قازاق تازىسىنىڭ باسقا جۇيرىك يتتەردەن باستى ايىرماشىلىعى نە؟

كەلۋشىلەر تازىلاردى جاقىننان كورىپ، ولاردىڭ ەرەكشەلىگى، كۇتىمى مەن اڭشىلىق قابىلەتى تۋرالى ماعلۇمات الدى.

El.kz ءتىلشىسى تازى اسىراۋشىلارمەن تىلدەسىپ، ۇلتتىق تۇقىمدى ساقتاۋدىڭ ماڭىزى مەن تازى باپتاۋدىڭ قىر-سىرىن سۇراپ ءبىلدى.

«تازىنىڭ قانداي ەكەنىن جامباسىنان-اق بايقاۋعا بولادى»

اقمولا وبلىسىنىڭ ارايلى اۋىلىندا تۇراتىن ايان دوسمانوۆ تازى باپتاۋمەن 20 جىلدان استام ۋاقىتتان بەرى اينالىسىپ كەلەدى. بۇل كاسىپ وعان اتادان قالعان. بۇگىندە تازىلارىن باپتاپ، ءتۇرلى كورمەلەر مەن جارىستارعا قاتىستىرىپ ءجۇر.

تازى - اتادان قالعان مۇرا. ونىڭ اڭعا دەگەن قابىلەتى، جۇيرىكتىگى، دەنە ءبىتىمى مەن سابىرلىلىعى ەرەكشە. ادامعا سەبەپسىز اگرەسسيا كورسەتپەيدى. تازىنىڭ تازا تۇقىمدى ەكەنىن جامباسى، ءتىسى، قۇلاعى، تۇمسىعى مەن دەنە بىتىمىنە قاراپ اجىراتۋعا بولادى، - دەيدى ايان دوسمانوۆ.

قازىر ونىڭ ون تازىسى بار. ال وسى ۋاقىتقا دەيىن ءوزى ءوسىرىپ-باپتاعان 30 عا جۋىق تازىنى ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىندەگى ازاماتتارعا بەرگەن.

تازىنى بابىندا ۇستاۋ ءۇشىن تۇراقتى جاتتىعۋ قاجەت. ايان دوسمانوۆ جىل مەزگىلىنە قاراي جاتتىعۋ ءتارتىبىن دە وزگەرتىپ وتىرادى.

جازدا تاڭعى بەس-التى شاماسىندا، كۇن ءالى سالقىن كەزدە جاتتىعۋعا شىعارامىز. جۇگىرتىپ، شىرعاعا سالامىز. كەشكى سالقىندا تاعى شىعارامىز. جازدا قاتتى قينامايمىز. نەگىزگى دايىندىق كۇز، قىس جانە كوكتەم ايلارىندا جۇرەدى. ال جازدا تىنىعىپ، قالپىنا كەلەدى، - دەيدى ول.

ارباتقا تازى ءوسىرۋشى ەلەس، ايىم مەن نايزا اتتى تازىلارىن الىپ كەلگەن. ەلەس ءۇش جاستا، ايىم ەكى جاستا. ايىمدى يەسى ەركەلەتىپ «لۋنا» دەپ تە اتايدى.

تازىنى اڭعا نەشە ايىنان باستاپ باۋليدى؟

تازىنى اڭشىلىققا باۋلۋ كۇشىك كەزىنەن باستالادى. ايان دوسمانوۆ ءار كەزەڭدە كۇشىكتىڭ قابىلەتىنە قاراي جاتتىعۋدى بىرتىندەپ كۇردەلەندىرەتىنىن ايتادى.

تۋعاننان باستاپ ءوزىم باپتايمىن. ءۇش ايلىعىنان اينالاسىن تانىپ، ۇيرەنە باستايدى. بەس ايدان كەيىن اڭعا الىپ شىعامىز. التى ايعا كەلگەندە جۇگىرىپ، اڭشىلىققا بىرتىندەپ توسەلەدى. ءوزىم بىرگە الىپ شىعامىن، - دەيدى ول.

ايان دوسمانوۆ ساياتشىلىقپەن قاتار تازى كورمەلەرىنە دە تۇراقتى قاتىسادى. ونىڭ سوزىنشە، بيىل ەكى تازىسى حالىقارالىق ساراپشى قاتىسقان كورمەدە جوعارى باعالانىپ، فينالعا شىققان. مۇنداي بايقاۋلاردا تازىنىڭ سىرتقى بىتىمىنە قويىلاتىن تالاپتار قاتاڭ.

ساراپشىلار تىسىنە، جامباسىنا، قۇلاعىنا، تۇمسىعىنا، بويى مەن دەنەسىنىڭ ۇزىندىعىنا دەيىن قارايدى. باعالاۋ كەزىندە وسى بەلگىلەردىڭ بارلىعى ەسكەرىلەدى، - دەيدى تازى ءوسىرۋشى.

