قازاقستان مەن تۇركيانىڭ ستراتەگيالىق ىنتىماقتاستىعى: انادولى الاڭىندا نە ايتىلادى

استانا. KAZINFORM - مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقايەۆ تۇركياعا رەسمي ساپارمەن بارادى. ەل باسشىلارى ءتۇرلى دەڭگەيدە كەلىسسوز جۇرگىزىپ، قازاق-تۇرىك ستراتەگيالىق سەرىكتەستىگىن نىعايتۋ ماسەلەسىن تالقىلاماق. ساپار بارىسىندا پرەزيدەنت قازاقستان مەن تۇركيا اراسىنداعى جوعارعى دەڭگەيدەگى ستراتەگيالىق ىنتىماقتاستىق كەڭەسىنىڭ V وتىرىسىنا قاتىسادى دەپ جوسپارلانعان. Kazinform ءتىلشىسى ەكىجاقتى مامىلەنىڭ قازىرگى ناتيجەسى مەن بولاشاق باسىمدىقتى ساراپتاپ كوردى.

ساياسي ىنتىماقتاستىق ساتىسى

قازاقستان مەن تۇركيانىڭ باۋىرلاستىعى بۇرىننان بەرىك. ەگەمەندىك ەسىگى اشىلعان ساتتە العاش قولداۋ بىلدىرگەندەردىڭ ءبىرى دە وسى ەل ەدى: 1991 -جىلعى 16-جەلتوقساندا تاۋەلسىزدىگىن ءبىرىنشى بولىپ مويىندادى. 1992 -جىلدىڭ 2-ناۋرىزىندا ديپلوماتيالىق قاتىناس ورناپ، قازان ايىندا قازاقستاننىڭ تۇركياداعى ەلشىلىگى اشىلدى. قازىر ىستانبۇلدا جانە انتاليادا باس كونسۋلدىق، سونداي-اق دەنيزلي، الانيا، بۋرسا، بيتليس، حاتاي، كونيا جانە مەرسين قالالارىندا 7 قۇرمەتتى كونسۋلدىق جۇمىس ىستەيدى. تۇركيانىڭ الماتى، اقتاۋ، تۇركىستاندا باس كونسۋلدىقتارى، شىمكەنتتە قۇرمەتتى كونسۋلدىعى بار.

تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزگەن ساتتەن باستاپ قازاقستان پرەزيدەنتتەرى تۇركياعا 20-دان استام مەملەكەتتىك، رەسمي جانە جۇمىس ساپارىمەن بارعان. 2019 -جىلدان بەرى مەملەكەت باسشىسى قاسىم- جومارت توقايەۆ تۇركيا پرەزيدەنتى رەجەپ تايىپ ەردوعانمەن ءتۇرلى دەڭگەيدە 14 كەزدەسۋ وتكىزدى. سوڭعى جۇزدەسۋ بيىل بۋداپەشتە - تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمىنىڭ بەيرەسمي سامميتىندە جۇزەگە اسقانىن بىلەمىز.

وسى ساياسي ديالوگتەر ناتيجەسىندە ۇكىمەتارالىق ىقپالداستىق جوعارى دەڭگەيگە بەت الدى. قازاقستاندىق دەلەگاتسيا ۇدايى باۋىرلاس ەلدىڭ پارلامەنت باسشىلىعىمەن بايلانىسىپ، ساۋدا- ەكونوميكا، مادەني- گۋمانيتارلىق، اسكەري- تەحنيكالىق ماسەلەلەردى تالقىلاپ كەلەدى. بۇل باعىتتا تۇركى مەملەكەتتەرىنىڭ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسى (تۇركپا) جەمىستى ەڭبەك ەتىپ وتىر.

قازاقستان مەن تۇركيانىڭ حالىقارالىق- قۇقىقتىق قۇجاتتارى اۋقىمدى: 2009 -جىلى ستراتەگيالىق ارىپتەستىك تۋرالى كەلىسىم، 2012 -جىلى جوعارى ستراتەگيالىق ىنتىماقتاستىق كەڭەسىن قۇرۋ، 2022 -جىلى كەڭەيتىلگەن ستراتەگيالىق ارىپتەستىك تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلعان.

اسىرەسە، استانانىڭ باستاماسىمەن قۇرىلعان تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمى قوس ۇلتتى جاقىنداتۋدا قوزعاۋشى كۇشكە اينالدى. قر پرەزيدەنتى جانىنداعى ق س ز ي ازيالىق زەرتتەۋلەر ءبولىمىنىڭ باس ساراپشىسى ءاليا مۇسابەكوۆانىڭ ايتۋىنشا، مەملەكەتارالىق بايلانىستىڭ دامۋىنا ءدال وسى ۇيىمداعى ىقپالداستىق سەرپىن بەردى.

