قارماقشىداعى جەل ديىرمەنى قام كىرپىشتەن سالىنعان

قازىر مۇنداي تاريحي ورىنداردىڭ قاتارى سيرەپ، ساقتالعاندارىنىڭ ءارقايسىسى وتكەن ءداۋىردىڭ تىنىس- تىرشىلىگىنەن سىر شەرتەتىن قۇندى مۇراعا اينالىپ وتىر.

سونىڭ ءبىرى - قىزىلوردا وبلىسى قارماقشى اۋدانىنىڭ قارماقشى اۋىلىنداعى ابىلا جەل ديىرمەنى. جەرگىلىكتى ماڭىزى بار تاريحي- مادەني ەسكەرتكىشتىڭ دوڭگەلەك نەگىزىنىڭ ديامەترى - 6 مەتر، بيىكتىگى - 6-7 مەتر. ىشكى قۇرىلىمى - 360 سانتيمەتر. سىرتى اينالا دوڭگەلەنگەن 196 سانتيمەتر كەڭىستىكتەگى قويمادان تۇرادى. قابىرعاسى قام كىرپىشتەن قالانعان، قالىڭدىعى - 74 سانتيمەتر. كەسەك كىرپىشى - 30×11×8 سانتيمەتر. اينالاتىن قالاقتارى سولتۇستىك-شىعىسقا قاراپ تۇر.

نىسان 1940-جىلى قۇسەيىن مامىروۆ جانە ءالنۇر تاتتىبايەۆ ەسىمدى ۇستالاردىڭ باسشىلىعىمەن سالىنعان.

- قارماقشى ءوڭىرىنىڭ تاريحى كونە قالالار مەن كەسەنەلەردەن عانا ەمەس، ەلدىڭ كۇندەلىكتى تۇرمىس-تىرشىلىگى مەن ەڭبەك مادەنيەتىنەن سىر شەرتەتىن كەيىنگى كەزەڭدەگى نىسانداردان دا تۇرادى. جەل ديىرمەنى سولاردىڭ قاتارىندا. تاريحى جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ تۇرمىسىمەن جانە اۋىل شارۋاشىلىعىمەن تىعىز بايلانىستى. جەرگىلىكتى تاريحي ماتەريالداردا اۋىل ازاماتتارىنىڭ ءوز قولىمەن سالىنعان نىساننىڭ ەل باسىنا اۋىرتپالىق تۇسكەن كەزەڭدە حالىق يگىلىگىنە قىزمەت ەتكەنى ايتىلادى. اسىرەسە، ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس جىلدارىنداعى اۋىل ءومىرى ءۇشىن استىقتى وڭدەۋ، ۇن ءوندىرۋ سياقتى جۇمىستىڭ ماڭىزى ەرەكشە بولدى. جەل ديىرمەنى ەلەكتر ەنەرگياسى كەڭىنەن قولدانىسقا ەنبەگەن كەزەڭدە تابيعي قۋاتتى ءتيىمدى پايدالانۋدىڭ ۇلگىسىنە اينالدى،-دەدى ك. رۇستەمبەكوۆ اتىنداعى اۋداندىق جىراۋلار ءۇيىنىڭ ەسكەرتكىش جونىندەگى مامانى گۇلفايرۋز بايكوبەكوۆا.

جەل كۇشى ونى مەحانيكالىق قوزعالىسقا كەلتىرىپ، استىقتى ۇنتاقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ابىلا - قازاق دالاسىندا ⅩⅨ عاسىردىڭ سوڭى مەن ⅩⅩ عاسىردىڭ باسىندا سالىنىپ، بۇگىندە تاريحي ەسكەرتكىشكە اينالعان بىرەگەي جادىگەر.

- ونىڭ قۇندىلىعى تەك وندىرىستىك ماقساتتا پايدالانىلعان عيمارات بولۋىندا ەمەس. بۇل نىسان ءبىر جاعىنان قارماقشى اۋىلىنىڭ وتكەن عاسىرداعى الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق ءومىرىن، ەڭبەك ادامدارىنىڭ ەڭبەگىن جانە سول كەزەڭدەگى جەرگىلىكتى شارۋاشىلىقتىڭ دامۋ ەرەكشەلىگىن تانىتاتىن تاريحي نىسان. سوندىقتان ابىلا جەل ديىرمەنىن قارماقشىنىڭ ⅩⅩ عاسىرداعى تاريحىنىڭ ءبىر بولىگى رەتىندە قاراستىرۋعا بولادى. وسى ارقىلى جاستارعا اتا- بابالارىمىزدىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگى، ەڭبەكقورلىعى، تابيعي رەسۋرستاردى ءتيىمدى پايدالانۋى تۋرالى ماعلۇمات بەرە الامىز، - دەدى ولكەتانۋشى.

بۇعان دەيىن ءبىز ورتالىق ازياداعى ەڭ ەسكى اۋەجاي قىزىلوردا وبلىسى قارماقشى اۋدانىڭ جوسالى كەنتىندە بولعانى تۋرالى مالىمەت اۋداندىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىندە ساقتاۋلى تۇرعانىن جازعان ەدىك.