قازاقستاندا 242 مىڭنان استام ايەل جۇمىسسىز: ولارعا قانداي جۇمىس بار؟
استانا. KAZINFORM - قازاقستاندا ايەلدەر اراسىنداعى جۇمىسسىزدىق ەرلەرگە قاراعاندا تۇراقتى تۇردە جوعارى. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا، 2026-جىلعى I توقساندا ەلدەگى جالپى جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 4,5 پايىز بولسا، ايەلدەر اراسىندا بۇل كورسەتكىش 5 پايىز، ەرلەر اراسىندا 4 پايىز بولدى.
الەمدىك دەڭگەيمەن سالىستىرعاندا
Finprom مالىمەتىنشە، بۇل ايىرماشىلىق العاش قاراعاندا ۇلكەن بولىپ كورىنبەۋى مۇمكىن. الايدا ماسەلەنى جاس، ءبىلىم، ءوڭىر جانە جۇمىس ىزدەۋ تاسىلدەرى بويىنشا بولگەندە، ايەلدەر جۇمىسسىزدىعىنىڭ ارتىندا بىرنەشە فاكتور تۇرعانى بايقالادى.
حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمىنىڭ (ح ە ۇ) دەرەكتەرىنە سايكەس، بىلتىرعى قاراشادا قازاقستاندا ايەلدەر اراسىنداعى جۇمىسسىزدىق 5,5 پايىز، ەرلەر اراسىندا 4,1 پايىز بولعان. ياعني گەندەرلىك ايىرماشىلىق 1,4 پايىزدىق تارماققا جەتكەن. الەم بويىنشا بۇل ايىرماشىلىق نەبارى 0,2 پايىزدىق تارماق: ايەلدەر اراسىندا - 5 پايىز، ەرلەر اراسىندا - 4,8 پايىز.
ورتالىق ازيادا دا جاعداي بىركەلكى ەمەس. قازاقستاننان بولەك، ايەلدەر جۇمىسسىزدىعى وزبەكستان مەن قىرعىزستاندا ەرلەرگە قاراعاندا جوعارى. ال تاجىكستان مەن تۇرىكمەنستاندا كەرىسىنشە، ەرلەر اراسىنداعى كورسەتكىش جوعارى.
مۇندا تاعى ءبىر ماڭىزدى جايت بار. ساراپشىلار ورتالىق ازياداعى ايەلدەر جۇمىسسىزدىعىنىڭ ناقتى دەڭگەيى رەسمي ستاتيستيكادا تومەن كورسەتىلۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتادى. سەبەبى وڭىردە ايەلدەردىڭ بەيرەسمي جۇمىسپەن قامتىلۋى جوعارى. رەسمي تىركەلمەگەن مۇنداي ەڭبەك ايەلدى جۇمىسسىز رەتىندە ەسەپتەۋگە مۇمكىندىك بەرمەيدى.
ح ە ۇ مەن قازاقستاننىڭ ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسى كورسەتكىشتەرىنىڭ ايىرماشىلىعى دا وسى ەسەپتەۋ ادىستەرىنە بايلانىستى. كەيبىر مەملەكەتتەر حالىقارالىق ۇسىنىمداردان بولەك ىشكى ادىستەمەلەردى قولداناتىندىقتان، ح ە ۇ ەلدەردەن باستاپقى دەرەكتەردى الىپ، ولاردى حالىقارالىق دەڭگەيدە سالىستىرۋعا كەلەتىندەي ەتىپ ءوزى ەسەپتەيدى.
وڭىرلەردە جاعداي قانداي؟
ۇ س ب دەرەكتەرىنە قاراعاندا، قازاقستاندا ايەلدەر جۇمىسسىزدىعى وڭىرلەر بويىنشا بىركەلكى ەمەس. 2025-جىلدىڭ قورىتىندىسىندا ءتورت وبلىستا - الماتى، اتىراۋ، جەتىسۋ جانە قىزىلوردا وبلىستارىندا - ەرلەر اراسىنداعى جۇمىسسىزدىق ايەلدەرگە قاراعاندا جوعارى بولعان. اقمولا، پاۆلودار، سولتۇستىك قازاقستان جانە شىعىس قازاقستان وبلىستارىندا ەكى كورسەتكىش بىردەي تىركەلگەن.
ال قالعان 12 ءوڭىردىڭ 20 سىندا ايەلدەر اراسىنداعى جۇمىسسىزدىق ەرلەرگە قاراعاندا جوعارى بولعان.
ەڭ ۇلكەن ايىرماشىلىق ماڭعىستاۋ وبلىسىندا بايقالعان: ەرلەر اراسىنداعى جۇمىسسىزدىق 2,5 پايىز بولسا، ايەلدەر اراسىندا 8 پايىز بولعان. ياعني ايىرماشىلىق 5,5 پايىزدىق تارماققا جەتكەن.
