قازاقستاندا قوقىستى شيكىزاتقا اينالدىرۋعا نە كەدەرگى

قوقىس كولەمى ارتىپ كەلەدى

پرەزيدەنتتىڭ قالدىقتاردى قايتا وڭدەۋدىڭ زاماناۋي جۇيەسىن دامىتۋ جۇمىستارىن جەدەلدەتۋ جونىندەگى تاپسىرماسىنان كەيىن قازاقستانداعى قاتتى تۇرمىستىق قالدىقتاردى (ق ت ق) باسقارۋ ماسەلەسى قايتادان كۇن تارتىبىنە شىقتى. قاسىم-جومارت توقايەۆ بۇل ماسەلەنى شەشۋدى سوزبالاڭعا سالۋ ەكولوگيالىق تاۋەكەلدەردى ارتتىراتىنىن بىرنەشە رەت اتاپ ءوتتى. قالدىق كولەمى وسكەن سايىن ولاردى جيناۋ، سۇرىپتاۋ، قايتا وڭدەۋ جانە كومۋ جۇيەسىنە تۇسەتىن جۇكتەمە دە كۇشەيىپ كەلەدى.

ماسەلەنىڭ اۋقىمى قانداي؟ بۇگىندە قازاقستاندا ق ت ق ساقتالاتىن 2911 رەسمي ورىن بار. الايدا ولاردىڭ نەبارى 20 پايىزى ەكولوگيالىق جانە سانيتارلىق تالاپتارعا سايكەس كەلەدى. ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، 2016 -جىلدىڭ وزىندە رەسمي پوليگوندارعا شامامەن 125 ميلليون توننا تۇرمىستىق قالدىق كومىلگەن. سودان بەرى كولەم ارتىپ كەلەدى.

قازىر ەلىمىزدە جىل سايىن شامامەن 4,5 ميلليون توننا ق ت ق تۇزىلەدى. سوڭعى بەس جىلدا كورسەتكىش جىل سايىن ورتا ەسەپپەن 200 مىڭ تونناعا كوبەيىپ وتىرعان. ءوسىم حالىق سانىنىڭ ارتۋىمەن عانا ەمەس، تۇتىنۋ قۇرىلىمىنىڭ وزگەرۋىمەن دە بايلانىستى. جەتكىزۋ قىزمەتتەرى ارقىلى تاۋارعا تاپسىرىس بەرۋ كوبەيدى، تۇرمىستىق تەحنيكا مەن ەلەكترونيكا ءجيى جاڭارتىلادى، قاپتاما كولەمى ارتتى، جوندەۋ جۇمىستارى دا كوبەيدى، ياعني تۇتىنۋ كولەمىمەن بىرگە تاۋارلاردىڭ قالدىققا اينالۋ قارقىنى دا ۇدەي ءتۇستى. دەگەنمەن قالدىقتىڭ كوپ بولۋى ونىڭ ءبارى قايتا وڭدەۋگە جارامدى دەگەندى بىلدىرمەيدى.

6 جىل بۇرىن ەلىمىزدىڭ ءبىرقاتار وڭىرىندە جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋگە سايكەس، قالدىقتاردىڭ 35- 40 پايىزىن ورگانيكالىق قالدىقتار، شامامەن 16 پايىزىن PET- پلاستيك، 11 پايىزعا جۋىعىن قاعاز بەن كارتون، تاعى 9 پايىزىن شىنى قاپتاما قۇرايدى. قالعان بولىگىنە پلاستيكتىڭ باسقا تۇرلەرى، شينالار، كىرپىش، بەتون، مەتالدار، گيگيەنالىق جانە مەديتسينالىق قالدىقتار مەن باسقا دا فراكتسيالار جاتادى. جالپى العاندا، بۇل قۇرىلىم بۇگىن دە وزەكتى.

الايدا ونىڭ ەداۋىر بولىگى ءالى دە بولەك جينالمايدى. تاماق قالدىقتارى قاعاز، پلاستيك جانە شىنىمەن ارالاسىپ، قاعاز سۋلانىپ، لاستانادى، ال پلاستيك باستاپقى ساپاسىن جوعالتادى. سونىڭ سالدارىنان جەكە جينالعان كەزدە قۇنى بار جانە قايتا وڭدەۋگە سۇرانىسقا يە بولۋى مۇمكىن ماتەريالدار ارالاس قالدىققا اينالادى.

