قازاقشا ويلايتىن دەڭگەيگە جەتكەن جوق: جاساندى ينتەللەكت قازاق ءتىلىن قاشان تولىق مەڭگەرەدى؟

ج ي قازاقشا سويلەيدى، ءبىراق قازاقتى قانشالىقتى تۇسىنەدى

IT اناليتيك ءارى جاساندى ينتەللەكت زەرتتەۋشىسى تيمۋر بەكتۇردىڭ پىكىرىنشە، قازىرگى جۇيەلەر قازاقشا سويلەگەنىمەن، قازاق دۇنيەتانىمىن تولىق تۇسىنەتىن دەڭگەيگە ءالى جەتكەن جوق.

قىسقاشا ايتسام: ىلگەرىلەۋ بار، ءبىراق ءالى «قازاقشا ويلايتىن» دەڭگەيگە تولىق جەتكەن جوق. ءبىراق ءبىز وعان ەشقانداي كىنا قويا المايمىز. جاي فاكت رەتىندە قابىلداعانىمىز دۇرىس، - دەيدى ساراپشى.

ونىڭ ايتۋىنشا، كوپ جاعدايدا قوعام جاساندى ينتەللەكتتەن شامادان تىس تالاپ ەتەدى.

بۇل ج ي تەحنولوگيالاردى جاساپ جاتقان قازاقستان ەمەس، قازاقتار ەمەس. ورىستاردا «سىيعا تارتقان اتتىڭ تىسىنە قاراما» دەگەن ءبىر ماقال بار. سوندىقتان، كەرىسىنشە، وسىعان دا العىس ايتۋىمىز كەرەك. ءبىزدىڭ ەشقايسىمىزدىڭ ءبىر ماڭداي تەرىمىز سىڭبەستەن، تەگىن، قۋاتتى تەحنولوگيانى ۇسىنىپ جاتقان امەريكالىق كومپانيالارعا العىستان باسقا ايتارىمىز جوق، - دەيدى تيمۋر بەكتۇر.

ساراپشى قازىرگى جاعدايدى بىرنەشە جىل بۇرىنعى احۋالمەن سالىستىرۋعا بولمايتىنىن ايتادى. ول ChatGPT پايدا بولعان العاشقى كۇندەردەن باستاپ جۇيەنى پايدالانىپ كەلە جاتقانىن جەتكىزدى.

ءوز باسىم 2022 -جىلدىڭ سوڭىندا ChatGPT جارىققا شىققالى قولدانىپ كەلەمىن. ءسىز ونىڭ سول كەزدەگى قازاقشاسىنىڭ قانداي بولعانىن كورسەڭىز، وسى كۇنگىمەن جىلاپ كورىسەر ەدىڭىز. ج ي چات- بوتتار قازاق شەنەۋنىگىنەن دە جەدەل قازاقشا ۇيرەنىپ جاتىر دەپ ءجيى ايتىپ وتىرامىن، - دەيدى ول.

بۇگىندە OpenAI قازاق ءتىلىن رەسمي قولداۋ كورسەتىلەتىن تىلدەردىڭ قاتارىنا ەنگىزدى. Google كومپانياسىنىڭ Gemini جۇيەسى دە قازاق تىلىندە جۇمىس ىستەيدى. تيمۋر بەكتۇردىڭ سوزىنشە، Claude پلاتفورماسىنىڭ قازاقشا جاۋاپ بەرۋ ساپاسى دا ايتارلىقتاي جاقسارعان. الايدا نەگىزگى ماسەلە گرامماتيكادا ەمەس.

ماسەلە «قازاقشا جازا الادى» دەگەندە ەمەس. ماسەلە - قازاقتىڭ كونتەكستىن، مادەني كودىن، تەرمينولوگياسىن، ءازىلىن، استارىن، ايماقتىق ەرەكشەلىگىن قانشالىقتى تۇسىنەدى؟ مىنە، وسى جەردە ءالى جۇمىس كوپ، - دەيدى ساراپشى.

ونىڭ پىكىرىنشە، جاساندى ينتەللەكت قازىر قازاقشا سويلەۋدى ۇيرەنىپ كەلەدى. ءبىراق الداعى كەزەڭنىڭ مىندەتى - ونى قازاقشا ويلاۋعا جاقىنداتۋ.

قازاق ءتىلىنىڭ دەڭگەيى ينتەرنەتتەگى قازاق ءتىلىنىڭ ساپاسىنا بايلانىستى

جاساندى ينتەللەكتتىڭ قازاق تىلىندەگى ساپاسى ەڭ الدىمەن قازاق ءتىلدى ينتەرنەتتىڭ ساپاسىنا تاۋەلدى. ويتكەنى ۇلكەن تىلدىك مودەلدەر ءبىلىمدى ينتەرنەتتە جاريالانعان ماتىندەردەن الادى.

ج ي تەحنولوگيالار اشىق ينتەرنەتتەگى ءماتىن قانداي، سونداي بولادى. تيىسىنشە، ءبىزدىڭ اشىق ينتەرنەت كەڭىستىگىندەگى شالا- شارپى قازاق ءماتىنىمىز قانداي بولسا، بۇل ج ي چات-بوتتار دا سونداي، - دەيدى تيمۋر بەكتۇر.

سوندىقتان ول قولدانۋشىلاردىڭ وزىنە دە جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. ەگەر چات-بوت كالكاعا تولى نەمەسە قازاقى تىلدىك نورماعا سايكەس كەلمەيتىن ءماتىن ۇسىنسا، ونى تۇزەتىپ، كەرى بايلانىس بەرۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيدى.

