قانعا بوككەن قۇرلىقتار: سۋدانداعى سۇمدىق، گازاداعى قىرعىن، ۋكرايناداعى شايقاس

قازا تاپقانداردىڭ جالپى سانى بويىنشا وتكەن جىل تەك 1994-جىلدان (رۋانداداعى گەنوتسيدتىڭ ەڭ قىزعان شاعى) جانە 2021-جىلدان (ەفيوپياداعى ازاماتتىق سوعىستىڭ شارىقتاۋ كەزەڭى) كەيىن تۇر. قازىرگى ۋاقىتتا ۋكرايناداعى سوعىس ەڭ كوپ ادام شىعىنىنا اكەلگەن قاقتىعىس بولىپ سانالۋدا. بۇل تۋرالى BBC باسىلىمى ماقالا جازدى.

«قاقتىعىس ۇردىستەرى» اتتى باياندامادا قازىرگى ساتتە بولىپ جاتقان كەمىندە 65 قاقتىعىس كورسەتىلگەن. ولاردىڭ ىشىندە سەگىزى مەملەكەتارالىق قاقتىعىس رەتىندە سيپاتتالادى. زەرتتەۋشىلەر رەسەيدىڭ ۋكرايناعا باسىپ كىرۋىنەن بولەك، ءۇندىستان مەن پاكىستان، پاكىستان مەن اۋعانستان، كامبودجا مەن تايلاند اراسىنداعى شەكارالىق قاقتىعىستاردى، سونداي-اق يزرايلدىڭ سيرياعا جاساعان اۋە شابۋىلدارىن دا وسى ساناتقا جاتقىزادى. يران توڭىرەگىندەگى قازىرگى اسكەري قاقتىعىس 2025-جىلعى قاقتىعىستاردى زەرتتەۋ اياسىنان تىس قالعانىمەن، باياندامادا يزرايلدىڭ ليۆاندى بومبالاۋى تۋرالى ايتىلعان.

«وكىنىشكە قاراي، جاعىمدى جاڭالىق از» دەيدى شولۋدى قۇراستىرۋشى سيري ااس رۋستاد. AFP اگەنتتىگىنە بەرگەن سۇحباتىندا، ول قاقتىعىستاردىڭ ارتقانىن ايتىپ، الاڭداۋشىلىق بىلدىرگەن. ويتكەنى جىل سايىن جاسالاتىن شولۋلار بارىسىندا، كەي ايماقتا قاقتىعىستاردىڭ ازايعانىن بايقاۋعا بولاتىن. الايدا 2025-جىلى كوپ ايماقتا قاقتىعىستار كەرىسىنشە ۋشىعا تۇسكەنىن اڭعارۋعا بولادى.

باياندامادا اسكەري نەمەسە ساياسي زورلىق-زومبىلىقتىڭ سالدارىنان قازا تاپقاندار سانى شامامەن 245 مىڭ ادام دەپ باعالانادى. بۇل ستاتيستيكادا اسكەريلەردىڭ ۇلەسى باسىم. سونىڭ ىشىندە ۋكراينا مايدانىنداعى رەسەيلىك ساربازداردىڭ شىعىنى ەداۋىر ۇلەسكە يە. الايدا قازا بولعانداردىڭ جالپى سانىنىڭ 25 پايىزدان استامى بەيبىت تۇرعىندار. ولاردىڭ سانى شامامەن 76,5 مىڭ ادامدى قۇرايدى. بۇل كورسەتكىش 2024-جىلمەن سالىستىرعاندا بەس ەسە وسكەن. بۇل وتە الاڭداتارلىق جايت دەيدى قۇقىق قورعاۋشىلار.

زەرتتەۋشىلەر بەيبىت تۇرعىندار اراسىنداعى مۇنداي كۇرت ءوسىمدى سۋدانداعى قاقتىعىسپەن تۇسىندىرۋدە. وتكەن جىلى سۋدانداعى ەل-فاشەر قالاسىندا بەيبىت تۇرعىنداردى جاپپاي قىرۋ كورىنىستەرى تىركەلدى. سونىمەن بىرگە اشتىق پەن السىرەۋدەن بولعان ءولىم-ءجىتىم سالدارىنان سۋداندا شامامەن 60 مىڭ ادام كوز جۇمعان دەيدى ماماندار.

نورۆەگيالىق ينستيتۋت ءوز شولۋلارىندا قاقتىعىستاردى ءۇش نەگىزگى ساناتقا بولەدى. ولار: كەمىندە ءبىر مەملەكەت قاتىساتىن قاقتىعىستار، مەملەكەتتىك ەمەس سۋبەكتىلەر اراسىنداعى قاقتىعىستار، بەيبىت تۇرعىندارعا قارسى ءبىرجاقتى زورلىق-زومبىلىق جاعدايلارى.

ءبىرىنشى سانات بويىنشا افريكا 29 قاقتىعىسپەن الدا تۇر. ودان كەيىنگى ورىنعا ازيا مەن تاياۋ شىعىس وڭىرلەرى جايعاسقان. ەۋروپادا مۇنداي قاقتىعىس بىرەۋ عانا بولسا دا (ۋكراينا-رەسەي سوعىسى)، ونىڭ اۋقىمى ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان كەيىن قۇرلىقتا بۇرىن-سوڭدى بولماعان دەڭگەيگە جەتكەن.

وتكەن جىلى نورۆەگيالىق زەرتتەۋشىلەر «سوعىس» دەپ سيپاتتاۋعا بولاتىن قاقتىعىستاردىڭ جالپى سانىن 13 دەپ ەسەپتەگەن. سالىستىرمالى تۇردە تىنىش وتكەن 2017-2022-جىلدار ارالىعىنداعى كەزەڭنەن كەيىن «سوعىستار» سانى دا ارتىپ كەلەدى. رۋستادتىڭ ايتۋىنشا، ەڭ بەلسەندى اسكەري ارەكەتتەرگە قاتىسىپ وتىرعان مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى - يزرايل. ول گازا سەكتورىنداعى، سيرياداعى، ليۆانداعى، يرانعا قارسى جانە يەمەندەگى حۋسيتتەرگە قارسى بەس ءتۇرلى قاقتىعىسقا قاتىسۋدا.

بايانداما اۆتورى دونالد ترامپتىڭ پرەزيدەنتتىك قىزمەتكە قايتا ورالۋى «تەك شابۋىلدار مەن زورلىق-زومبىلىق دەڭگەيىنىڭ ارتۋىنا عانا ەمەس، سونىمەن قاتار ساۋدا كەدەرگىلەرىنىڭ كۇشەيۋىنە دە الىپ كەلدى» دەپ مالىمدەدى. بايانداما سوڭىندا ساراپشىلار الەمدە قاقتىعىستار مەن شيەلەنىستەر ارتا بەرەتىنىن بولجاعان. ونى ب ۇ ۇ- نىڭ قۇلدىراۋىمەن، مەملەكەتتەردىڭ جاپپاي قارۋلانۋىمەن دە تۇسىندىرۋدە.

Mezgil.kz