زاڭسىز قوقىس ورىندارىنىڭ سانى ازايىپ كەلەدى

دەگەنمەن، بۇل باعىتتا وڭ وزگەرىستەر دە بار. سونىڭ ءبىرى - زاڭسىز قوقىس ورىندارىنىڭ ازايۋى. 2018 -جىلدان بەرى ەكولوگيا مينيسترلىگى «قازاقستان عارىش ساپارى» ۇ ك» ا ق-مەن بىرلەسىپ، اۋماقتارعا سپۋتنيكتىك مونيتورينگ جۇرگىزىپ كەلەدى. انىقتالعان قوقىس ورىندارىنىڭ كوورديناتتارى اكىمدىكتەرگە جىبەرىلىپ، ولار زاڭسىز ۇيىندىلەردى جويىپ، قايتا پايدا بولۋىنا جول بەرمەۋدى باقىلاۋدا ۇستايدى.

ناتيجە دە بايقالادى. ەگەر 2020 -جىلداردىڭ باسىندا عارىشتىق مونيتورينگ جىل سايىن 8 مىڭنان استام زاڭسىز قوقىس ورنىن انىقتاسا، وتكەن جىلى ولاردىڭ سانى 3828 گە دەيىن ازايعان. ونىڭ 3629 ى نەمەسە 95 پايىزى جويىلدى.

مينيسترلىك مۇنى باقىلاۋ مەن جاۋاپكەرشىلىكتىڭ كۇشەيۋىمەن بايلانىستىرادى. 2025 -جىلعى ناۋرىزدا بەلگىلەنبەگەن جەرگە قالدىق تاستاعانى ءۇشىن 100 دەن 1000 ا ە ك-كە دەيىن ايىپپۇل ەنگىزىلدى. قايتالانعان جاعدايدا ونىڭ مولشەرى قۇقىق بۇزۋشىنىڭ ساناتىنا قاراي 2000 ا ە ك-كە دەيىن جەتەدى. سونىمەن قاتار قايتالاما قۇقىق بۇزۋشىلىق كەزىندە قالدىقتاردى تاسىمالداۋعا پايدالانىلعان كولىكتى تاركىلەۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلدى.

بيىل ناۋرىزدان باستاپ اكىمدىكتەر قوعامدىق ورىنداردى لاستاعانى جانە اباتتاندىرۋ ەرەجەلەرىن بۇزعانى ءۇشىن اكىمشىلىك حاتتامالاردى وزدەرى تولتىرا الادى. ال ماۋسىمدا بەلگىلەنگەن ليميتتەردەن اسىپ كەتۋ، قالدىقتاردى ەكولوگيالىق رۇقساتسىز جيناقتاۋ نەمەسە كومۋ ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك كۇشەيتىلدى. بەلگىلەنگەن ليميتتەن تىس نەمەسە ءتيىستى رۇقساتسىز ورنالاستىرىلعان قالدىقتارعا كومۋ تولەمىنىڭ 10000 پايىزى مولشەرىندە ايىپپۇل بەلگىلەندى.

الايدا زاڭسىز قوقىس ورىندارىن جويۋ ماسەلەنىڭ سىرتقى كورىنىسىن عانا رەتتەيدى. قالدىق رەسمي كونتەينەرگە تۇسكەننەن كەيىن ونى قايتا وڭدەۋگە باعىتتاۋ الدەقايدا كۇردەلى مىندەت.

بۇل جەردە دە بەلگىلى ءبىر ىلگەرىلەۋ بار. ەكولوگيا مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، 2021 -جىلى تۇزىلگەن 4,2 ميلليون توننا ق ت ق-نىڭ 985 مىڭ تونناسى نەمەسە 21,1 پايىزى سۇرىپتالىپ، قايتا وڭدەلگەن. 2025 -جىلى جالپى قالدىق كولەمى شامامەن 5 ميلليون تونناعا جەتىپ، ونىڭ 1,5 ميلليون تونناسى نەمەسە 30,6 پايىزى سۇرىپتاۋعا جانە قايتا وڭدەۋگە باعىتتالدى. بەس جىل ىشىندە سۇرىپتالىپ، قايتا وڭدەلگەن قالدىق كولەمى ءبىر جارىم ەسە ءوستى، ال ونىڭ جالپى قالدىق كولەمىندەگى ۇلەسى شامامەن 10 پايىزدىق تارماققا ارتتى. ەندىگى ماقسات - كورسەتكىشتى 2030 -جىلعا قاراي 40 پايىزعا جەتكىزۋ.