قاتەسىن جوندەۋ دەگەنىمىز - ChatGPT قازاقشا وراشولاق، كالكا ءماتىن ۇسىنسا، ونى قازاقى ءسوز قولدانىسىنا ساي تۇزەتىپ، «دۇرىسى وسىلاي» دەپ كەرى بايلانىس بەرۋ. سوندا جۇيە دە بىرتىندەپ ساپالى ءماتىن ۇسىنۋعا بەيىمدەلەدى، - دەيدى ساراپشى.

الەمدىك كومپانيالار قازاق تىلىنە نازار اۋدارا باستادى

بىرنەشە جىل بۇرىن الەمدەگى ەڭ تانىمال جاساندى ينتەللەكت جۇيەلەرىنىڭ قازاق ءتىلىن مۇلدە تۇسىنبەۋى قالىپتى جاعداي سانالار ەدى. الايدا بۇگىندە جاعداي وزگەرىپ كەلەدى.

ءسىز قازىر كوز الدىڭىزعا ەلەستەتىڭىزشى، 2026 -جىلى بۇكىل الەم Claude ،ChatGPT، Gemini ،Grok ،DeepSeek قولدانىپ جاتىر. ال ءسىز قازاقشا سۇراق قويساڭىز، ەشتەڭە تۇسىنبەيدى، مۇلدەم جاۋاپ بەرمەيدى. ەلەستەتىپ كوردىڭىز بە؟ قازاق ءتىلىنىڭ الەمدىك تەحنولوگيالار تاراپىنان تىس قالعانىن ءتۇسىنىپ، قورلانار ەدىڭىز، - دەيدى تيمۋر بەكتۇر. 

بۇگىندە قازاق ءتىلى حالىقارالىق تەحنولوگيالىق پلاتفورمالاردا بۇرىنعىداي «قوسىمشا ءتىل» ەمەس. ChatGPT قازاق تىلىندە جاۋاپ بەرەدى، Gemini قازاق تىلىندە جۇمىس ىستەيدى، ال Suno سياقتى گەنەراتيۆتى سەرۆيستەر قازاقشا ءان ماتىندەرىن وڭدەي الادى.

سوعان قاراماستان ساراپشى الەمدىك كورپوراتسيالار قازاق ءتىلىن قازاقستان سەكىلدى ەموتسيامەن قابىلدامايتىنىن ەسكەرتەدى.

ولار ءۇشىن بۇل - نارىق كولەمى، قولدانۋشى سانى، دەرەك كولەمى، كوممەرتسيالىق سۇرانىس ماسەلەسى، - دەيدى ول.

سوندىقتان قازاقستان ءوز تەحنولوگيالىق ەكوجۇيەسىن ءوزى دامىتۋى ءتيىس.

ءبىز «نەگە ولار بىزگە كوڭىل بولمەيدى؟» دەپ كۇتپەي، ءوزىمىز ساپالى دەرەك، كونتەنت، مودەل، ستارتاپ، API ،benchmark جاساۋىمىز كەرەك. بۇل - «كۇتۋشى ەلدەن» «جاساۋشى ەلگە» ءوتۋدىڭ باسى، - دەيدى ساراپشى.

قازاق تىلىندەگى ج ي-دىڭ باستى ماسەلەسى - دەرەك پەن تەرمينولوگيا

تيمۋر بەكتۇردىڭ سوزىنشە، قازاق تىلىندەگى جاساندى ينتەللەكتتىڭ ەڭ ۇلكەن پروبلەماسى تەحنولوگيانىڭ وزىندە ەمەس. نەگىزگى ماسەلە - ساپالى دەرەكتەردىڭ ازدىعى.

ينتەرنەتتە قازاقشا ءماتىن بار، ءبىراق ونىڭ كوبى قىسقا، قايتالانعان، ساپاسى ءارتۇرلى، كەيدە ماشينالىق اۋدارماعا ۇقسايدى. ال ج ي-عا ساپالى كىتاپتار، زاڭ ماتىندەرى، عىلىمي ماقالالار، وقۋلىقتار، مەديا ارحيۆتەر، ديالوگتار، كاسىبي تەرميندەر، اۋىزەكى سويلەۋ ۇلگىلەرى كەرەك، - دەيدى ول.

ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا، قازاق تىلىندەگى IT تەرمينولوگياسى دا تولىق جۇيەلەنبەگەن.

ءبىز ءالى كۇنگە دەيىن ءبىر ۇعىمدى بىرنەشە ءتۇرلى اۋدارىپ ءجۇرمىز. مىسالى، prompt، alignment ،inference ،fine-tuning ،embedding سياقتى سوزدەردى بىرىزدەندىرمەيىنشە، قازاق تىلىندەگى ج ي دە تۇراقتى، سەنىمدى بولا المايدى، - دەيدى تيمۋر بەكتۇر.

ونىڭ ءوزى دە كاسىبي ماتىندەر جازعاندا اعىلشىن تىلىندەگى ءتۇپنۇسقا تەرميندەردى قاتار كورسەتۋگە ءماجبۇر.

ءوز باسىم IT سالاسىنا قاتىستى تەرميندەردى اۋدارۋدا قاتتى قينالامىن. سوندىقتان اعىلشىنشا ءتۇپنۇسقاسىن قاسىنا قوسىپ جازامىن. ويتكەنى وقىپ وتىرعان ادام deeplearning دەگەندى قوسىپ قويماسام، «تەرەڭ وقىتۋ دەگەن نە سوندا؟» دەپ ۇقپاي قالاتىنى انىق، - دەيدى ول.

ج ي ساپاسىن باعالاۋداعى باستى ماسەلە

ساراپشى قازاق تىلىندەگى جاساندى ينتەللەكت ساپاسىن باعالاۋدىڭ ءوزى جۇيەلەنبەگەنىن ايتادى.

مودەل قازاقشا جاقسى ما، جامان با - ونى ەموتسيامەن ەمەس، ناقتى benchmark-پەن ولشەۋ كەرەك، - دەيدى ول.

