قازاقستاندا بالالاردى قورعاۋ باعىتىندا قانداي باستامالار جۇزەگە اسىپ جاتىر

قازاقستاندا بالالاردى قورعاۋ باعىتىندا قانداي باستامالار جۇزەگە اسىپ جاتىر

استانا. KAZINFORM - ەلىمىزدە 7 ميلليونعا جۋىق بالا بار. ولاردىڭ قۇقىعى مەن مۇددەسىن قورعاۋ ءۇشىن مەملەكەت قانداي قولداۋ كورسەتىپ وتىر؟ حالىقارالىق بالالاردى قورعاۋ كۇنىنە وراي Kazinform ءتىلشىسى وسى باعىتتاعى جۇمىستارعا تالداۋ جاسادى.

حالىقارالىق دەڭگەيدە مويىندالعان باعدارلاما

ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەگىنشە، ەلىمىزدە حالىق سانى - 20 ميلليون 547 مىڭ. 2025 -جىلعى اقپاراتقا سايكەس، 17 جاسقا دەيىنگى بالالار سانى 6,9 ميلليوننان اسادى.

وسى اۋقىمدى دەموگرافيالىق كورسەتكىشتەر بالالار ساياساتىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋ قاجەتتىگىن ايقىنداپ وتىر. وسىعان بايلانىستى قازاقستاندا بالالاردى قورعاۋ مەن قولداۋعا باعىتتالعان مەملەكەتتىك ساياسات جاڭا كەزەڭگە قادام باستى. 2026- 2030 -جىلدارعا ارنالعان «قازاقستان بالالارى» ۇلتتىق باعدارلاماسىنىڭ قابىلدانۋى حالىقارالىق دەڭگەيدە جوعارى باعالانىپ وتىر. ب ۇ ۇ باس حاتشىسىنىڭ بالالارعا قاتىستى زورلىق-زومبىلىق ماسەلەلەرى جونىندەگى ارنايى وكىلىنىڭ كەڭسەسى قۇجاتتىڭ ماڭىزىن ەرەكشە اتاپ وتەدى.

- بۇل-ءاربىر بالانىڭ ءال-اۋقاتىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان ناقتى مىندەتتەمەنىڭ دالەلى،- دەلىنگەن ب ۇ ۇ باس حاتشىسى ارنايى وكىلىنىڭ كەڭسەسى تاراتقان حابارلامادا.

حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ وڭ باعاسى مۇنىمەن شەكتەلمەيدى. بۇعان دەيىن UNICEF- ءتىڭ قازاقستانداعى وكىلدىگى دە باعدارلامانى كەشەندى ستراتەگيا رەتىندە جوعارى باعالاعان.

باعدارلامانىڭ مازمۇنى بالالار ساياساتىنىڭ ءتورت نەگىزگى باعىتىن -ءبىلىم بەرۋ، دەنساۋلىق ساقتاۋ، الەۋمەتتىك قولداۋ جانە قاۋىپسىزدىكتى ءبىر جۇيەگە بىرىكتىرەدى. اسىرەسە ەرەكشە قاجەتتىلىگى بار بالالار مەن الەۋمەتتىك وسال وتباسىلاردان شىققان بالالار ءۇشىن تەڭ قولجەتىمدىلىككە باسىمدىق بەرىلگەن.

قاۋىپسىزدىك - باستى باسىمدىق

بالالاردى قورعاۋ جۇيەسىن كۇشەيتۋ مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ نەگىزگى تىرەكتەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە قالىپتاسقان. سوڭعى جىلدارى بالالار قۇقىعىن قورعاۋعا باعىتتالعان 10 نەگىزگى زاڭ قابىلداندى.

وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى ۇسىنعان مالىمەتكە سايكەس، قاۋىپسىزدىك باعىتى بويىنشا 10 ينديكاتور مەن 158 ءىس-شارا قاراستىرىلعان. ولاردى ىسكە اسىرۋعا جالپى 1,3 تريلليون تەڭگە بولىنگەن.

ينفراقۇرىلىمدىق جانە ينستيتۋتسيونالدىق شارالار دا قاتار دامىپ كەلەدى. بۇگىندە ەلدە 20 پسيحولوگيالىق قولداۋ ورتالىعى جۇمىس ىستەيدى. بارلىق مەكتەپتەردە قاۋىپسىزدىك ساباقتارى ەنگىزىلگەن، ال «111» بايلانىس ورتالىعى تاۋلىك بويى كومەك كورسەتەدى. الداعى كەزەڭدە پەداگوگ-پسيحولوگ ساعاتىن ەنگىزۋ جانە زورلىق-زومبىلىقتان زارداپ شەككەن بالالارعا ارنالعان 40 ارنايى كابينەت اشۋ جوسپارلانعان.

وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ كوميتەتى ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى يۋليا وۆەچكينانىڭ ايتۋىنشا، بۇل باعىت كوپدەڭگەيلى ءتاسىلدى تالاپ ەتەدى.

- باعىت بالالاردى زورلىق-زومبىلىقتان قورعاۋ، بالالار اراسىنداعى جانە بالالارعا قاتىستى قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋ سياقتى ماڭىزدى ماسەلەلەردى قامتيدى. سونىمەن قاتار تسيفرلىق قاۋىپسىزدىكتى كۇشەيتۋ دە قاراستىرىلعان. وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر، بۇل ءقازىر وزەكتى ماسەلە،-دەدى يۋليا وۆەچكينا.

تەڭ مۇمكىندىك پەن ينكليۋزيۆتى ورتا

بالالارعا ساپالى ءبىلىم بەرۋدى قامتاماسىز ەتۋ - مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ ءبىرى. بۇل رەتتە الەۋمەتتىك قولداۋ شارالارى ناقتى كەپىلدىكتەرمەن بەكىتىلگەن.

بۇگىندە باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارى تەگىن ىستىق تاماقپەن قامتىلعان، ال 1- 11 سىنىپ وقۋشىلارى تەگىن وقۋلىق الادى. سونىمەن قاتار جالپىعا بىردەي ءبىلىم بەرۋ قورى ارقىلى الەۋمەتتىك وسال وتباسىلاردىڭ بالالارىنا 25 ميلليارد تەڭگە كولەمىندە كومەك كورسەتىلگەن.

ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى قولداۋ ينكليۋزيۆتى ساياساتپەن قاتار دامىپ وتىر. وتكەن جىلى ەلىمىزدە العاش رەت ينكليۋزيا جونىندەگى دۇنيەجۇزىلىك كونگرەسس ءوتىپ، وعان 50 دەن استام ەلدىڭ ساراپشىلارى قاتىستى.

- ەرەكشە ءبىلىم بەرۋ قاجەتتىلىگى بار بالالاردى قولداۋ جۇيەسى كەڭەيىپ كەلەدى. پسيحولوگيالىق-مەديتسينالىق-پەداگوگيكالىق كونسۋلتاتسيالار جەلىسى دامۋدا، تۇزەتۋ كابينەتتەرى مەن اۋتيزم ورتالىقتارى اشىلىپ جاتىر. بۇعان قوسا ارنايى پسيحولوگيالىق-پەداگوگيكالىق قولداۋ كورسەتەتىن ۇيىمداردىڭ قىزمەتىن ليتسەنزيالاۋ تەتىگى ەنگىزىلمەك،- دەلىنگەن وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ جاۋابىندا.

ينفراقۇرىلىم دا جاڭارىپ جاتىر. «كەلەشەك مەكتەپتەرى» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا 217 جاڭا مەكتەپ سالىنعان. ال 677 بالاباقشانىڭ اشىلۋى 65 مىڭ بالا ءۇشىن مەكتەپكە دەيىنگى بىلىمگە قولجەتىمدىلىكتى كەڭەيتتى.

3,2 ميلليون بالانى قامتيتىن جازعى دەمالىس

بالالاردىڭ بوس ۋاقىتىن ءتيىمدى ۇيىمداستىرۋ نازاردان تىس قالعان جوق. بيىل 3,2 ميلليوننان استام بالا جازعى دەمالىس جانە ساۋىقتىرۋ شارالارىمەن قامتىلادى.

وسى ماقساتتا 1-ساۋىردەن باستاپ بالالار لاگەرلەرىنە ليتسەنزيالاۋ جۇيەسى ەنگىزىلدى. ءماجىلىس دەپۋتاتى نۇرگۇل تاۋ جۇيەنىڭ ءمانىن ءتۇسىندىرىپ ءوتتى.

- بالالاردى ساۋنا عيماراتىنا ورنالاستىرۋ، ەدەنگە جاتقىزۋ، ورىن تاپشىلىعى، سانيتارلىق تالاپتاردىڭ ساقتالماۋى - مۇنىڭ ءبارى جۇيەدەگى باقىلاۋدىڭ السىزدىگىن كورسەتتى. مەن ءوزىم دە لاگەرلەردى ارالاپ، جاعدايىمەن تانىستىم. ليتسەنزيالاۋ - بيزنەستى جابۋ ءۇشىن ەمەس، نارىقتى تازارتۋ ءۇشىن قاجەت قادام،-دەدى دەپۋتات.