ءبىر زاۋىت جەتكىلىكسىز

قالدىقتاردى قايتا وڭدەۋ كولەمىن ارتتىرۋ ءۇشىن مەملەكەت ەڭ الدىمەن قاجەتتى ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا كىرىستى. ۋتيليزاتسيالىق الىم ەسەبىنەن كورسەتىلەتىن قولداۋ اياسىندا سۇرىپتاۋ كەشەندەرىن سالۋ، قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارىن اشۋ جانە ارنايى تەحنيكا ساتىپ الۋ بويىنشا ءبىرقاتار جوبا ماقۇلداندى.

بۇل جۇمىستار بىرتىندەپ ناتيجە بەرە باستادى. رۋدنىي مەن شىمكەنتتە شينالار مەن قۇرىلىس قالدىقتارىن قايتا وڭدەيتىن وندىرىستەر ىسكە قوسىلدى. بۇگىندە ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى جانىنداعى ينۆەستيتسيالىق شتاب جالپى قۇنى 374,8 ميلليارد تەڭگەنى قۇرايتىن 68 جوبانى ماقۇلداعان. ونىڭ 30 نا 116 ميلليارد تەڭگە كولەمىندە جەڭىلدەتىلگەن قارجىلاندىرۋ بەرىلدى.

قولداۋ تاپقان جوبالاردىڭ بەسەۋى جىلىنا 640 مىڭ توننا قالدىق قابىلدايتىن سۇرىپتاۋ كەشەندەرىن سالۋعا، 16 سى جىلدىق قۋاتى 430 مىڭ توننا بولاتىن قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارىن قۇرۋ مەن كەڭەيتۋگە، تاعى توعىزى ارنايى تەحنيكا الۋعا باعىتتالعان.

جوبالاردىڭ ءبىر بولىگى قازىردىڭ وزىندە اياقتالدى. 12 جوبا تولىق ىسكە قوسىلىپ، 122 ارنايى تەحنيكا ساتىپ الىندى. سونىمەن قاتار جىلىنا 140 مىڭ توننا قالدىق سۇرىپتايتىن جەلىلەر مەن 18,3 مىڭ توننا قالدىقتى قايتا وڭدەيتىن وندىرىستەر جۇمىسىن باستادى.

مۇنداي جوبالارعا قاراجات 15 جىلعا دەيىن جىلدىق 3 پايىز مولشەرلەمەمەن بەرىلەدى. قولداۋ ماكۋلاتۋرا مەن PET- بوتەلكەلەردەن باستاپ، شينالار مەن تاماق قالدىقتارىن قايتا وڭدەۋگە دەيىنگى ءتۇرلى باعىتتاردى قامتىپ وتىر.

سول جوبالاردىڭ ءبىرى كوكشەتاۋدا جۇزەگە اسىرىلۋدا. «ەكو- DUMP» سەرىكتەستىگى جىلىنا 70 مىڭ توننا قالدىق قابىلدايتىن سۇرىپتاۋ جانە قايتا وڭدەۋ كەشەنىن سالىپ جاتىر. كاسىپورىندا پلاستيك، اعاش جانە قۇرىلىس قالدىقتارى وڭدەلىپ، قايتالاما شيكىزات وندىرىلەدى. ورگانيكالىق قالدىقتار جەردى رەكۋلتيۆاتسيالاۋعا جانە قۇرىلىسقا پايدالانىلاتىن تەحنيكالىق توپىراققا اينالدىرسا، قالعان بولىگى تسەمەنت زاۋىتتارىنا ارنالعان RDF وتىنى رەتىندە كادەگە جاراتىلادى.

كومپانيا وسىنداي نىسانداردى بۋراباي جانە زەرەندى اۋداندارىندا دا ىسكە اسىرىپ جاتىر. ءۇش كاسىپورىننىڭ جالپى قۋاتى جىلىنا 150 مىڭ توننا قالدىقتى قۇراۋى ءتيىس.