ونىڭ ايتۋىنشا، بۇل باعىتتا نازاربايەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جانىنداعى ISSAI ورتالىعى KazLLM جوباسى ءۇشىن قازاق تىلىندەگى باعالاۋ جيناقتارىن ازىرلەگەن. دەگەنمەن مۇنداي جۇمىستاردى الدەقايدا كەڭەيتۋ قاجەت.

قازاقستاندىقتار قاي ج ي قۇرالدارىن كوبىرەك قولدانادى

قازىر قازاقستانداعى ەڭ تانىمال جاساندى ينتەللەكت پلاتفورماسى - ChatGPT.

Statcounter دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك، 2026 -جىلعى مامىردا قازاقستانداعى ج ي چاتبوتتار نارىعىندا ChatGPT ۇلەسى 76,67 پايىز بولعان. Gemini - 12,97 پايىز، Perplexity - 4,87 پايىز، ال Claude - 4,43 پايىز كورسەتكەن.

تيمۋر بەكتۇر قازاق اۋديتورياسى ءۇشىن ChatGPT ،Gemini ،Claude ،Perplexity، NotebookLM ،Whisper جانە ElevenLabs سياقتى قۇرالداردى ەڭ پايدالى سەرۆيستەر قاتارىنا جاتقىزادى.

ءوز تاجىريبەسىندە ول ءار پلاتفورمانى ءارتۇرلى ماقساتتا پايدالانادى.

ChatGPT - يدەيا، ءماتىن، ستراتەگيا جانە تالداۋ ءۇشىن؛

Claude - كولەمدى قۇجاتتار مەن رەداكتسيالاۋ ءۇشىن؛

Perplexity - دەرەك پەن سىلتەمە ىزدەۋ ءۇشىن؛

Gemini - Google ەكوجۇيەسىمەن جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن؛

NotebookLM - زەرتتەۋ، كىتاپ جانە PDF تالداۋ ءۇشىن قولدانىلادى.

ءبىراق ەڭ ماڭىزدىسى قۇرال ەمەس. ەڭ ماڭىزدىسى - ادامنىڭ سۇراق قويا ءبىلۋى. ج ي ساۋاتتى ادامنىڭ قولىندا - كۇشەيتكىش. ساۋاتسىز ادامنىڭ قولىندا - قاتە تۇجىرىمدار مەن وتىرىكتەر ماتىندەردى ادەمى قىلىپ شىعاراتىن ماشينا، - دەيدى ساراپشى.

قازاقشا داۋىس تەحنولوگيالارى قاي دەڭگەيدە

سوڭعى جىلدارى قازاق تىلىندەگى داۋىس تانۋ جانە دىبىس سينتەزى سالاسىندا دا ايتارلىقتاي وزگەرىستەر بولدى.

بۇرىن قازاقشا speech-to-text نەمەسە text-to-speech دەگەندە ساپاسى وتە ءالسىز بولاتىن، - دەيدى تيمۋر بەكتۇر.

ونىڭ ايتۋىنشا، اشىق كودتى تەحنولوگيالاردىڭ دامۋى بۇل باعىتتاعى زەرتتەۋلەردى جەدەلدەتتى.

قازىر ISSAI ازىرلەگەن KSC2 قازاق سويلەۋ كورپۋسى شامامەن 1,2 مىڭ ساعات ترانسكريپتسيالانعان اۋديودان تۇرادى. ال KazakhTTS2 كورپۋسى 271 ساعاتقا دەيىن كەڭەيتىلگەن.

دەگەنمەن ونىمدىك دەڭگەيدە ءالى دە شەشىلمەگەن ماسەلە كوپ.

اكسەنتتەر، وڭىرلىك ەرەكشەلىكتەر، قازاقشا-ورىسشا ارالاس سويلەۋ، كوشە ءتىلى، فوندىق شۋ، تەرميندەر مەن ميكروفون ساپاسى جۇيەلەر ءۇشىن كۇردەلى مىندەت بولىپ وتىر.

قازاقتار كوبىنە ءبىر سويلەمنىڭ ىشىندە ەكى-ءۇش ءتىل ارالاستىرىپ سويلەيدى. مودەل وسىنى ءتۇسىنۋى كەرەك، - دەيدى ساراپشى.

ونىڭ پىكىرىنشە، قازاق تىلىندەگى دىبىس سينتەزىنىڭ كەلەسى كەزەڭى ەموتسيانى، ينتوناتسيانى جانە تابيعي سويلەۋ مانەرىن جەتكىزە الاتىن دەڭگەيگە جەتۋى ءتيىس.

قازاق تىلىندەگى ج ي-دى دامىتۋ ءۇشىن قازاقستان نە ىستەۋى كەرەك

تيمۋر بەكتۇردىڭ پىكىرىنشە، قازاقستان جاساندى ينتەللەكت سالاسىندا قازاق تىلىنە قاتىستى ءۇش نەگىزگى باعىتقا باسىمدىق بەرۋى كەرەك. ولار - ۇلتتىق دەرەك ينفراقۇرىلىمى، ناقتى ومىردە قولدانىلاتىن قازاق ءتىلدى ونىمدەر جانە ادام كاپيتالى.

ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا، ەڭ الدىمەن ساپالى دەرەكتەر قورى قاجەت. قازاق تىلىندەگى ماتىندەردەن باستاپ اۋديو، ۆيدەو، تەرمينولوگيا، زاڭ، ءبىلىم، مەديتسينا، اۋىل شارۋاشىلىعى، تاريح پەن مادەنيەتكە قاتىستى اشىق ءارى ليتسەنزيالىق تۇرعىدان تازا دەرەكقورلار قالىپتاسۋى ءتيىس.

ءۇي سالعاندا ىرگەتاسىنان باستايتىنى سەكىلدى، داتاسەت دەگەنىمىز ج ي-دىڭ تاماعى، قورەگى. ونسىز بولمايدى، - دەيدى ول.

