىلىعى ءۇشىن ماڭىزعا يە، - دەدى ول 15- ناۋرىزداعى رەفەرەندۋم قورىتىندىسىنا وراي Kazinform اگەنتتىگىنە پىكىرىن بىلدىرە كەلە.

سونىمەن قاتار بريتان-قازاقستان قوعامىنىڭ ءتوراعاسى رەفورمالاردى جاھاندىق ساياسات پەن ەكونوميكاداعى وزگەرىستەرمەن بايلانىستىرىپ، ولاردىڭ قازاقستان مەن ۇلىبريتانيا اراسىنداعى سەرىكتەستىكتى نىعايتا الاتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى.

- قازىرگى گەوساياسي احۋال وتە كۇردەلى جانە دە بۇل رەفورمالار كوپ جاعدايدا حالىقارالىق تارتىپتەگى وزگەرىستەرگە جاۋاپ سانالادى. قازاقستان ەنەرگەتيكا، ءبىلىم بەرۋ، تەحنولوگيالار، جاساندى ينتەللەكت، ستراتەگيالىق ماڭىزدى مينەرالدار، قارجى، ونەركاسىپتىك ءوندىرىس، فارماتسيەۆتيكا، اۋىل شارۋاشىلىعى جانە وڭىرلىك كولىك- لوگيستيكاسىن دامىتۋ سياقتى كوپتەگەن سالادا بىرىككەن كورولدىكتىڭ ماڭىزدى وداقتاسى ءارى ستراتەگيالىق سەرىكتەسى. مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ۇزاقمەرزىمدى ساباقتاستىعىن جانە باسقارۋ تيىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان كونستيتۋتسيالىق جۇيە وسىناۋ ماڭىزدى سەرىكتەستىكتى ودان ءارى نىعايتۋعا ىقپال ەتەدى، - دەپ اتاپ ءوتتى ول.

حالىقارلىق ستاندارتتارعا سايكەستىگى

ول رەفورمالاردىڭ حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەستىگى تۋرالى ايتا كەلە، قازاقستاننىڭ نەگىزگى زاڭىنداعى وزگەرىستەر قازىرگى زامانعى كونستيتۋتسيالىق جۇيەلەردە مويىندالعان قاعيداتتاردى بەينەلەيتىنىن اتاپ ءوتتى.

- دەموكراتيانى نىعايتۋعا، مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىنىڭ ايقىندىعىن ارتتىرۋعا، اشىقتىقتى، تۇراقتىلىقتى، تيىمدىلىكتى جانە ساياسي ءپليۋراليزمدى كەڭەيتۋگە باعىتتالعان كونستيتۋتسيالىق رەفورما بۇكىل الەمدەگى قازىرگى كونستيتۋتسيالىق جۇيەلەردە كەڭىنەن مويىندالعان قاعيداتتارعا سايكەس كەلەدى، - دەدى رۋپەرت گۋدمان.

سونىمەن قاتار، ونىڭ ايتۋىنشا، كونستيتۋتسيا جاڭا قوعامدىق سۇرانىستاردى دا ەسكەرەدى.

- جەكە ءومىردى قورعاۋ، سيفرلىق كوممۋنيكاتسيالار، ەكولوگيالىق جاۋاپكەرشىلىك جانە قوعامدىق ءومىردىڭ اشىقتىعى سياقتى ماسەلەلەرگە باسا كوڭىل ءبولىنۋى قازىرگى قوعامنىڭ سىن- تەگەۋىرىندەرى مەن تالاپتارىن كورسەتەدى. سوڭعى ونجىلدىقتا قابىلدانعان نەمەسە جاڭارتىلعان كوپتەگەن كونستيتۋتسيا دا ءدال وسىعان ۇقساس ماسەلەلەردى قامتىپ، ءوزىنىڭ رەتتەۋ سالاسىن كەڭەيتە ءتۇستى، - دەپ قوستى ول.

ساراپشى تابىستى كونستيتۋتسيالىق جۇيە ءارقاشان امبەباپ باسقارۋ قاعيداتتارىن ۇلتتىق ەرەكشەلىكتەرمەن ۇشتاستىراتىنىن ەسكە سالدى.

- تابىستى كونستيتۋتسيالىق جۇيەلەر قۇقىق ۇستەمدىگى، بيلىكتىڭ ەسەپتىلىگى جانە ينستيتۋتتار اراسىنداعى تەڭگەرىم سياقتى جالپىعا ورتاق قاعيداتتارعا سۇيەنە وتىرىپ، سونىمەن قاتار ۇلتتىق ەرەكشەلىكتەر مەن قوعام قاجەتتىلىكتەرىن ەسكەرەدى. قازاقستانداعى قازىرگى رەفورمالار ۇدەرىسى ەلدىڭ كونستيتۋتسيالىق جۇيەسىن وسى كەڭ تارالعان باسقارۋ تاجىريبەلەرىمەن ۇيلەستىرۋگە باعىتتالعانى ماڭىزدى، - دەدى ول.

حالىقارالىق سەرىكتەستەر ءۇشىن ماڭىزى

سوندا-اق رۋپەرت گۋدمان كونستيتۋتسيالىق رەفورما حالىقارالىق سەرىكتەستەر مەن ينۆەستورلاردىڭ سەنىمىن نىعايتا الادى دەپ ەسەپتەيدى. ويتكەنى تۇراقتى ءارى اشىق مەملەكەتتىك ينستيتۋتتار ۇزاقمەرزىمدى ىنتىماقتاستىقتىڭ نەگىزى.