- تۇركيا - قازاقستاننىڭ نەگىزگى سىرتقى ساياسي سەرىكتەستەرىنىڭ ءبىرى. ءبىزدى ورتاق مادەني- تاريحي جاد، ستراتەگيالىق مۇددە بايلانىستىرادى. ەكى ەل تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمىندا نەگىزگى ءرول اتقارىپ، تۇركىلەردىڭ كوپۆەكتورلى ىنتىماقتاستىق يدەياسىن بەلسەندى ىلگەرىلەتىپ وتىر. سول ارقىلى الەمگە وزدەرىن تۇركى الەمىنىڭ مۇراگەر ەلدەرى رەتىندە تانىتا الدى، - دەدى ساراپشى.

قوس حالىقتىڭ حالىقارالىق ارەناداعى ۇستانىمدارى دا ماندەس. ءبىر-ءبىرىنىڭ باستاماسىنا قولداۋ ءبىلدىرىپ، جاناشىر كوڭىلىن كۇنى بۇرىن كورسەتۋ داستۇرگە اينالعان. بۇۇ، ي ى ۇ، ە ق ى ۇ، ا ءو ءى س ش، ە ى ۇ سەكىلدى ۇيىمدار شەڭبەرىندەگى ىنتىماقتاستىعى سەيىلگەن ەمەس.

ساۋداداعى سەرپىن: تۇركياعا رەكوردتىق كولەمدە ينۆەستيتسيا قۇيىلدى

تۇركيا قازاقستان ەكونوميكاسىنا مول قارجى قۇيعان نەگىزگى ينۆەستورلاردىڭ قاتارىنا كىرەدى. ءقازىر ەلارالىق تاۋار اينالىمىنىڭ كولەمىن 10 ميلليارد ا ق ش دوللارىنا جەتكىزۋ جوسپاردا. كەيىنگى گەوساياسي احۋالدار بۇل مەجەنى ەرتە ورىنداۋعا مۇمكىندىك بەرمەگەنىمەن، جىل سايىنعى ستاتيستيكادا ءوسىم بايقالادى. مىسالى، وتكەن جىلى ەكىجاقتى ساۋدا كورسەتكىشى 5 ميلليارد ا ق ش دوللارعا جۋىقتادى.

بيىلعى اياقالىس تا جامان ەمەس. ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك، قوس تاراپ قاڭتار- مامىر ارالىعىندا 1,9 ميلليارد ا ق ش دوللارىنا ساۋدا جاساعان. ەكسپورتتىڭ دەنى شيكىزاتقا تيەسىلى:

مىس جانە كاتودتار (622,5 ميلليون ا ق ش دوللارى)
شيكى مۇناي (469,3 ميلليون ا ق ش دوللارى)
مۇناي ونىمدەر (78,4 ميلليون ا ق ش دوللار)
پروپيلەن پوليمەرلەر (34,5 ميلليون ا ق ش دوللارى)
كەپتىرىلگەن كوكونىستەر (21,2 ميلليون ا ق ش دوللارى)
كومىر (19,7 ميلليون ا ق ش دوللارى)
وڭدەلمەگەن اليۋميني (9,9 ميلليون ا ق ش دوللارى) ساتىلعان.
تۇركيادان جەتكىزىلەتىن ونىمدەردىڭ قاتارى بەلگىلى. ولار بولشەك ساۋداعا ارنالعان دارىلىك زاتتار، كيىم- كەشەك، كىلەمدەر مەن ەدەن جابىندىلارى، قۇرىلىس ماتەريالدارى مەن تۇرمىستىق تەحنيكالار اكەلەدى.

ەكى ەل تاۋار اينالىمىنىڭ اۋقىمىن ۇلعايتۋ ءۇشىن بالاما لوگيستيكالىق شەشىمدەردى قاراستىرۋعا كوشكەن. مىسالى، الداعى ۋاقىتتا تۇركيا قازاقستاندا 100 ميلليون دوللارعا لوگيستيكالىق تەرمينالدار جەلىسىن سالۋعا نيەتتەنىپ وتىر. وعان قوسا تاياۋ شىعىستاعى قاقتىعىس ورمۋز بۇعازىنا اسەر ەتسە، ورتا ءدالىزدىڭ الەۋەتىن تولىق پايدالانباقشى.

ايتا كەتەرلىگى، عالام تۇركيانىڭ ونەركاسىپ الەۋەتىن جوعارى باعالايدى. تۇركيا كوكونىس ونىمدەرىنىڭ نەگىزگى جەتكىزۋشىلەرىنىڭ ءبىرى: جاڭعاق، شيە، ورىك جانە بۇرشاق جەتكىزۋ بويىنشا الەمدە كوش باستاپ تۇر. ەۋروپادا پلاستماسسا ءوندىرىسى بويىنشا ءۇشىنشى ورىندا بولسا، بوياۋ ءوندىرىسى بويىنشا التىنشى ورىنعا تۇراقتاعان. ق س ز ي ساراپشىسى ساراپشىسى ءاليا مۇسابەكوۆانىڭ پىكىرىنشە، قازاقستان مۇمكىندىكتى پايدالانىپ، ءىرى نارىقتى ەڭسەرۋگە قام جاساۋى شارت.