«ەكو- DUMP» ج ش س ديرەكتورى ءماريام ابىشيەۆانىڭ ايتۋىنشا، مەملەكەتتىك قولداۋ مۇنداي جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ نەگىزگى تەتىگى بولىپ وتىر.

- جوبانىڭ قۇنى - 7,2 ميلليارد تەڭگە. ونىڭ 70 پايىزى، ياعني 5 ميلليارد تەڭگە، «جاسىل دامۋ» اق ارقىلى ونەركاسىپتى دامىتۋ قورى تاراپىنان جىلدىق 3 پايىز مولشەرلەمەمەن 12 جىلعا بەرىلدى. قالعان 30 پايىزىن اقمولا وبلىسىنىڭ اكىمدىگى مەملەكەتتىك- جەكەشەلىك ارىپتەستىك اياسىندا قارجىلاندىردى، - دەدى ول.

كاسىپكەردىڭ سوزىنشە، قالدىقتاردى قايتا وڭدەۋ سالاسىندا مۇنداي قولداۋسىز ءىرى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ قيىن.

- ءبىز كوكشەتاۋداعى جالعىز زاڭدى پوليگوندى باسقارامىز. ۋاقىت وتە كەلە قوقىستى جاي عانا جيناي بەرۋ ماسەلەنى شەشپەيتىنىن تۇسىندىك. ونى قايتا وڭدەۋ قاجەت. ءبىراق مەملەكەتتىڭ قولداۋىنسىز بۇل بيزنەس ەكونوميكالىق تۇرعىدان وتە كۇردەلى، - دەدى سپيكەر.

شيكىزات جەتىسپەيدى

ءدال وسى جەردە قايتا وڭدەۋ ەكونوميكاسىنىڭ نەگىزگى ماسەلەسى كورىنەدى. ياعني زاۋىتتىڭ بولۋى جەتكىلىكسىز، وعان تۇراقتى ءارى ساپالى شيكىزات قاجەت. «LS EcolifE» ج ش س ديرەكتورى، قايتا وڭدەۋ سالاسىنىڭ تاجىريبەلى مامانى سەرگەي لۋشينسكي قالدىقتاردى ءبىرتۇتاس ماسسا ەمەس، قاعاز، شىنى، PET- بوتەلكە، پلەنكا، پلاستيكتىڭ باسقا تۇرلەرى، مەتالل، ورگانيكالىق جانە قالدىق فراكتسيالار رەتىندە قاراستىرۋ قاجەت ەكەنىن ايتادى.

ءار فراكتسيانىڭ وزىندىك شىعىنى بار. شيكىزاتتى جالپى قالدىق اعىنىنان ءبولىپ الۋ، جيناۋ، قابىلداۋ پۋنكتىنە جەتكىزۋ، سۇرىپتاۋ، تازالاۋ، پرەستەۋ نەمەسە ۇساقتاۋ، قاجەتتى كولەمگە دەيىن جيناقتاۋ جانە وندىرۋشىگە تاسىمالداۋ، مۇنىڭ بارلىعى قوسىمشا شىعىندى تالاپ ەتەدى. سوندىقتان قايتا وڭدەۋ زاۋىتقا شيكىزات تۇسكەن كەزدە ەمەس، ونى قالدىقتان ءبولىپ الۋدان باستالادى.

قازاقستاندا بۇل تىزبەككە ەل اۋماعىنىڭ كەڭدىگى قوسىمشا قيىندىق تۋعىزادى. شاعىن كولەمدەگى قايتالاما شيكىزاتتى الىس قاشىقتىققا جيناپ، تاسىمالداۋ ونىڭ وزىندىك قۇنىن ارتتىرادى. كەي جاعدايدا نارىقتاعى باعاسى وسى شىعىنداردىڭ بارلىعىن وتەۋگە جەتپەيدى.

بۇعان قوسا پوليگون سىرت كوزگە وراسان زور شيكىزات كوزى بولىپ كورىنگەنىمەن، قايتا وڭدەۋشى ءۇشىن ونداعى قالدىقتىڭ ءبارى بىردەي قۇندى رەسۋرس ەمەس.

- ساپالى قالدىققا قول جەتكىزۋ قيىن. سەبەبى ەلىمىزدە قوقىستىڭ باسىم بولىگى الدىن الا سۇرىپتالمايدى. بىزدە قاشىقتىق ۇلكەن، ال تۇسەتىن شيكىزات كولەمى از. پوليگوندا جۇرگەندە قوقىس وتە كوپ سياقتى كورىنەدى. ءبىراق ونىڭ بارلىعى بىردەي قايتا وڭدەۋگە جارامايدى، - دەدى ءماريام ابىشيەۆا.