جاڭا تالاپتارعا سايكەس، لاگەرلەرگە ليتسەنزيا 5 جىلعا بەرىلەدى. مىندەتتى شارتتاردىڭ قاتارىندا جەكە عيمارات نەمەسە ۇزاق مەرزىمدى جالداۋ، بەينەباقىلاۋ، مەديتسينالىق پۋنكت، كۇزەت جانە بىلىكتى پەداگوگ مامانداردىڭ بولۋى بار.

بيىل 500 مىڭ وسال ساناتتاعى بالا مەملەكەت ەسەبىنەن دەمالادى، 50 مىڭ بالا «قازاقستان حالقىنا» قورى ارقىلى جولداما الادى. ەل بويىنشا 10 مىڭ مەكتەپ جانىنداعى لاگەر مەن 512 شاتىرلى قالاشىق جۇمىس ىستەيدى.

بالالار مەديتسيناسىن قولداۋ

بالالار دەنساۋلىعىن قورعاۋعا بولىنەتىن قارجى ايتارلىقتاي ارتقان. بۇل كورسەتكىش 264 ميلليارد تەڭگەدەن 575,4 ميلليارد تەڭگەگە دەيىن، ياعني ەكى ەسە ءوستى. قارجىلاندىرۋدىڭ ارتۋى قىزمەت ساپاسىن جاقسارتۋعا تىكەلەي ىقپال ەتىپ وتىر. اتاپ ايتقاندا، دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، قازاقستان-ورتالىق ازيادا بالالارعا تۋعان ساتىنەن باستاپ كارديوحيرۋرگيالىق كومەك كورسەتەتىن جالعىز مەملەكەت.

- زاماناۋي تەحنولوگيالار مەن نەوناتالدىق رەانيماتسيا ناتيجەسىندە دەنە سالماعى تومەن تۋعان نارەستەلەردىڭ ءومىر ءسۇرۋ كورسەتكىشى ءتورت ەسە ارتتى. بيىلدان باستاپ ەستۋ قابىلەتى بۇزىلعان بالالارعا ەستۋ اپپاراتتارى جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن بەرىلەدى. جىل سايىن شامامەن بەس مىڭ بالا ونكوگەماتولوگيالىق ەم الادى،-دەلىنگەن دسم اقپاراتىندا.

جۇيەنى جاڭعىرتۋ جۇمىستارى دا قاتار جۇرگىزىلۋدە. سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدە بالالارعا مەديتسينالىق كومەكتىڭ جاڭا مودەلى ەنگىزىلىپ، ەمحانالاردا 366 پەدياتريالىق بولىمشە اشىلعان. ولاردىڭ قۇرامىنا پەدياتر كابينەتتەرى، ەگۋ كابينەتتەرى، مەكتەپ مەديتسيناسى قىزمەتى جانە ەرتە ارالاسۋ ورتالىقتارى كىرەدى. بالانىڭ دامۋىندا ەرەكشەلىك انىقتالعان جاعدايدا، مۋلتيديستسيپلينارلىق ماماندار توبى كەشەندى قولداۋ كورسەتەدى. قازىرگى تاڭدا العاشقى مەديتسينالىق- سانيتارلىق كومەك ۇيىمدارىنىڭ بازاسىندا 336 ورتالىق جۇمىس ىستەيدى. ءبىر جىل ىشىندە ورتالىقتاردا 72 مىڭنان استام بالاعا كەڭەس بەرىلىپ، ناتيجەسىندە دامۋ اۋىتقۋلارىن ەرتە انىقتاۋ كورسەتكىشى 21,5 پايىزعا ارتقان.

دەگەنمەن ماماندار پروفيلاكتيكالىق تەكسەرۋ جۇيەسىندە ءالى دە ءبىرقاتار تۇيتكىل بار ەكەنىن العا تارتادى. كورۋ قابىلەتىنىڭ تومەندەۋى، ومىرتقا قيسايۋى، ەستۋ بۇزىلىستارى، ميوپيا مەن سەمىزدىك - مەكتەپ وقۋشىلارى اراسىندا ءجيى كەزدەسەتىن نەگىزگى ماسەلەلەردىڭ قاتارىندا. وسىعان بايلانىستى جاۋاپتى ۆەدومستۆو الداعى وقۋ جىلىنان باستاپ پروفيلاكتيكالىق تەكسەرۋلەردى سيفرلاندىرۋدى قولعا الماق.