سونىمەن قاتار قازاقستانعا تەك زەرتحانادا جاسالعان مودەلدەر ەمەس، ناقتى ومىردە پايداسى تيەتىن قۇرالدار قاجەت. مۇعالىمگە كومەكشى بولاتىن جۇيەلەر، دارىگەرلەرگە ارنالعان اسسيستەنتتەر، مەملەكەتتىك قىزمەتكە ارنالعان قازاقشا بوتتار، كاسىپكەرلەرگە قۇجات ازىرلەۋگە كومەكتەسەتىن سەرۆيستەر، جۋرناليستەرگە ارنالعان زەرتتەۋ قۇرالدارى نەمەسە اۋىل تۇرعىندارىنا كەڭەس بەرە الاتىن داۋىستىق كومەكشىلەر جاسالۋى كەرەك.

IT اناليتيك بۇل ماسەلەنى مەملەكەت باسشىسىنىڭ KazLLM جوباسىنا قاتىستى ايتقان پىكىرلەرىمەن دە بايلانىستىرادى.

پرەزيدەنتتىڭ «KazLLM نەگە ChatGPT سياقتى كەڭ قولدانىسقا يە ەمەس؟» دەگەن ساۋالىنىڭ استارىندا دا وسى ماسەلە جاتىر. الدىمەن ساپالى دەرەكقور قاجەت، سودان كەيىن مودەل ازىرلەنەدى، ال ونى ادامدار پايدالانۋى ءۇشىن ناقتى ءونىم پايدا بولۋى كەرەك. KazLLM - مودەل، ال ChatGPT - سول مودەلدىڭ نەگىزىندە جاسالعان دايىن ءونىم، - دەيدى تيمۋر بەكتۇر.

قازاقستانعا تەك جاساندى ينتەللەكتتى پايدالانۋشىلاردى ەمەس، ونى ازىرلەيتىن مامانداردى دا دايارلاۋ قاجەت. ساراپشىنىڭ سوزىنشە، ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنا 165 مىڭ تەگىن ليتسەنزيا ۇسىنۋ جاستاردىڭ ج ي قۇرالدارىمەن ەرتەرەك جۇمىس ىستەۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى.

بۇل جاقسى قادام، ءبىراق ونى مۇعالىمدەر جاي عانا «تەگىن اككاۋنت تاراتىپ جاتىر» دەپ قابىلداماي، جاڭا بۋىننىڭ ويلاۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن پايدالانسا، نۇر ۇستىنە نۇر بولادى، - دەيدى ول.

«ءتىل تەك مينيسترلىكپەن دامىمايدى»

تيمۋر بەكتۇردىڭ پىكىرىنشە، قازاق ءتىلىنىڭ سيفرلىق ورتاداعى بولاشاعى تەك تەحنولوگياعا ەمەس، ونى قولداناتىن ورتانىڭ وزىنە دە بايلانىستى.

بۇگىندە قازاقستانداعى اقپاراتتىق تەحنولوگيالار مەن سيفرلاندىرۋعا قاتىستى كوپتەگەن فورۋمدار مەن كاسىبي الاڭداردا قازاق ءتىلىنىڭ ۇلەسى ءالى دە تومەن. بۇل ءوز كەزەگىندە قازاق ءتىلىنىڭ سيفرلىق ەكوجۇيەدەگى ورنىن السىرەتەدى.

مەنىڭ ۇنەمى قىنجىلاتىن جەرىم - IT شارالارعا بارعاندا، ديدجيتال فورۋمدار بولعاندا، سيفرلىق تەحنولوگياعا قاتىستى باسقوسۋلار وتكەندە، ىلعي ورىس ءتىلدى ورتا جۇرەدى. سوندىقتان ونداي ءدۇبىرلى شارالار كوبىنە ورىسشا وتەدى. وسىدان كەيىن قازاق ءتىلىنىڭ سيفرلىق كەڭىستىكتە باسەكەگە قابىلەتى تۋرالى قالاي جاۋاپ بەرەيىن سىزگە؟! - دەيدى تيمۋر بەكتۇر.

ونىڭ پىكىرىنشە، ءتىلدىڭ دامۋى تەك مەملەكەتتىك باعدارلامالارمەن نەمەسە رەسمي قۇجاتتارمەن شەكتەلمەۋى كەرەك. قازاق ءتىلى جاڭا تەحنولوگيالار پايدا بولاتىن، يننوۆاتسيالىق ونىمدەر جاسالاتىن جانە بولاشاق ەكونوميكا قالىپتاساتىن كەڭىستىكتىڭ اجىراماس بولىگىنە اينالۋى ءتيىس.

ءتىل تەك مينيسترلىكپەن دامىمايدى. ءتىل نارىقتا، YouTube-تە، TikTok-تا، GitHub-تا، Coursera-دا، ستارتاپتا، بانكتە، مەكتەپتە، مەديتسينادا، زاڭدا ءومىر ءسۇرۋى كەرەك، - دەيدى ساراپشى.

تيمۋر بەكتۇر قازاق ءتىلىنىڭ سيفرلىق بولاشاعىن ءۇش سوزبەن سيپاتتايدى: دەرەك، ءونىم، سۇرانىس.

دەرەك بولماسا - مودەل ۇيرەنبەيدى. مودەل بولماسا - ءونىم بولمايدى. ءونىم بولماسا - ادام قولدانبايدى. ول ونىمگە قازاقشا سۇرانىس بولماسا - بيزنەس ينۆەستيتسيا سالمايدى، - دەيدى ول.

ونىڭ پايىمىنشا، قازاق تىلىنە جاناشىرلىق بۇگىندە تەك قازاقشا سويلەۋمەن ولشەنبەيدى.