سەبەبى پوليگونعا تۇسكەن قالدىقتاردىڭ باسىم بولىگى ارالاسىپ، لاستانىپ، باستاپقى ساپاسىن جوعالتادى. ولاردىڭ ىشىنەن پايدالى ماتەريالدى قايتا ءبولىپ الۋ ءۇشىن قوسىمشا قاراجات پەن ەڭبەك قاجەت. اسىرەسە قاعاز بەن كارتون سياقتى ىلعال مەن لاستانۋعا سەزىمتال ماتەريالدار ءۇشىن بۇل ماڭىزدى.

وسىلايشا، ماسەلە قايتا وڭدەۋ قۋاتتارىنىڭ جەتىسپەۋىنەن عانا ەمەس، شيكىزاتتى زاۋىتقا جەتكىزەتىن باستاپقى جيناۋ جۇيەسىنىڭ السىزدىگىنەن دە تۋىندايدى. ەگەر تۇرعىنعا قاعازدى، پلاستيكتى نەمەسە شىنىنى بولەك تاپسىرۋ ىڭعايسىز بولسا، ولار قايتادان جالپى كونتەينەرگە تۇسەدى. ال قابىلداۋ پۋنكتىنە از كولەمدەگى شيكىزاتتى جيناۋ ءتيىمسىز بولسا، كاسىپكەر قابىلداۋ جەلىسىن كەڭەيتۋگە مۇددەلى بولمايدى.

بۇل تاپشىلىقتى قازاقستاندىق كاسىپورىندار كەيدە يمپورت ارقىلى وتەيدى. ءىرى كولەمدەگى قايتالاما شيكىزات قاجەت بولعان كەزدە ولاردىڭ ءبىر بولىگى ونى كورشى ەلدەردەن ساتىپ الۋعا ءماجبۇر.

شيكىزات تاپشىلىعىن كۇشەيتەتىن تاعى ءبىر فاكتور - جەكە تۇلعالاردان قايتالاما شيكىزات ساتىپ الۋعا قاتىستى سالىقتىق تالاپتار. سەرگەي لۋشينسكيدىڭ ايتۋىنشا، حالىققا تولەم جاساۋ كەزىندە جەكە تابىس سالىعىن ۇستاپ قالۋ جانە قاجەتتى قۇجاتتاردى راسىمدەۋ بيزنەس شىعىنىن ارتتىرىپ، شاعىن جەتكىزۋشىلەرمەن جۇمىس ىستەۋگە دەگەن قىزىعۋشىلىقتى تومەندەتەدى.

- قولدانىستاعى ءتارتىپ، سونىڭ ىشىندە حالىققا تولەم جاساعان كەزدە جەكە تابىس سالىعىن ۇستاپ قالۋ جانە قۇجاتتاردى راسىمدەۋ قاجەتتىلىگى شىعىنداردى ارتتىرىپ، بيزنەستىڭ شاعىن جەتكىزۋشىلەرمەن جۇمىس ىستەۋگە دەگەن قىزىعۋشىلىعىن تومەندەتەدى، - دەدى ول.

قايتا وڭدەۋشىگە تەك نەسيە جەتكىلىكسىز

شيكىزاتتى جيناپ، قايتا وڭدەۋ جولعا قويىلعان كۇننىڭ وزىندە، ماسەلە مۇنىمەن بىتپەيدى. كاسىپورىن ءۇشىن ەندىگى سۇراق - دايىن قايتالاما شيكىزاتتى كىمگە جانە قانداي كولەمدە وتكىزۋگە بولادى؟

قازاقستانداعى Tetra Pak سياقتى كوپقاباتتى قۇراما قالدىقتاردى قايتا وڭدەيتىن جالعىز كاسىپورىن - «سيەۆەر- كومبينات» سەرىكتەستىگىنىڭ باس ديرەكتورى ءانۋار تۇلەكپايەۆ سالانىڭ نەگىزگى كەدەرگىلەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە تۇراقتى شيكىزات اعىنىنىڭ بولماۋىن ايتادى.

- قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارىن سالۋعا دايىن ينۆەستورلار بار. ءبىراق ينۆەستور شيكىزاتتى قايدان الاتىنىن، ونىڭ كولەمى قانشا بولاتىنىن جانە قانداي باعامەن ساتىپ الاتىنىن ءتۇسىنۋى كەرەك. بۇگىندە قايتالاما شيكىزاتتىڭ ەداۋىر بولىگى نە سۇرىپتالمايدى، نە كولەڭكەلى اينالىمعا جانە ەكسپورتقا كەتەدى، - دەدى ول.

بۇل رەتتە جەڭىلدەتىلگەن قارجىلاندىرۋدىڭ ءوزى ماسەلەنى تولىق شەشپەيدى. ول كاسىپورىن سالۋعا مۇمكىندىك بەرگەنىمەن، زاۋىتتىڭ تۇراقتى جۇمىس ىستەۋىنە كەپىلدىك بەرمەيدى. سوندىقتان بيزنەسكە ۇزاق مەرزىمدى ءارى تۇسىنىكتى ەرەجەلەر قاجەت.

- بۇكىل الەمدە قالدىقتاردى قايتا وڭدەۋ - تابىستىلىعى تومەن بيزنەس. مۇنداعى ءبىرىنشى ءارى ماڭىزدى مىندەت - ەلدى ەكولوگيالىق تۇرعىدان تازارتۋ. سوندىقتان سالا بارلىق جەردە سۋبسيديالانىپ، قولداۋ كورسەتىلەدى. ەگەر تۇراقتى ءارى اشىق قولداۋ بولسا، قايتا وڭدەۋ كولەمى وسەدى، ال بولماسا، سالا تەك كۇنكورىس دەڭگەيىندە جۇمىس ىستەيدى، - دەپ ەسەپتەيدى ءانۋار تۇلەكپايەۆ.

وسىعان بايلانىستى كاسىپكەر وڭىرلەردەگى قايتا وڭدەۋگە جارامدى ق ت ق اعىندارىن ناقتى كاسىپورىندارعا ۇزاق مەرزىمدى ءارى اشىق شارتتار نەگىزىندە بەكىتۋدى جانە ولاردىڭ قوزعالىسىن سيفرلىق ەسەپكە الۋدى ۇسىنادى.

- «سامۇرىق- قازىنامەن» بايلانىس جولعا قويىلسا، بۇل رەسپۋبليكا كولەمىندە ۇلكەن سەرپىلىس بولار ەدى. نومەنكلاتۋرا تالاپتارىنا سايكەس كەلەتىن بارلىق تاۋارلاردى ەڭ الدىمەن وتاندىق قايتا وڭدەۋشىلەردەن ساتىپ العان دۇرىس. بۇل پوليمەرلەرگە، قاعازعا جانە وعان قاتىستى ونىمدەرگە قاتىستى، - دەدى كاسىپكەر.

ونىڭ پىكىرىنشە، مۇنداي ءتاسىل بىردەن ەكى ماسەلەنى شەشەدى. بىرىنشىدەن، بيزنەسكە تۇراقتى شيكىزات اعىنى قالىپتاسادى جانە دايىن ءونىمدى وتكىزۋدىڭ ناقتى نارىعى پايدا بولادى. دەمەك، مەملەكەتتىك قولداۋ جەكە كاسىپورىنداردى قارجىلاندىرۋمەن شەكتەلمەي، قايتالاما شيكىزاتتىڭ تۇراقتى نارىعىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالۋى ءتيىس.

ەكى كونتەينەر نەگە ماسەلەنى شەشپەدى؟

قايتا وڭدەۋ قۋاتتارىنىڭ ارتۋى وزدىگىنەن ناتيجە بەرمەيدى. جۇيە ءبارىبىر ەڭ العاشقى بۋىنعا - قالدىقتاردى دۇرىس جيناۋعا كەلىپ تىرەلەدى. قازاقستاندا قالدىقتاردى ەكى فراكتسياعا ءبولىپ جيناۋ بويىنشا تالپىنىستار بولدى. اتاپ ايتقاندا، ءبىرقاتار وڭىردە قۇرعاق جانە ارالاس قالدىقتارعا ارنالعان بولەك كونتەينەرلەر قويىلدى. الايدا تاجىريبە كورسەتكەندەي، كونتەينەردى بولەك قويۋدىڭ ءوزى جەتكىلىكسىز.

