قازاقستان قاشان تابىسى جوعارى ەلگە اينالادى
استانا. قازاقپارات - قازاقستان تابىسى جوعارى ەلدەر ساناتىنا ايتارلىقتاي جاقىندادى جانە وعان 2028- 2029 -جىلدارى ءوتۋى مۇمكىن. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، بۇل ءۇشىن ەلگە وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋ جانە ەكونوميكانىڭ الەمدىك شيكىزات باعاسىنا تاۋەلدىلىگىن تومەندەتۋ ماڭىزدى، دەپ حابارلايدى Tengrinews.kz.
قازاقستان قاشان تابىسى جوعارى ەلگە اينالۋى مۇمكىن؟
2025 -جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستاندا جان باسىنا شاققانداعى جالپى ۇلتتىق تابىس 13740 دوللارعا جەتتى. تابىسى جوعارى ەلدەر ساناتىنا ءوتۋ ءۇشىن شەكتى كورسەتكىش 14375 دوللاردى قۇراعان بولاتىن.
ەۋرازيالىق دامۋ بانكى سالالىق تالداۋ ورتالىعىنىڭ باسشىسى ارمان احۋنبايەۆتىڭ ايتۋىنشا، قازاقستان بۇل كورسەتكىشكە قازىردىڭ وزىندە جاقىنداپ قالدى.
«قۋاتتى ونەركاسىپ - «ورتا تابىس قاقپانىنان» شىعۋدىڭ نەگىزگى كىلتى. ە ا د ب بۇل ءوتۋ كەزەڭى 2028- 2029 -جىلدارى بولادى دەپ كۇتەدى. ەندىگى باستى مىندەت - ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ جوعارى ءارى تۇراقتى قارقىنىن قامتاماسىز ەتۋ».
«ورتا تابىس قاقپانى» دەپ ەلدىڭ بەلگىلى ءبىر ءال-اۋقات دەڭگەيىنە جەتكەننەن كەيىن ەكونوميكاسىنىڭ باياۋلاۋىنا تاپ بولىپ، اۋقاتتى مەملەكەتتەر توبىنا ۇزاق ۋاقىت بويى وتە الماۋ جاعدايىن اتايدى.
احۋنبايەۆتىڭ ايتۋىنشا، وڭدەۋ ونەركاسىبى بۇعان دەيىن دە قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق ساياساتىنىڭ باستى نازارىندا بولعان. ونى دامىتۋ ءۇشىن يندۋستريالاندىرۋ باعدارلامالارى، ونەركاسىپتىك ساياسات تۋرالى زاڭ جانە سالانى 2029 -جىلعا دەيىن دامىتۋ تۇجىرىمداماسى قابىلداندى.
دەگەنمەن، قازىرگى ۋاقىتتا ونەركاسىپتى جەدەلدەتە دامىتۋدىڭ ماڭىزى ەرەكشە ارتىپ وتىر.
«ۇيرەنشىكتى شيكىزات مودەلى كۇردەلى تەحنولوگيالار يمپورتىنا تاۋەلدىلىكتەن تىم وسال بولىپ قالدى. سونىمەن قاتار ءىرى ەكونوميكالار ءوندىرىستى لوكاليزاتسيالاۋدى بەلسەندى سۋبسيديالاپ، جەتكىزۋ تىزبەگىن قايتا قۇرىپ جاتىر».
نەگە قازاقستان ءۇشىن شيكىزاتتى وڭدەۋ ماڭىزدى؟
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا، جاھاندىق يننوۆاتسيالاردىڭ شامامەن جارتىسى وڭدەۋ سەكتورىنا تيەسىلى، ال ونەركاسىپتەگى ءبىر جۇمىس ورنى ساباقتاس سالالاردا تاعى 2,2 جۇمىس ورنىن اشادى.
بۇل رەتتە قازاقستانعا ونەركاسىپتى نولدەن قۇرۋدىڭ قاجەتى جوق. ەلدە كۇردەلىرەك ءارى قىمبات ءونىم شىعارۋ ءۇشىن پايدالانۋعا بولاتىن شيكىزات پەن وندىرىستىك بازا بار.
«ەكونوميكانى تابيعي تۇردە كۇردەلەندىرۋ ءۇشىن قولدا بار بازانى پايدالانۋ جەتكىلىكتى: مۇناي، مەتالل مەن استىقتى تىكەلەي ساتۋدان - پوليمەرلەر، جابدىقتار مەن تەرەڭ وڭدەلگەن ونىمدەردى وندىرۋگە كوشۋ كەرەك»، - دەپ ءتۇسىندىردى احۋنبايەۆ.
ە ا د ب باعالاۋىنشا، مۇنداي كوشۋ قازاقستانعا جىل سايىن 38,4 ميلليارد دوللارعا دەيىن قوسىمشا ءونىم شىعارۋدى قامتاماسىز ەتە الادى.
رەسەيلىك ەكونوميكالىق ساراپشى دەنيس ميروليۋبوۆ تا شيكىزات مودەلىنىڭ تابيعي شەكتەۋلەرى بار دەپ ەسەپتەيدى.
«بيۋدجەت پەن ەكونوميكا تابىسى الەمدىك مۇناي، گاز جانە مەتالل باعاسىنا تىم قاتتى تاۋەلدى. وڭدەۋ سالاسىن دامىتۋ قوسىلعان قۇنى جوعارى ءونىم جاساۋعا، جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەدى جانە ەكونوميكانىڭ شيكىزات نارىعىنداعى اۋىتقۋلارعا تاۋەلدىلىگىن ازايتادى»، - دەپ اتاپ ءوتتى ول.
قاي سالالار تەزىرەك ءوسىپ جاتىر؟
ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا قازاقستاننىڭ وڭدەۋ ونەركاسىبىندەگى ءونىم شىعارۋ كولەمى 9,8 پايىزعا ارتتى.