قازاق تىلىنە جاناشىر بولۋ - تەك «قازاقشا سويلەڭدەر» دەۋ ەمەس. بۇگىنگى زاماندا قازاق تىلىنە جاناشىر بولۋ دەگەنىمىز - قازاقشا جاساندى ينتەللەكت، قازاقشا ينتەرفەيس، قازاقشا ءبىلىم، قازاقشا تەحنولوگيا، قازاقشا بيزنەس جاساۋ. سوندا عانا ءتىل مۋزەيدە ەمەس، بولاشاقتىڭ ىشىندە ءومىر سۇرەدى، - دەيدى تيمۋر بەكتۇر.

قازاق ءتىلى نەگە جاساندى ينتەللەكت ءۇشىن كۇردەلى تىلدەردىڭ ءبىرى

IT مامانى ءارى جاساندى ينتەللەكت ساراپشىسى ارشات ورازدىڭ ايتۋىنشا، قازاق تىلىندەگى ج ي جۇيەلەرىنىڭ ساپاسى سوڭعى بىرنەشە جىلدا ايتارلىقتاي جاقسارعان. بۇگىندە حالىقارالىق پلاتفورمالار قازاقشا ءماتىن قۇراستىرىپ، اۋدارما جاساپ، پايدالانۋشىلاردىڭ سۇراعىنا جاۋاپ بەرە الادى. دەگەنمەن ءار جۇيەنىڭ مۇمكىندىگى مەن قازاق ءتىلىن مەڭگەرۋ دەڭگەيى بىردەي ەمەس.

سوڭعى ەكى-ءۇش جىلدا قازاق ءتىلىن مەڭگەرۋ دەڭگەيى ايتارلىقتاي ءوستى دەپ ويلايمىن. مىسالى، ChatGPT قازاقشا ءماتىن جازۋ، اۋدارۋ، ماقالا دايىنداۋ، سۇراقتارعا جاۋاپ بەرۋ جاعىنان جاقسى ناتيجە كورسەتەدى. Gemini دە قازاق ءتىلىن تۇسىنەدى، ءبىراق كەيدە جاۋاپتارى قىسقالاۋ نەمەسە جالپى بولىپ كەلەدى. Microsoft Copilot پەن Meta AI قازاقشا جۇمىس ىستەگەنىمەن، ولاردىڭ قازاق تىلىندەگى مۇمكىندىكتەرى ازىرگە اعىلشىن تىلىندەگىدەي دەڭگەيگە جەتكەن جوق، - دەيدى ساراپشى.

سونىمەن قاتار مامان قازاق ءتىلى تەحنولوگيا ءۇشىن ەڭ كۇردەلى تىلدەردىڭ ءبىرى ەكەنىن ايتادى. بۇعان ءتىلدىڭ قۇرىلىمدىق ەرەكشەلىكتەرى مەن لەكسيكالىق جۇيەسى اسەر ەتەدى.

قازاق ءتىلى ج ي ءۇشىن وڭاي تىلدەردىڭ قاتارىنا جاتپايدى. ونىڭ باستى سەبەبى قازاق ءتىلىنىڭ جالعامالى ءتىل بولۋى. ءبىر سوزگە بىرنەشە جۇرناق جالعانىپ، ونداعان ءتۇرلى فورما پايدا بولۋى مۇمكىن. سونىمەن قاتار سويلەم جانە ءسوز تىركەستەرىندەگى كەيبىر ماعىنالار كونتەكست ارقىلى عانا انىقتالادى، - دەيدى ول.

ارشات ورازدىڭ پىكىرىنشە، ماسەلە مۇنىمەن شەكتەلمەيدى. قازاق تىلىندە ءارتۇرلى تىلدەردەن ەنگەن سوزدەردىڭ قاتار قولدانىلۋى، سونداي-اق كيريلل، لاتىن جانە توتە جازۋ نۇسقالارىنىڭ بولۋى دا تىلدىك مودەلدەردىڭ جۇمىسىن كۇردەلەندىرەدى.

قازاقشا دەرەك كوبەيگەنىمەن، تاپشىلىق ءالى دە بار

ارشات وراز قازاق تىلىندەگى جاساندى ينتەللەكتتىڭ ساپاسىن تەجەپ وتىرعان نەگىزگى فاكتورلاردىڭ ءبىرى رەتىندە ساپالى دەرەك تاپشىلىعىن اتايدى.

ونىڭ ايتۋىنشا، قازاق تىلىندە ميلليونداعان ءماتىن بولعانىمەن، بۇل كولەم اعىلشىن، قىتاي نەمەسە ورىس تىلدەرىمەن سالىستىرعاندا الدەقايدا از.

اسىرەسە عىلىمي ماقالالار، تەحنيكالىق ادەبيەتتەر، اكادەميالىق زەرتتەۋلەر مەن اشىق دەرەكتەر بازاسى جەتكىلىكسىز.

قازاق تىلىندەگى كونتەنتتىڭ ەداۋىر بولىگى جاڭالىقتاردان، الەۋمەتتىك جەلىدەن جانە رەسمي قۇجاتتاردان تۇرادى. بۇل ج ي-دىڭ بارلىق سالادا بىردەي ساپالى جۇمىس ىستەۋىنە كەدەرگى كەلتىرەدى، - دەيدى ساراپشى.

جاساندى ينتەللەكتتىڭ مۇمكىندىگى وعان بەرىلگەن دەرەكتىڭ ساپاسىنا تىكەلەي بايلانىستى. سوندىقتان كەيبىر تاقىرىپتاردا قازاق تىلىندەگى جاۋاپتاردىڭ ءۇستىرت بولۋى زاڭدى قۇبىلىس.