- قازاقستاننىڭ حالىقارالىق سەرىكتەستەرى بولجامدىلىقتى، تۇراقتىلىقتى جانە ينستيتۋتسيونالدىق دامۋدى ارتتىرۋعا سەپتىگىن تيگىزەتىن كونستيتۋتسيالىق رەفورمانى قۇپتايدى. قازاقستاننىڭ ەۋروپاداعى، ازياداعى جانە وزگە دە وڭىرلەردەگى ساياسي ءارى ەكونوميكالىق سەرىكتەستەر مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىنىڭ دامۋىن مۇقيات باقىلايتىن بولادى. سەبەبى كۇشتى، ءتيىمدى جانە اشىق ينستيتۋتسيونالدىق قۇرىلىمدار ۇزاقمەرزىمدى ىنتىماقتاستىق ءۇشىن سەنىمدى ورتا قالىپتاستىرادى، - دەپ ءتۇسىندىردى ول.

ونىڭ پايىمىنشا، جاڭا كونستيتۋتسيا ينۆەستورلار مەن حالىقارالىق ساياساتكەرلەردىڭ سەنىمىن ارتتىرادى.

- ينستيتۋتتار اراسىنداعى ءوزارا ءىس- قيمىلدى ناقتىلايتىن، ەسەپتىلىكتى كۇشەيتەتىن جانە كونستيتۋتسيالىق جۇيەنى جاڭعىرتاتىن رەفورمالار حالىقارالىق ينۆەستورلار مەن ساياساتكەرلەردىڭ سەنىمىن ودان ءارى ارتتىرادى، - دەدى ساراپشى.

رۋپەرت گۋدمان سونداي-اق قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ديپلوماتياداعى رولىنە نازار اۋداردى. ونىڭ ايتۋىنشا، ينستيتۋتسيونالدىق وزگەرىستەر حالىقارالىق ءوزارا ءىس- قيمىلدىڭ تيىمدىلىگىن كۇشەيتە الادى.

- قازاقستان وڭىرلىك ديپلوماتيا مەن حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتا ماڭىزدى ءرول اتقارادى. بۇل ەلدىڭ جاھاندىق باستامالار مەن وڭىرلىك ديالوگتاعى كونسترۋكتيۆتى سەرىكتەس رەتىندەگى جەتەكشى پوزيتسياسىمەن دالەلدەنەدى. ەرەجەلەر مەن كوپجاقتى ىنتىماقتاستىققا نەگىزدەلگەن، حاىقارالىق قارىم- قاتىناس جۇيەسىن نىعايتاتىن ينستيتۋتسيونالدىق رەفورمالار حالىقارالىق ءوزارا ءىس-قيمىلدى ءتيىمدى ءارى دايەكتى ەتەدى، - دەدى قوعام ءتوراعاسى.

جالپى العاندا، ساراپشىنىڭ باعالاۋىنشا، كونستيتۋتسيالىق رەفورما قازاقستاننىڭ ءارى قاراي دامۋىن جانە ونىڭ الەمدىك ارەناداعى ءرولىنىڭ نىعايۋىن كورسەتەدى. رۋپەرت گۋدمان وتكىزىلگەن رەفەرەندۋم ەلدىڭ ۇلتتىق بىرەگەيلىگىنىڭ دامۋىنىڭ جالعاسىپ جاتقانىن دا ايقىندايتىنىن اتاپ ءوتتى.

- قازاقستان تاۋەلسىزدىك العاننان بەرى ازاماتتارىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن ايتارلىقتاي جاقسارتۋعا قول جەتكىزىپ، تاڭقالارلىق ەكونوميكالىق ءوسىم كورسەتتى. قوماقتى تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار تارتىپ، نارىققا باعدارلانعان رەفورمالاردى ەنگىزدى. تۇراقتى ءارى زاماناۋي ينستيتۋتسيونالدىق جۇيە ۇزاقمەرزىمدى حالىقارالىق سەرىكتەستىكتى قولدايدى جانە قازاقستاننىڭ الەمدىك ارەناداعى ورنىن ودان ءارى نىعايتا تۇسەدى، - دەپ قورىتىندىلادى ويىن رۋپەرت گۋدمان.

ەستەرىڭىزگە سالا كەتسەك، بۇگىن ورتالىق رەفەرەندۋم كوميسسياسى 15-ناۋرىزدا وتكەن جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىنا قاتىستى رەفەرەندۋمنىڭ تۇپكىلىكتى قورىتىندىسىن شىعاردى.

وعان سايكەس، داۋىس بەرۋگە قاتىسقان ازاماتتاردىڭ سانى - 9 ميلليون 127 مىڭ 192 ادامدى نەمەسە رەفەرەندۋمعا قاتىسۋعا قۇقىعى بار ازاماتتار سانىنىڭ 73,12 پايىزىن قۇرادى. جاڭا كونستيتۋتسيانى قابىلداۋ تۋرالى ماسەلەنىڭ وڭ شەشىمىن جاقتاپ، داۋىس بەرگەن ازاماتتاردىڭ سانى — 7 ميلليون 954 مىڭ 666 ادام نەمەسە 87,15 پايىز. رەفەرەندۋمعا قويىلعان ماسەلەنى قابىلداماعان ازاماتتار سانى - 898099 ادام. جاۋاپتاردىڭ ەكى نۇسقاسى دا تاڭدالعان، ياعني جارامدى دەپ تانىلعان، ءبىراق داۋىستاردى ساناۋ كەزىندە ەسەپكە الىنبايتىن بيۋللەتەندەر سانى - 127868. بەلگىلەنبەگەن ۇلگىدەگى سونداي اق داۋىس بەرگەندەردىڭ ەرىك ءبىلدىرۋىن ايقىنداۋ مۇمكىن ەمەس جانە جارامسىز دەپ تانىلعان بيۋللەتەندەر سانى - 146558.

مارلان جيەمباي