ەكولوگيا مينيسترلىگى كەيبىر وڭىرلەردە بۇل مودەلدىڭ نەگە جۇمىس ىستەمەگەنىن ءتۇسىندىردى.

- تۇرعىندار شاعىمداندى، ءبىز ءتيىستى قورىتىندى جاسادىق. جىلدىڭ باسىندا تولەم ءتارتىبى وزگەرتىلدى. ەندى قالدىقتاردى شىعاراتىن ۇيىم بولەك جيناۋدى ۇيىمداستىرعانى ءۇشىن قوسىمشا تولەم الۋعا ءوتىنىش بەرە الادى. ول ءۇشىن جارامدى فراكتسيالاردىڭ شىنىمەن بولەك جينالىپ، كەيىن سۇرىپتاۋ مەن قايتا وڭدەۋگە جىبەرىلگەنىن راستاۋى قاجەت، - دەدى ق ر ە ت ر م قالدىقتاردى باسقارۋ دەپارتامەنتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ابىلاي المۇحانوۆ.

ءبىراق قارجىلىق ىنتالاندىرۋمەن قاتار، جيناۋ ورىندارىنىڭ قولجەتىمدىلىگى دە ماڭىزدى. تۇرعىن قاعاز، پلاستيك نەمەسە شىنىنى قايتا وڭدەۋگە تاپسىرعىسى كەلگەنىمەن، ەڭ جاقىن قابىلداۋ پۋنكت الىس بولسا، بىرنەشە پاكەت ءۇشىن قالا ارقىلى بارۋدىڭ ەكونوميكالىق ءمانى بولمايدى. جول شىعىنى تاپسىرىلاتىن ماتەريالدىڭ قۇنىنان اسىپ كەتۋى مۇمكىن. سوندىقتان مينيسترلىك جيناۋ جۇيەسىن قالدىق تۇزىلەتىن ورىنعا بارىنشا جاقىنداتۋدى كوزدەپ وتىر.

وسى ماقساتتا استانادا پ ي ك پەن م ي ب-تەردىڭ قايتالاما شيكىزاتتى جيناۋشى رەتىندە جۇمىس ىستەۋ مۇمكىندىگى سىناقتان وتكىزىلىپ جاتىر. بۇل ۇيىمداردىڭ تۇرعىندارمەن تىكەلەي بايلانىسى بار بولعاندىقتان، جاڭا جۇيە قۇرۋدىڭ قاجەتى جوق.

- ادامداردىڭ قوقىستىڭ ءبىر بولىگىن قايتا وڭدەۋگە تاپسىرۋعا دەگەن نيەتى قازىردىڭ وزىندە بار. ءبىراق مۇنداي قالدىقتاردى ءبىر جەردە ساقتاۋ كەرەك بولىپ، كەيىن پاكەتتەردى قابىلداۋ پۋنكتىنە ءوزىڭ اپارۋىڭ قاجەت بولسا، بۇل مودەل قولايسىز بولىپ قالادى. سوندىقتان قازىر ميب- تەر ارقىلى كوبىرەك جۇمىس ىستەۋ كەرەك دەپ سانايمىز. بولەك جيناۋ ءار اۋلادا، ياعني قالدىق پايدا بولاتىن جەردە ۇيىمداستىرىلۋى ءتيىس، - دەدى سپيكەر.

بۇدان بولەك، مينيسترلىكتە قالدىقتاردى جيناۋ مەن قايتا وڭدەۋگە سالىقتىق جەڭىلدىكتەر ەنگىزۋ مۇمكىندىگى دە قاراستىرىلىپ جاتىر. دەگەنمەن جۇيەنى وزگەرتۋ تەك مەملەكەتتىك شارالارعا بايلانىستى ەمەس. ونىڭ ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن قايتا وڭدەۋشى، جيناۋشى، تاسىمالداۋشىلار جانە تۇرعىنداردىڭ ءوزارا جاۋاپكەرشىلىگى مەن بەلسەندىلىگى دە قاجەت.