مىسالى، مەديتسينا، ينجەنەريا، قۇقىق نەمەسە تار سالالىق باعىتتاردا قازاق تىلىندەگى مالىمەتتەر جەتىسپەگەن كەزدە جۇيە اعىلشىن نەمەسە ورىس تىلىندەگى بىلىمگە سۇيەنەدى. كەيدە سونىڭ اسەرىنەن اۋدارما ناتيجەسىندە قازاقشا جاۋاپتىڭ قۇرىلىمى تابيعي شىقپاي قالادى، - دەيدى ارشات وراز.

ج ي قانداي قاتەلىكتەردى ءجيى جىبەرەدى

ماماننىڭ ايتۋىنشا، قازىرگى مودەلدەردەگى ەڭ ءجيى كەزدەسەتىن كەمشىلىكتەردىڭ ءبىرى - كالكا سويلەمدەر مەن تابيعي ەمەس قۇرىلىمدار.

ەڭ ءجيى كەزدەسەتىن قاتەلىكتەردىڭ ءبىرى - سەپتىك جالعاۋلارىن نەمەسە ءسوز تىركەستەرىن ورىنسىز قولدانۋ. كەيدە سويلەم قازاقشا بولعانىمەن، ونىڭ قۇرىلىمى ورىس ءتىلىنىڭ سينتاكسيسىنە ۇقساپ كەتەدى، - دەيدى ول.

ساراپشى اسىرەسە «بولىپ تابىلادى» سياقتى كالكا قۇرىلىمدار مەن «-ۋدا»، «-ۋدە» فورمالارىنىڭ («بارۋدا»، «كەلۋدە»، «جۇرگىزىلۋدە») ورىنسىز قولدانىلۋى ءالى دە ءجيى كەزدەسەتىنىن ايتادى. 

سونىمەن قاتار جاساندى ينتەللەكت كەي جاعدايدا ادام ەسىمدەرىن، جەر-سۋ اتاۋلارىن، تاريحي ۇعىمداردى شاتاستىرادى. كەيبىر وڭىرلىك سوزدەردى بۇكىل قازاق تىلىنە ورتاق نورما رەتىندە كورسەتۋى نەمەسە ماقال-ماتەلدەردىڭ ماعىناسىن قاتە ءتۇسىندىرۋى مۇمكىن.

بۇرىن قازاقشا ماتىندەردە اۋدارما قاتتى سەزىلەتىن. قازىر جاعداي جاقساردى، دەگەنمەن كەي ماتىندەردە كالكا مەن سوزبە- ءسوز اۋدارما ءالى دە بايقالادى، - دەيدى ارشات وراز.

قازاق ءتىلىنىڭ تەحنولوگيالىق بولاشاعى قانداي

قازىرگى دامۋ قارقىنى ساقتالسا، الداعى ءۇش-بەس جىل ىشىندە قازاق تىلىندەگى جاساندى ينتەللەكتتىڭ ساپاسى ايتارلىقتاي جاقسارۋى مۇمكىن.

شىن مانىندە ماسەلە تەحنولوگيادا ەمەس، كوبىنە دەرەكتەر كولەمىندە بولىپ وتىر، - دەيدى ارشات وراز.

ماماننىڭ بولجامىنشا، جاقىن جىلدارى قازاق تىلىندە ەركىن سويلەيتىن داۋىستىق كومەكشىلەر پايدا بولادى. قازاقشا اۋديو مەن ۆيدەونى ماتىنگە اينالدىرۋ ساپاسى ارتىپ، ناقتى ۋاقىتتاعى سينحروندى اۋدارما تەحنولوگيالارى دا جەتىلە تۇسەدى.

سونىمەن قاتار مەملەكەتتىك قىزمەتتەردە، ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە، جۋرناليستيكادا جانە بيزنەستە قازاق تىلىندە جۇمىس ىستەيتىن ارنايى ج ي كومەكشىلەر كەڭىنەن قولدانىلا باستايدى.

قازاق تىلىندە وقىتىلعان ۇلتتىق تىلدىك مودەلدەردىڭ پايدا بولۋى دا ابدەن مۇمكىن، - دەيدى ول.

الايدا ارشات ورازدى الاڭداتاتىن باستى ماسەلە تەحنولوگيادان گورى كونتەنت ءوندىرىسى.

مەنى تەحنولوگيادان گورى كونتەنت ماسەلەسى كوبىرەك الاڭداتادى. ەگەر قازاق تىلىندە ساپالى سيفرلىق مازمۇن جەتكىلىكتى كولەمدە وندىرىلمەسە، جاساندى ينتەللەكت قازاق ءتىلىن تولىق دەڭگەيدە مەڭگەرە المايدى، - دەيدى IT مامانى.

ونىڭ سوزىنشە، قازاق ءتىلىنىڭ سيفرلىق بولاشاعى تەك باعدارلاماشىلاردىڭ قولىندا ەمەس.

قازاق ءتىلىنىڭ سيفرلىق بولاشاعى تەك باعدارلاماشىلارعا ەمەس، جۋرناليستەرگە، عالىمدارعا، مۇعالىمدەرگە، بلوگەرلەرگە جانە كونتەنت وندىرۋشىلەرگە دە بايلانىستى دەپ ەسەپتەيمىن. قازاق تىلىندەگى ساپالى ءارى پايدالى كونتەنت كوبەيگەن سايىن، جاساندى ينتەللەكت تە قازاق تىلىندە ساپالى جۇمىس ىستەيتىن بولادى، - دەيدى ارشات وراز.

ج ي جاقسى جازا ما، الدە جاقسى كورىنەتىن ءماتىن عانا ۇسىنا ما

بۇگىندە ChatGPT مەن باسقا دا چات-بوتتار ماقالادان باستاپ الەۋمەتتىك جەلىدەگى جازباعا دەيىن ءتۇرلى ماتىندەردى ساناۋلى سەكۋندتا دايىنداي الادى. الايدا ءماتىننىڭ جىلدام جازىلۋى ونىڭ ساپالى ءارى تابيعي شىققانىن بىلدىرە بەرمەيدى.