- تۇركيا نەگىزگى ساۋدا سەرىكتەسىمىز رەتىندە ماڭىزعا يە. وعان قوسا، وتاندىق تاۋاردى ەڭ كوپ تۇتىنىپ وتىرعان 5 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا كىرەدى. مىسالى، وتكەن جىلى ەكى ەلدىڭ تاۋار اينالىمى 5 ميلليارد دوللار بولدى، ونىڭ 3,3 ميلليارد دوللارى - تۇركياعا ەكسپورتىمىز، 1,7 ميلليارد دوللارى - يمپورت كورسەتكىشى. وسىلايشا، ساۋدا پروفيتسيتىن جاۋىپ، ءبىزدىڭ ونىمگە دەگەن تۇراقتى سۇرانىستى قامتاماسىز ەتىپ وتىرمىز.

الايدا ەكسپورتىڭ كوبى كومىر، مۇناي، مۇناي ونىمدەرى، مەتالدار (قورعاسىن، مىس، مىرىش) ، سونداي-اق اگروونەركاسىپتىك كەشەن ونىمدەرى ەكەنىن ەسكەرۋ ورىندى. ەگەر راسىمەن مەملەكەتارالىق ساۋدا اينالىمىن 10 ميلليارد ا ق ش دوللارىنا جەتكىزۋدى ماقسات ەتسەك، ەكسپورتتىق جەلىنى كەڭەيتۋ قاجەت. ماسەلەن، تۇرىك ارىپتەستەرىمىزدى ونەركاسىپتىك جابدىقتار سالاسى ارقىلى قىزىقتىرا الاتىنىمىز ءسوزسىز، - دەدى سپيكەر.

شىنىندا ەل بيلىگى مۇنداي مۇمكىندىكتى قۇر جىبەرمەيتىنى انىق. قازىردىڭ وزىندە اۋقىمدى قادام جاسالىپ وتىر. بيىل قاڭتار- ءساۋىر ايلارىندا قازاقستان تۇرىك ەكونوميكاسىنا 610 ميلليون ا ق ش دوللارىن قۇيعان. ءتورت ايداعى رەكوردتىق كورسەتكىش انادولى ەلىنە ينۆەستيتسيا سالعان كەز كەلگەن ەلدەن اسىپ ءتۇستى. قازاقستان تۇركيا ەكونوميكاسىنا 2023 -جىلى - 8 ميلليون ا ق ش دوللارىن، وتكەن جىلى جىلى - 24 ميلليون ا ق ش دوللارىن تىكەلەي ينۆيستيتسيا ەسەبىندە سالعانى بار.

جالپى، 2005-2024 -جىلدارى تۇرىكتەر ەل ەكونوميكاسىنا 5,2 ميلليارد ا ق ش دوللارى كولەمىندە ينۆەستيتسيا سالىپتى. ساۋدا، قۇرىلىس جانە قىزمەت كورسەتۋ سالالارىندا تۇرىك كاپيتالىنىڭ قاتىسۋىمەن 3 538 كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى. قۇنى 3 ميلليارد ا ق ش دوللاردان اساتىن 78 بىرلەسكەن جوبا ىسكە اسىرىلعان، تاعى 39 جوبا كەزەگىن كۇتىپ تۇر.

تۇركيادا 12 مىڭنان استام وتانداسىمىز ءبىلىم الادى

تاريحى تامىرلاس ۇلتتاردىڭ ءبىر- بىرىنە جاقىنداي ءتۇسۋى زاڭدىلىق. وسى ورايدا، تۇركيا مەن قازاقستاننىڭ مادەني- رۋحاني قارىم- قاتىناسى، ءبىلىم مەن عىلىمداعى سەلبەسە قادام باسۋى ىلگەرىلەپ كەلەدى. ونى الدىمەن تۋريزمنەن بايقاۋعا بولاتىنداي. تۇركيا رەسپۋبليكاسى مادەنيەت جانە تۋريزم مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، وتكەن جىلى قازاقستاننان تۇركياعا 863 مىڭنان استام ساياحاتشى بارعان. بۇل ستاتيستيكا 2023 -جىلمەن سالىستىرعاندا %4,5 عا كوپ.

قازاقستانعا ات باسىن بۇراتىن تۇرىكتەردىڭ دە قاتارى جىل ساناپ ۇلعايعانىن كوردىك. TravelPress.kz سايتىنىڭ مالىمەتىنشە، وتكەن جىلى قازاقستانعا 130 مىڭ تۇركيالىق ازامات كەلگەن. باۋىرلاس ەل وكىلدەرى كوپ كەلەتىن شەتەلدىك تۋريستەر ىشىندە ءۇشىنشى ورىنعا جايعاسقان. ۇكىمەت ەلارالىق ءتۋريزمدى دامىتۋ ماقساتىندا تۇركيالىق ازاماتتارعا ۆيزاسىز بولۋ مەرزىمىن 90 كۇنگە دەيىن ۇزارتۋدى جوسپارلاۋعا كوشكەن...

اۆتور

ەرسىن شامشادين