تازىنى باپتاۋدا تاماقتانۋ تارتىبىنە دە ءمان بەرەدى. ايان دوسمانوۆ يتتەرىنە مايلى تاعام بەرمەيتىنىن، تاڭەرتەڭ جەڭىل اس، ال ەتتى نەگىزىنەن كەشكى ۋاقىتتا بەرەتىنىن ايتتى.

«تازى اڭدى ءوزى ىزدەپ، ءوزى كوتەرىپ، ءوزى ۇستايدى»

«Asyl Qazyna» تازى اسىلداندىرۋ ۇيىمىنىڭ ءتوراعاسى سەرىك التايەۆ تازى وسىرۋمەن جارتى عاسىردان استام ۋاقىتتان بەرى اينالىسىپ كەلەدى. بۇل ءىستىڭ قىر-سىرىن ول بالا كەزىنەن ناعاشىلارىنان ۇيرەنگەن.

ناعاشىلارىم تازى جۇگىرتكەن ادامدار ەدى. بالا كەزىمنەن سولاردىڭ جانىندا ءجۇرىپ ۇيرەندىم. قازاقتا ات جۇرگەن جەردە تازى دا بىرگە جۇرگەن عوي. العاشقى تازىمدى 1971-جىلى، 15 جاسىمدا الدىم. سودان بەرى تازى ۇستاپ كەلەمىن، - دەيدى سەرىك التايەۆ.

قازىر ونىڭ 14 تازىسى بار، تاعى 16 كۇشىك ءوسىپ جاتىر. ال ءوزى باسقاراتىن «Asyl Qazyna» ۇيىمىندا 20 دان استام تازى بار.

سەرىك التايەۆ ءتۇرلى جۇيرىك يت تۇقىمدارىن ۇستاپ كورگەنىن ايتادى. ونىڭ بايقاۋىنشا، قازاق تازىسىنىڭ اڭعا شىققانداعى ارەكەتى وزگەلەردەن ەرەكشەلەنەدى.

باسقا جۇيرىك يتتەردىڭ كوبى اڭدى الدىنا سالىپ بەرگەندە عانا قۋادى. ال قازاق تازىسى اڭدى ءوزى ىزدەيدى، ءوزى كوتەرەدى، ءوزى قۋىپ، ۇستايدى. ونىڭ باستى ەرەكشەلىگى دە وسىندا، - دەيدى ول.

تاجىريبەلى تازى ءوسىرۋشى ولاردىڭ زەرەكتىگىنە دە ەرەكشە ءمان بەرەدى.

ءوزىم باسقا دا جۇيرىك يت تۇقىمدارىن ۇستاپ كوردىم. ءبىراق تازىنىڭ زەرەكتىگى بولەك. ءتىپتى ءبىر ايلىق كۇشىك تە ءوزىنىڭ جاتاتىن جەرىن، دارەت سىندىراتىن ورنىن تەز ۇيرەنىپ الادى. وسى قاسيەتىنە ءالى كۇنگە دەيىن تاڭعالامىن، - دەيدى سەرىك التايەۆ.

ول تازىنىڭ اداممەن تەز ءتىل تابىساتىنىن دا اتاپ ءوتتى. سەرىك التايەۆ ءۇيىنىڭ جانىنداعى ساۋىقتىرۋ ورتالىعىنا تازىلارىن ارا-تۇرا اپارىپ تۇراتىنىن ايتادى.

ءۇيىمنىڭ جانىندا ساۋىقتىرۋ ورتالىعى بار. سول جەرگە تازىلارىمدى اپارىپ تۇرامىن. بالالار ولاردى كورگەندە قۋانىپ، قۇشاقتاپ، كوڭىلدەرى ءبولىنىپ قالادى. اسىرەسە وڭالتۋ كۋرسىنان ءوتىپ جۇرگەن بالالارعا جاقسى اسەر ەتەتىنىن بايقاپ ءجۇرمىن، - دەيدى ول.

قازاقستاننىڭ ءۇش تازىسى حالىقارالىق دودادا باق سىناپ جاتىر

سەرىك التايەۆتىڭ ايتۋىنشا، بيىل قىرعىزستاندا ءوتىپ جاتقان VI دۇنيەجۇزىلىك كوشپەندىلەر ويىندارىندا قازاقستاننان ءۇش تازى ەل نامىسىن قورعاپ جاتىر. ولار تايعان، ورىس تازىسى، گرەيحاۋند جانە وزگە دە جۇيرىك يتتەرمەن سىنعا تۇسەدى. بۇعان دەيىن دە قازاقستاندىق تازىلار ءتۇرلى حالىقارالىق جارىستار مەن كورمەلەرگە قاتىسىپ، ۇيىم وكىلدەرى كاتار مەن تۇركياعا بارعان.