كوررەكتور-رەداكتور ايبەرگەن نۇرالىنىڭ ايتۋىنشا، تاجىريبەلى مامان ءۇشىن جاساندى ينتەللەكت جازعان ءماتىندى اڭعارۋ قيىن ەمەس.

نەگىزى كوبىنە بىردەن بايقالادى. جازۋ ساپاسىنا باعا بەرەر بولسام، ءوزىمنىڭ قولداناتىن جاساندى ينتەللەكتىم جاقسى جازادى. قولدانا بىلسەڭ، ءوزىڭ قايتا-قايتا دۇرىستاپ، پرومت بەرە الساڭ، ءبىراز جاقسارتۋعا بولادى، - دەيدى ول.

ونىڭ پىكىرىنشە، ماسەلە جاساندى ينتەللەكتتىڭ وزىندە ەمەس، ونى قولدانۋشىنىڭ قانشالىقتى ساۋاتتى تاپسىرما بەرە الاتىنىندا جاتىر. ءبىر عانا سۇرانىسپەن الىنعان ءماتىن كوبىنە شابلوندى كورىنۋى مۇمكىن. ال ناقتى تاپسىرمالار مەن قوسىمشا نۇسقاۋلار بەرىلگەن سايىن ناتيجە دە جاقسارا تۇسەدى.

ايبەرگەن نۇرالى كۇندەلىكتى جۇمىسىندا نەگىزىنەن ChatGPT پلاتفورماسىن قولداناتىنىن ايتادى.

دۇرىس قولدانا الساڭ، جۇمىسىڭدى جەڭىلدەتەدى، جىلدامداتادى. جاقسى اسسيستەنت قوي، قاراپايىم تىلمەن ايتقاندا، - دەيدى رەداكتور.

ج ي ءتىلدىڭ شۇبارلانۋىنا سەبەپ بولۋى مۇمكىن بە

سوڭعى جىلدارى ۇستازدار مەن ءتىل ماماندارى اراسىندا جاستاردىڭ جاساندى ينتەللەكتكە شامادان تىس سەنىپ كەتۋى ولاردىڭ جازۋ مادەنيەتىنە كەرى اسەر ەتۋى مۇمكىن دەگەن پىكىر ءجيى ايتىلادى.

ايبەرگەن نۇرالى مۇنداي قاۋىپتىڭ بار ەكەنىن جوققا شىعارمايدى. ءبىراق ماسەلەنىڭ ءتۇپ-توركىنى تەحنولوگيادا ەمەس، ادامنىڭ ونى قالاي پايدالانۋىندا.

ءيا، قاۋىپ بار. ءبىراق، مەنىڭشە، ماسەلە ج ي-دا ەمەس، ونى قالاي قولدانۋدا: دايىن ءماتىندى كوشىرە بەرسە - ءتىل شۇبارلانادى، ال دۇرىس پايدالانسا، كەرىسىنشە، ويدى ساۋاتتى جەتكىزۋگە كومەكتەسەدى، - دەيدى ول.

رەداكتوردىڭ ايتۋىنشا، جاساندى ينتەللەكت دايىن ءونىم بەرەتىن قۇرال رەتىندە ەمەس، كومەكشى رەتىندە قولدانىلعاندا عانا پايدالى بولادى.

ويتكەنى ءماتىن جازۋ بارىسىندا ادام ءوز ويىن جۇيەلەيدى، ءسوز تاڭدايدى، سويلەم قۇراستىرادى، قاتەلەرىن تۇزەتەدى. بۇل پروتسەستىڭ ءبارى ويلاۋ داعدىسىن قالىپتاستىرادى. ال ەگەر ادام بارلىق جۇمىستى جاساندى ينتەللەكتكە تاپسىرىپ قويسا، مۇنداي داعدىلار بىرتىندەپ السىرەۋى مۇمكىن.

ج ي-دى دايىن جاۋاپ ءۇشىن ەمەس، تەكسەرىپ، ۇيرەنۋ قۇرالى رەتىندە قولدانسا - ساۋاتتىلىقتى كوتەرەدى. دەگەنمەن ۇنەمى جاساندى ينتەللەكتتى قولدانىپ، ونىڭ جازىپ بەرگەنىن ۇستىنەن وقىماي جىبەرە بەرۋ ادامنىڭ ءوز ويلاۋ داعدىسىن السىرەتەدى. سەبەبى ءماتىن قۇراستىرۋ، قاتە ىزدەۋ، ءسوزدى دۇرىس تاڭداۋعا جاۋاپكەرشىلىك بىرتىندەپ ازايادى، - دەيدى ايبەرگەن نۇرالى.

قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋدە ج ي قانشالىقتى پايدالى

ساراپشى جاساندى ينتەللەكتتىڭ قازاق ءتىلىن ۇيرەنىپ جۇرگەن شەتەلدىكتەر ءۇشىن دە پايدالى قۇرال بولا الاتىنىن ايتادى. چات- بوتتاردىڭ ەڭ ۇلكەن ارتىقشىلىعى - كەز كەلگەن ۋاقىتتا تىلدىك سەرىكتەس بولا الۋى.

ج ي-دى دۇرىس قولدانا السا، ءتيىمدى مەڭگەرە الادى دەپ ويلايمىن. ارتىقشىلىعى - كەز كەلگەن ۋاقىتتا سويلەسىپ، قاتەلىگىن بىردەن تۇزەتىپ، جەكە تەمپپەن ۇيرەنەدى، - دەيدى ول.

دەگەنمەن جاساندى ينتەللەكت تولىققاندى تىلدىك ورتانىڭ ورنىن باسا المايدى.