اۋدان دەڭگەيىنە تۇسكەندە الشاقتىق ودان دا ايقىن كورىنەدى. مىسالى، 2025-جىلى ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ مۇنايلى اۋدانىندا ايەلدەر اراسىنداعى جۇمىسسىزدىق 11,7 پايىز، ال ەرلەر اراسىندا نەبارى 0,6 پايىز بولعان. جامبىل وبلىسىنىڭ رىسقۇلوۆ اۋدانىندا كورسەتكىش تيىسىنشە 7,9 پايىز جانە 2,3 پايىز، اقتوبە وبلىسىنىڭ العا اۋدانىندا 7,8 پايىز جانە 2,7 پايىز بولدى.
بۇل قازاقستان بويىنشا ورتاشا كورسەتكىش ايەلدەردىڭ بارلىق وڭىردە بىردەي جاعدايدا ەكەنىن بىلدىرمەيتىنىن كورسەتەدى. كەيبىر اۋدانداردا ايەلدەردىڭ ەڭبەك نارىعىنا قاتىسۋ مۇمكىندىگى الدەقايدا تومەن.
جاسى ۇلعايعان سايىن تاۋەكەل ارتادى
ۇ س ب ستاتيستيكاسىن جاس ساناتتارى بويىنشا قاراستىرعاندا، ايەلدەر جۇمىسسىزدىعىنىڭ جاستارعا قاراعاندا ەگدە جاستاعى توپتاردا وزەكتى ەكەنى بايقالادى.
ەڭ جوعارى كورسەتكىش 55-64 جاستاعى ايەلدەر اراسىندا - 8,6 پايىز. 35-44 جاستاعى ايەلدەر اراسىندا ول 5,8 پايىز، 45- 54 جاستاعىلار اراسىندا 4,9 پايىز بولعان.
مۇنىڭ ارتىندا ەڭبەك نارىعىنداعى بىرنەشە كەدەرگى تۇرۋى مۇمكىن. جاسى ۇلكەن قىزمەتكەرلەرگە قاتىستى جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ ستەرەوتيپتەرى، جاڭا ماماندىقتاردى مەڭگەرۋ نەمەسە قايتا دايارلاۋ قيىندىعى، سيفرلىق داعدىلارعا قويىلاتىن تالاپتاردىڭ وزگەرۋى ولاردىڭ جۇمىس تابۋىن قيىنداتۋى ىقتيمال.
سوندىقتان ايەلدەر جۇمىسسىزدىعى تەك «جۇمىس ورنىنىڭ جوقتىعى» ماسەلەسى ەمەس. كەي جاعدايدا ادامنىڭ جاسى، بۇرىنعى ماماندىعى مەن قازىرگى ەڭبەك نارىعىنىڭ تالاپتارى ءبىر-بىرىمەن سايكەس كەلمەۋى دە ماڭىزدى ءرول اتقارادى.
ءبىلىم دەڭگەيى دە ماڭىزدى فاكتور
ءبىلىم دەڭگەيى مەن جۇمىسسىزدىق اراسىندا دا ايقىن بايلانىس بار.
جوعارى جانە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىمى بار ايەلدەر اراسىندا جۇمىسسىزدىق 3,5 پايىز بولعان. ال تەك مەكتەپ اتتەستاتى بار ايەلدەر اراسىندا بۇل كورسەتكىش 11,4 پايىزعا جەتەدى.
نەگىزگى جانە جالپى ورتا ءبىلىم دەڭگەيىندەگى ايەلدەردە كورسەتكىش بۇدان دا جوعارى: تيىسىنشە 15,6 پايىز جانە 11,9 پايىز.
ياعني ءبىلىم دەڭگەيى جوعارىلاعان سايىن ايەلدەردىڭ ەڭبەك نارىعىندا جۇمىس تابۋ مۇمكىندىگى ارتا تۇسەدى. ال بىلىكتىلىگى تومەن ايەلدەر ءۇشىن سۇرانىسقا يە جۇمىس ورىندارىنىڭ سانى شەكتەۋلى بولۋى مۇمكىن.
وسى ەكى كورسەتكىشتى - جاس پەن ءبىلىمدى - قاتار قاراستىرعاندا، ەڭ وسال توپتاردىڭ ءبىرى 55-64 جاستاعى، ءبىلىمى ورتا دەڭگەيدەن اسپايتىن ايەلدەر ەكەنى بايقالادى. ولار ءبىر ۋاقىتتا ءارى جاسىنا بايلانىستى، ءارى ەڭبەك نارىعىندا سۇرانىسقا يە داعدىلاردىڭ جەتىسپەۋىنەن كەدەرگىگە تاپ بولۋى مۇمكىن.