ەلىمىزدە دە تازى جارىستارى تۇراقتى ۇيىمداستىرىلادى. وڭىرلىك ىرىكتەۋدەن وتكەن تازىلار رەسپۋبليكالىق سىنعا جولداما الادى. بيىل «Asyl Qazyna» ۇيىمىنىڭ ون جىلدىعىنا وراي استانادا وتەتىن جارىستىڭ اۋقىمىن كەڭەيتۋ جوسپارلانىپ وتىر.

ءار وبلىسقا ون تازىمەن قاتىسۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىرمىز. ولار استاناعا كەلىپ، يپپودرومدا سىنعا تۇسەدى. جارىستى قازان ايىندا وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز، - دەيدى سەرىك التايەۆ.

تازى ءوسىرۋشى جارىسقا قاتىساتىن ءيتتى تاڭداۋدا دا وزىندىك ۇستانىمى بارىن ايتادى. ماسەلەن، ول ۇرعاشى تازىلارىن دوداعا قوسپايدى.

جاقسى تۇقىم الۋ ءۇشىن ۇرعاشى تازىنى جارىسقا سالماعان ءجون دەپ ەسەپتەيمىن. سوندىقتان ءوزىم ۇرعاشى تازىلارىمدى جارىسقا قوسپايمىن، - دەيدى ول.

ارباتقا سەرىك التايەۆ كيراز جانە كوكتەم اتتى ەكى ۇرعاشى تازىسىن الىپ كەلگەن. كيراز اتاۋى تۇرىك تىلىنەن اۋدارعاندا «شيە» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى. ول ءبىر جاسىندا كورمەدە ءبىرىنشى ورىن العان. ال كوكتەم ازىرگە جارىسقا قاتىسىپ كورمەگەن.

ۇلتتىق تۇقىمدى ساقتاۋ ءۇشىن قانداي جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر؟

استانا قالاسى ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى ماعزۇم ارسلانبەك تازى مەن توبەتكە ارنالعان ارنايى كۇننىڭ بەلگىلەنۋى ءتول تۇقىمدارعا قوعام نازارىن اۋدارۋعا ىقپال ەتەدى دەپ ەسەپتەيدى.

بۇل كۇن تازى مەن توبەتتى الەمدىك دەڭگەيدە كەڭىنەن تانىتۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى دەپ ويلايمىن. سونىمەن قاتار حالىقتىڭ ءتول تۇقىمدارىمىزعا دەگەن جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى، - دەيدى دەپۋتات.

ماعزۇم ارسلانبەك بۇل باعىتتا قولعا الىنعان جۇمىستارعا دا توقتالدى.

قازىر ۇلتتىق تۇقىمداردى ساقتاۋعا ارنالعان ارنايى ورتالىق قۇرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇل تازى مەن توبەتتىڭ تۇقىمىن ساقتاپ، سانىن كوبەيتۋگە جاعداي جاساۋ ءۇشىن قاجەت، - دەيدى ول.

«تازىنى العاش رەت جاقىننان كوردىم»

ارباتقا تازى وسىرۋشىلەر مەن مامانداردان بولەك جاستار دا كەلدى. ساكەن سەيفۋللين اتىنداعى قازاق اگروتەحنيكالىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ەكىنشى كۋرس ستۋدەنتى كاميدين ناۋرىزحاننىڭ ءوزىنىڭ دە ەكى تازىسى بار. ول ولاردى دالاعا شىعارىپ، جۇگىرتىپ، اڭشىلىققا بىرگە الىپ بارادى.

وسىنداي شارالار جيى ءوتىپ، جاستارعا تازىنى جاقىننان تانىستىرعان دۇرىس دەپ ويلايمىن. ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى كەيىنگى بۋىن ءبىلۋى كەرەك، - دەيدى كاميدين ناۋرىزحان.

ال وسى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ بيولوگيا ماماندىعىنىڭ ەكىنشى كۋرس ستۋدەنتى گۇلفايرۋز امانگەلدى تازىنى العاش رەت جاقىننان كورگەنىن ايتتى.

بۇگىن دوستارىممەن بىرگە كەلىپ، تازىنى العاش رەت كوردىم. بىردەن ۇنادى. سىرتقى ءتۇرىنىڭ وزىنەن مەيىرىمدىلىك پەن جىلىلىق بايقالادى. ونى وسىلاي جاقىننان كورۋ مەن ءۇشىن ەرەكشە اسەر قالدىردى، - دەيدى ستۋدەنت.

ءبىر كەزدەرى قازاقپەن بىرگە اڭعا شىعىپ، دالا تىرشىلىگىنىڭ اجىراماس بولىگى بولعان تازى بۇگىندە ۇلتتىق مۇرا رەتىندە دارىپتەلىپ كەلەدى. ەندىگى مىندەت - ونىڭ تازا تۇقىمىن ساقتاپ، دۇرىس باپتاۋ مادەنيەتىن كەيىنگى بۋىنعا جەتكىزۋ.