كەمشىلىگى دە بار: ج ي تىلدىك ورتا مەن مادەني كونتەكستى تولىق بەرە المايدى، كەيدە قاتە نە جاساندى قۇرىلىمداردى دا ۇيرەتىپ قويۋى مۇمكىن، - دەيدى رەداكتور.

سوندىقتان قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋشىلەر ءۇشىن جاساندى ينتەللەكت پايدالى كومەكشى بولعانىمەن، ونى ءتىرى قارىم-قاتىناس پەن تىلدىك ورتا تولىق الماستىرا المايدى.

ايبەرگەن نۇرالى قازاق ءتىلىن مەڭگەرىپ جۇرگەن ادامدارعا ج ي-دى كەڭەسشى رەتىندە پايدالانۋعا كەڭەس بەرەدى.

ونىڭ ايتۋىنشا، كۇندەلىكتى ديالوگ قۇرۋ، جازعان ءماتىندى تەكسەرتۋ، جاڭا سوزدەردىڭ قولدانىسىن مىسال ارقىلى ۇيرەنۋ - ءتىل مەڭگەرۋدىڭ ءتيىمدى تاسىلدەرىنىڭ ءبىرى.

ChatGPT قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋگە كومەكتەسە الا ما؟ فرانسۋز قىزدىڭ تاجىريبەسى

جاساندى ينتەللەكتتىڭ ءتىل ۇيرەنۋگە قانشالىقتى كومەكتەسەتىنىن قازاق ءتىلىن مەڭگەرىپ جۇرگەن فرانسۋز قىزى ەليز پاكەتونىڭ تاجىريبەسىنەن دە بايقاۋعا بولادى.

پاريجدە تۇراتىن 23 جاستاعى ەليز بىرنەشە جىلدان بەرى قازاق ءتىلىن ۇيرەنىپ كەلەدى. قازىر ول پاريجدەگى قازاق مادەني ورتالىعىندا ءبىلىم الىپ ءجۇر جانە قازاق تىلىنە قاتىستى كونتەنتتى Threads ،TikTok پەن Instagram جەلىلەرىندە تۇراقتى جاريالايدى.

ساباق اپتاسىنا ءبىر رەت، سەنبى كۇنى ەكى ساعات وتەدى. كۋرس ماعان وتە ۇنايدى. دەڭگەيىم شامامەن - A2.2. الدىمەن B2 دەڭگەيىنە، كەيىن مۇمكىن بولسا C1 نەمەسە C2 دەڭگەيىنە جەتكىم كەلەدى، - دەيدى ەليز.

ونىڭ ايتۋىنشا، قازاق ءتىلىن ۇيرەنگىسى كەلەتىن شەتەلدىكتەر ءۇشىن ەڭ ۇلكەن قيىندىقتاردىڭ ءبىرى - ساپالى وقۋ ماتەريالدارىنىڭ تاپشىلىعى. اسىرەسە ورىس ءتىلىن بىلمەيتىندەر ءۇشىن قولجەتىمدى رەسۋرستار از.

وكىنىشكە قاراي، ورىس ءتىلىن بىلمەيتىندەر ءۇشىن قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋگە ارنالعان رەسۋرستار وتە از. بۇل ۇلكەن قيىندىق تۋدىرادى. مەن پاريجدە تۇراتىنىما قۋانىشتىمىن، ويتكەنى قازاق مادەني ورتالىعىندا ساباققا قاتىسا الامىن. ەگەر فرانسيانىڭ وڭتۇستىگىندە تۇرسام، مۇنداي مۇمكىندىك بولماس ەدى، - دەيدى ول.

ەليزدىڭ سوزىنشە، قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋشىلەرگە ارنالعان حالىقارالىق پلاتفورمالاردىڭ ازدىعى دا ايقىن سەزىلەدى. ماسەلەن، الەمدەگى ەڭ تانىمال ءتىل ۇيرەتۋ قوسىمشالارىنىڭ ءبىرى Duolingo-دا قازاق ءتىلى جوق. سونداي-اق اعىلشىن تىلىندەگى سۋبتيترلەرى بار قازاق فيلمدەرى مەن مۋلتفيلمدەرىن تابۋ دا وڭاي ەمەس.

قازاق ءتىلى Duolingo قوسىمشاسىندا جوق. اعىلشىن سۋبتيترلەرى بار قازاقشا مۋلتفيلمدەر مەن فيلمدەردى كوبىرەك كورگىم كەلەدى، ءبىراق تابۋ قيىن. قازاقستاندا تۇرماعان سوڭ تىڭدالىم مەن سويلەۋ داعدىلارىن دامىتۋ دا قيىن بولىپ وتىر، - دەيدى فرانتسۋز قىزى.

وسىنداي جاعدايدا جاساندى ينتەللەكت ەليز ءۇشىن قوسىمشا وقۋ قۇرالىنا اينالعان. ول قازاق ءتىلىن مەڭگەرۋ بارىسىندا Abai Institute پلاتفورماسىمەن قاتار ChatGPT مۇمكىندىكتەرىن دە پايدالانادى.

ءتىلدى ۇيرەنۋ ءۇشىن Abai Institute سايتىن قولدانامىن، سونىمەن قاتار ChatGPT ارقىلى سويلەمدەر مەن گرامماتيكانى تالدايمىن. Threads جەلىسىندە قازاقشا كوپ وقيمىن، قازاق دوستارىممەن ءجيى سويلەسۋگە تىرىسامىن، - دەيدى ول.

دەمەك، قازاق ءتىلىنىڭ سيفرلىق بولاشاعى ەڭ الدىمەن ءوز قولىمىزدا. قازاقشا ساپالى كونتەنت كوبەيگەن سايىن، جاساندى ينتەللەكت تە قازاق تىلىندە ساپالى جۇمىس ىستەيتىن بولادى.