جاعدايدى قالاي تۇزەۋگە بولادى؟

ءتىپتى جاقسى ۇيىمداستىرىلعان سۇرىپتاۋدىڭ ءوزى بارلىق قالدىقتى ەكونوميكاعا قايتارا المايدى. لاستانعان، ارالاس نەمەسە تەحنيكالىق تۇرعىدان كۇردەلى فراكتسيالار ءبارىبىر قالادى. ولاردى قايتا وڭدەۋ نە مۇمكىن ەمەس، نە ەكونوميكالىق تۇرعىدان ءتيىمسىز. سوندىقتان قازاقستان قالدىقتاردى باسقارۋ جۇيەسىنە تاعى ءبىر باعىت - ەنەرگەتيكالىق كادەگە جاراتۋدى ەنگىزۋگە دايىندالىپ جاتىر. ياعني قايتا وڭدەۋگە جارامسىز قالدىقتاردى تەرميالىق وڭدەپ، ودان ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋ كوزدەلگەن.

بۇل تاسىلدە ماڭىزدى شارت بار. قلدىقتاردى جاعۋ سۇرىپتاۋ مەن قايتا وڭدەۋدىڭ ورنىن الماستىرماۋى ءتيىس. ەكولوگيا مينيسترلىگى حابارلاعانداي، مۇنداي ءتارتىپ 2021 -جىلدان بەرى ەكولوگيالىق كودەكستە بەكىتىلگەن. الدىمەن پايدالى فراكتسيالار الىنىپ، سودان كەيىن عانا قالعان قالدىق ەنەرگەتيكالىق كادەگە جاراتۋعا جىبەرىلەدى.

مۇنداي جوبالاردىڭ ەكونوميكالىق نەگىزى وندىرىلگەن ەلەكتر ەنەرگياسىن ساتۋعا بايلانىستى. قالدىقتاردى تەرميالىق وڭدەيتىن كاسىپورىندار - ءىرى ءارى كاپيتالدى كوپ قاجەت ەتەتىن نىساندار. سوندىقتان ولاردىڭ وتەلۋى قالدىقتىڭ وزىنەن تۇسەتىن تابىستان گورى وندىرىلگەن ەنەرگيانى وتكىزۋ مۇمكىندىگىنە تاۋەلدى.

قازاقستاندا بۇل باعىت ازىرگە جاڭا. ەلىمىزدە جۇمىس ىستەپ تۇرعان قالدىقتاردى جاعۋ زاۋىتتارى جوق. قازىر استانا، الماتى جانە شىمكەنتتە وسىنداي جوبالاردى ىسكە اسىرۋ جونىندە ءۇش قىتايلىق ينۆەستورمەن كەلىسىم جاسالدى. سونىمەن قاتار كورەيا، جاپونيا جانە تۇركيا ينۆەستورلارى دا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر.

العاشقى جوبالاردىڭ مەگاپوليستەرگە باعىتتالۋى تۇسىنىكتى. قالدىق كولەمى نەعۇرلىم كوپ ءارى تۇراقتى بولسا، كاسىپورىندى قاجەتتى دەڭگەيدە جۇكتەۋ دە، كوبىرەك ەنەرگيا ءوندىرۋ دە وڭاي. دەگەنمەن مينيسترلىك مۇنداي تەحنولوگيالاردى وڭىرلىك ورتالىقتاردا قولدانۋ مۇمكىندىگىن دە جوققا شىعارمايدى. الەمدە قالدىق كولەمى از ەلدى مەكەندەرگە ارنالعان قوندىرعىلار دا بار.

قالدىقتاردى جاعۋ ماسەلەسىندەگى باستى سۇراقتاردىڭ ءبىرى - اتموسفەراعا تارايتىن شىعارىندىلار. مينيسترلىك زاماناۋي تەحنولوگيالار تاۋەكەلدى ايتارلىقتاي ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن ايتادى.

- زاڭنامادا زاۋىتتاردىڭ ەۋروپالىق ستاندارتتارعا سايكەس جۇمىس ىستەۋى جانە شىعارىندىلاردى اۆتوماتتى تۇردە باقىلاۋ جۇيەسى بولۋى ناقتى بەلگىلەنگەن. ينۆەستورلاردىڭ شىعىندارىنىڭ ەداۋىر بولىگى ءدال وسى تازارتۋ جۇيەلەرىنە، سۇزگىلەرگە جانە باسقا دا تەحنولوگيالارعا جۇمسالادى، - دەپ ءتۇسىندىردى ابىلاي المۇحانوۆ.

اۆتور

ءمولدىر سنادين