رەسپۋبليكالىق العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك ورتالىعىنىڭ ساراپشىسى تۇرگانگۇل بيشورايەۆانىڭ ايتۋىنشا، وزگەرىس كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسادى.

- ەڭ الدىمەن پروفيلاكتيكالىق تەكسەرۋلەر جەكەلەي فورماتقا كوشىرىلىپ، قۇپيالىق ساقتالادى. تسيفرلاندىرۋ ادام فاكتورىن ازايتىپ، وقۋشىلاردىڭ دەنساۋلىعىن ەلەكتروندى تۇردە باقىلاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى جانە اۋرۋدى ەرتە كەزەڭدە انىقتاۋعا كومەكتەسەدى،- دەدى ساراپشى.

جاڭا جۇيە اياسىندا مەكتەپتەرگە تسيفرلىق ەلەكتروكارديوگرافتار، ەلەكتروندى بوي ولشەگىشتەر، وتوسكوپتار جانە تەلەمەديتسينالىق كەشەندەر ورناتۋ جوسپارلانىپ وتىر.

ۇرپاق بولاشاعىنا ينۆەستيتسيا

بالالارعا باعىتتالعان مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ ناقتى تەتىكتەرىنىڭ ءبىرى - «ۇلتتىق قور - بالالارعا» باعدارلاماسى. بۇل - مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ باستاماسىمەن جۇزەگە اسىپ جاتقان جوبا. ونىڭ اياسىندا قازاقستاننىڭ ءار بالاسىنىڭ جيناقتاۋشى شوتىنا قارجى اۋدارىلادى، ول قاراجاتتى بولاشاقتا بىلىمگە نەمەسە باسپانا ساتىپ الۋعا جۇمساۋعا بولادى. بيىل ءار بالاعا 130,71 ا ق ش دوللارىنان ەسەپتەلگەن. جالپى 3 جىل ىشىندە 370,56 ا ق ش دوللارى بەرىلگەن.

- 2026 -جىلى 6 ميلليون 918 مىڭ ادام قاتىستى، ونىڭ ىشىندە 356613 ادام 18 جاسقا تولادى، - دەدى قارجى ۆيتسە-ءمينيسترى داۋرەن تەمىربەكوۆ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋى تۋرالى ەسەبىن تانىستىرۋ كەزىندە.

ەكونوميست باۋىرجان ىسقاقوۆتىڭ ايتۋىنشا، اتالعان باستاما ۇلتتىق بايلىقتى ۇرپاققا ءادىل بولۋگە باعىتتالعان تەتىك بولىپ وتىر.

- ول ءاربىر بالانىڭ بولاشاعى ءۇشىن قارجىلىق بازا قۇرۋعا باعىتتالعان. الەۋمەتتىك تەڭدىك قالىپتاستىرادى. ەڭ باستىسى، ۇلتتىق بايلىقتى ۇرپاققا ءبولۋ مەحانيزمىمەن ەرەكشەلەنەدى. بالا شوتىنا 18 جاسقا دەيىن كەم دەگەندە 3000 دوللار جينالادى دەپ ويلايمىن. ول - بالانىڭ قاجەتتىلىگىن وتەۋگە ۇلكەن كومەك. سونىمەن قاتار شوتتا ارى قاراي دا اقشا جيناي بەرۋگە بولادى، ياعني جالپى باعىت دۇرىس. كەلەشەكتە دوللاردىڭ باعاسى قالاي وزگەرەرى بەلگىسىز، ءبىراق قىمباتتاسا، جيناق تابىسى دا ارتادى،-دەيدى ەكونوميست.

وسىلايشا، مەملەكەت ۇسىنعان بالالارعا ارنالعان كەشەندى ساياسات ءبىر عانا باعىتپەن شەكتەلمەيدى. بالالاردى قورعاۋ، ساپالى ءبىلىم مەن مەديتسينالىق قىزمەتكە تەڭ قولجەتىمدىلىك بەرۋ، ءقاۋىپسىز ورتا قالىپتاستىرۋ جانە بولاشاققا قارجىلىق نەگىز جاساۋ-بارلىعى ءوزارا ساباقتاس، ءبىر-ءبىرىن تولىقتىراتىن جۇيەگە اينالىپ وتىر.