ەڭ جوعارى ءوسىم كەلەسى سالالاردا بايقالدى:
جەڭىل ونەركاسىپ - 89,2 پايىزعا؛
ماشينا جاساۋ - 23,2 پايىزعا؛
حيميا ونەركاسىبى - 19 پايىزعا؛
تاماق ونىمدەرىن ءوندىرۋ - 14,7 پايىزعا.
ونەركاسىپتىك ايماقتار ينۆەستورلاردى قالاي تارتادى؟
ساراپشىلار ونەركاسىپتى دامىتۋدىڭ نەگىزگى قۇرالدارىنىڭ ءبىرى رەتىندە ارنايى ەكونوميكالىق جانە يندۋستريالىق ايماقتاردى اتايدى.
ارمان احۋنبايەۆ مۇنداي اۋماقتاردىڭ تەك سالىقتىق جەڭىلدىكتەرى بار الاڭ بولۋدان قالعانىن اتاپ ءوتتى. مەملەكەت ينۆەستورلارعا دايىن ينفراقۇرىلىم مەن تۇسىنىكتى جۇمىس جاعدايلارىن ۇسىنادى.
بۇل بيزنەسكە باستاپقى شىعىنداردى ازايتۋعا جانە جەكەلەگەن جاعدايلاردا زاۋىتتاردى بىرنەشە جىلدا ەمەس، بىرنەشە اي ىشىندە ىسكە قوسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
«مەملەكەت نارىققا جاساندى تۇردە ارالاسپايدى، كەرىسىنشە ينفراقۇرىلىم مەن اشىق رەتتەۋ جۇيەسىن ۇسىنا وتىرىپ، بيزنەستى باستاپقى كەزەڭدەگى وراسان زور كۇردەلى شىعىنداردان بوساتادى»، - دەپ ءتۇسىندىردى احۋنبايەۆ.
مۇنداي الاڭداردا ءىرى كاسىپورىنداردىڭ اينالاسىندا ولاردى جيناقتاۋشى بولشەكتەرمەن جانە قىزمەتتەرمەن قامتاماسىز ەتەتىن شاعىن وندىرىستەر بىرتىندەپ قالىپتاسادى.
مىسال رەتىندە ساراپشى ساران قالاسىن كەلتىردى، وندا شينا مەن اۆتوبۋس شىعاراتىن كاسىپورىنداردىڭ اينالاسىندا اۆتوموبيل كومپونەنتتەرىن شىعاراتىن كومپانيالار دامىپ جاتىر. ونىڭ ايتۋىنشا، ۇقساس پروتسەسس اتىراۋدا مۇناي- حيميا سالاسىنىڭ اينالاسىندا ءجۇرىپ جاتىر.
«ءبىر ءىرى ويىنشىنىڭ كەلۋى مىندەتتى تۇردە باسقالارىن دا تارتادى. جەڭىلدىكتەردىڭ قولدانىلۋ مەرزىمى ەندى وڭدەۋ تەرەڭدىگىنە جانە ەنگىزىلگەن تەحنولوگيالاردىڭ كۇردەلىلىگىنە تىكەلەي بايلانىستى، بۇل جاي عانا قۇراستىرۋمەن اينالىساتىن جوبالاردى ىرىكتەپ تاستاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى»، - دەپ اتاپ ءوتتى ساراپشى.
احۋنبايەۆتىڭ باعالاۋىنشا، ونەركاسىپتىك الاڭداردىڭ ينفراقۇرىلىمىنا سالىنعان ءبىر تەڭگە بيۋدجەتتىك ينۆەستيتسيا ءتورت- بەس تەڭگەگە دەيىن جەكە كاپيتال تارتا الادى.
نەگە تەك جەڭىلدىكتەر جەتكىلىكسىز؟
سونىمەن قاتار دايىن ينفراقۇرىلىم مەن سالىقتىق جەڭىلدىكتەردىڭ ءوزى ينۆەستيتسيا اعىنىنا كەپىلدىك بەرمەيدى، دەپ اتاپ ءوتتى دەنيس ميروليۋبوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا، بيزنەس زاڭنامانىڭ تۇراقتىلىعىن، بىلىكتى مامانداردىڭ بولۋىن، نارىق كولەمى مەن ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ بولجامدىلىعىن باعالايدى.
«ينۆەستورلار دايىن ينفراقۇرىلىمعا، سالىقتىق جانە اكىمشىلىك جەڭىلدىكتەرگە يە بولادى، بۇل جاڭا وندىرىستەردى ىسكە قوسۋ شىعىندارىن ازايتادى. دەگەنمەن، جەڭىلدىكتەردىڭ ءوزى كاپيتال اعىنىنا كەپىل بولا المايدى. ارنايى ەكونوميكالىق ايماقتاردىڭ تيىمدىلىگى تەك پرەفەرەنتسيالارعا عانا ەمەس، سونىمەن بىرگە ەلدەگى جالپى ينۆەستيتسيالىق كليماتقا دا بايلانىستى»، - دەدى ساراپشى.
ميروليۋبوۆتىڭ پايىمداۋىنشا، قازاقستاننىڭ ينۆەستيتسيالىق كليماتى بۇگىندە تارتىمدى بولىپ وتىر.
ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، ونەركاسىپتى دامىتۋ تۇپتەپ كەلگەندە تەك ءوندىرىس كولەمىن ارتتىرىپ قانا قويماي، قازاقستان ەكونوميكاسىن نەعۇرلىم تۇراقتى جانە شيكىزاتتىڭ الەمدىك باعاسىنىڭ قۇبىلۋىنا ازىراق تاۋەلدى ەتۋى ءتيىس.