ايەلدەر نە سەبەپتى جۇمىسسىز قالادى؟
ۇ س ب دەرەكتەرىنە سايكەس، بيىل ءساۋىر-ماۋسىم ايلارىندا قازاقستاندا 242,7 مىڭ جۇمىسسىز ايەل بولعان. بۇل 2025-جىلدىڭ ەكىنشى توقسانىمەن سالىستىرعاندا 1,6 پايىزعا كوپ.
ولاردىڭ ەڭ ۇلكەن بولىگى - 79,3 مىڭ ايەل نەمەسە 32,7 پايىز - بۇرىنعى جۇمىسىنان كەتكەننەن كەيىن جۇمىسسىز قالعان. ءبىر جىل ىشىندە وسى سەبەپپەن جۇمىسسىز قالعان ايەلدەردىڭ سانى 65,8 پايىزعا وسكەن.
ال «جۇمىس تابۋعا مۇمكىندىك بولمادى» دەپ كورسەتكەن ايەلدەردىڭ سانى كەرىسىنشە شامامەن 30 پايىزعا ازايىپ، 63,8 مىڭنان 44,7 مىڭ ادامعا تۇسكەن. بۇل بوس جۇمىس ورىندارىنىڭ قولجەتىمدىلىگى بىرتىندەپ ارتىپ كەلە جاتقانىن كورسەتۋى مۇمكىن. دەگەنمەن ايەلدەردىڭ جۇمىسپەن قامتىلۋى ماسەلەسى ءالى دە وزەكتى.
شتاتتىڭ قىسقارتىلۋى نەمەسە كاسىپورىننىڭ جابىلۋى سالدارىنان جۇمىسسىز قالعان ايەلدەر سانى دا 9,9 پايىزعا ازايعان.
جۇمىسسىزدىققا ەكونوميكالىق سەبەپتەرمەن قاتار الەۋمەتتىك فاكتورلار دا اسەر ەتەدى. 33,3 مىڭ ايەل وتباسىلىق جاعدايىنا بايلانىستى جۇمىسىن تاستاعان. ال 30,8 مىڭ ايەل ءۇي شارۋاسىمەن اينالىسۋ ءۇشىن جۇمىستان كەتكەن.
جۇمىس ىستەۋ قاجەتتىلىگى جوق ايەلدەردىڭ سانى ءبىر جىلدا شامامەن 10 ەسەگە ارتقانىمەن، ولاردىڭ سانى ءالى دە از - 1,4 مىڭ ادام نەمەسە بارلىق جۇمىسسىز ايەلدەردىڭ 0,6 پايىزى.
ايەلدەر جۇمىستى قايدان ىزدەيدى؟
جۇمىس ىزدەۋ تاسىلدەرىنە قاراعاندا، ايەلدەر اراسىندا بەيرەسمي جانە سيفرلىق ارنالارعا سۇرانىس جوعارى.
ەڭ كوپ تاراعان ءتاسىل - دوستار، تانىستار مەن تۋىستاردىڭ كومەگىنە جۇگىنۋ. بۇل جولدى 103,1 مىڭ ايەل تاڭداعان.
ال 21,1 مىڭ ايەل جۇمىس بەرۋشىلەرمەن تىكەلەي بايلانىسقان.
ينتەرنەت تە ماڭىزدى قۇرالعا اينالىپ كەلەدى. 70 مىڭنان استام ايەل ونلاين پلاتفورمالار مەن الەۋمەتتىك جەلىلەرگە تۇيىندەمەسىن ءوز بەتىنشە ورنالاستىرعان. تاعى 30,4 مىڭ ايەل جەكە جۇمىسپەن قامتۋ اگەنتتىكتەرىنە جۇگىنگەن.
ال مەملەكەتتىك جۇمىسپەن قامتۋ ورگاندارىنا جۇگىنگەن ايەلدەردىڭ سانى ءبىر جىلدا 27,9 پايىزعا ازايىپ، 67,8 مىڭنان 48,9 مىڭ ادامعا دەيىن تومەندەگەن.
بۇل ايەلدەردىڭ جۇمىس ىزدەۋ ءتاسىلى وزگەرىپ جاتقانىن كورسەتەدى: ولار بوس جۇمىس ورنىن تەك مەملەكەتتىك قۇرىلىمداردان كۇتپەي، تانىستار جەلىسىن، الەۋمەتتىك جەلىلەردى جانە ونلاين پلاتفورمالاردى بەلسەندى پايدالانادى.
El.kz
