مىرزاتاي جولداسبەكوۆ: قازاق بۇدان دا قۇتىلا الماي ما دەپ قورقامىن

الماتى. KAZINFORM – مامىردىڭ 27 سى كورنەكتى قوعام جانە مەملەكەت قايراتكەرى، فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور مىرزاتاي جولداسبەكوۆتىڭ تۋعان كۇنى. Bugin.kz پورتالى عالىم جايلى دەرەكتەر ۇسىنادى.

پروفەسسور 1937 -جىلى جامبىل وبلىسى، تالاس اۋدانى، اقتوبە اۋىلىندا تۋعان. بالالىق شاعى سوعىس جىلدارىمەن تۇسپا-تۇس كەلىپ، ەڭبەككە ەرتە ارالاسقان. بىلىمگە قۇشتار بولعان جولداسبەكوۆ جاس كەزىندە گارمون تارتىپ، كەشتەردىڭ ءسانىن كەلتىرىپ جۇرەتىن بولعان ەكەن.

مىرزاتاي جولداسبەكوۆ - جازبا ادەبيەتىمىزدىڭ Ⅷ عاسىردا قالىپتاسقانىن دالەلدەپ، تۇركى مۇراسىن تۇگەندەگەن عالىم. ول ورحون- ەنيسەي جازبا ەسكەرتكىشتەرىن زەرتتەپ، قازاق تىلىندەگى اۋدارماسىن قازاق عالىمدارى اراسىندا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ عىلىمي اينالىمعا ەنگىزدى.

پروفەسسور «حالىقتار دوستىعى»، «قۇرمەت» وردەندەرىمەن ماراپاتتالعان.

بەلگىلى تۇلعانىڭ ەڭبەكتەرىمەن قاتار، وي سالارلىق كۇندەلىكتەرى دە بار. مىرزاتاي جولداسبەكوۆتىڭ كۇندەلىگىنەن قازاق قوعامىنداعى ماڭىزدى ماسەلەلەردى قوزعاعان ءۇزىندىسىن ۇسىنامىز.

قۇدانىڭ قۇدىرەتى، بۇگىندە قازاققا اتا مۇراسىنان، اتا دىنىنەن گورى جاتتىڭ ءدىنىن، ونىڭ سالتىن قابىلداۋ وڭاي بولىپ بارادى. اتا جولىنان تايىپ، ۇلتتىڭ تىلىنەن، دىنىنەن بەزىپ، وزگەنىڭ دەرتىن ارقالاپ، سولاردىڭ كىتابىن كوتەرىپ، دارىپتەپ جۇرگەن جاستار كوبەيىپ بارادى. مۇنىڭ ارتى نەگە اپارىپ سوعار ەكەن؟ جۇرت وسىنى دا ويلانسا ءجون ەدى.

وتىرىپ الىپ بىرەۋدى جامانداعاندا الدىنا جان سالمايتىندار قانشاما؟ ءتىرىنى قويىپ، ولار ولگەندەردى دە جاماندايدى. «ولگەندەردى جامانداماڭدار، ولار جاۋاپ بەرەتىن جەرىنە باردى» دەيدى ەكەن قۇراندا. جاماندا، جامانداما، ەندى ولاردى ءتىرىلتىپ اكەپ، ەشكىم تۇزەي المايدى. زادىندا ءارۋاققا تيىسپەگەن ءجون. وسىنىڭ ءبارى وسەكتەن شىعادى. وسەك دەيتىنىڭ دە قاۋلاپ تۇرعان ءورت، ادام بالاسىنىڭ تۇلا بويىن جايلاعان دەرت. قازاق بۇدان دا قۇتىلا الماي ما دەپ قورقامىن. ويتكەنى، جاعىمسىز، جات مىنەزدىڭ ءبارى كىسىنىڭ وزىمەن بىرگە تۋاتىنداي بولادى دا تۇرادى ماعان.

«قىزدى قىرىق ۇيدەن تىي» دەيدى قازاق. ەركىندىكتىڭ شەكسىزدىگى سونشالىق، جۇرتتىڭ كوبى وسى كۇندەرى ۇلىنا دا، قىزىنا دا يە بولا الماي بارادى. ەلىمىزدىڭ كەلەشەگى سولاردىڭ بەلىندە جۇرگەنىن جاستار ويلاي بەرمەيتىن ءتارىزدى. «قارعادان قارعا تۋار قارقىلداعان» دەپ ءسۇيىنباي ايتقانداي، قارعادان قارقىلدايتىن قارعا تۋىپ جاتقان سەكىلدى. تەكتىدەن - تەكتى، تەكسىزدەن - تەكسىز تۋادى، سۇڭقاردان سۇڭقار تۋادى، جاقسىدان جاقسى تۋادى، باقسىدان باقسى تۋادى. قىزدارىمىز قارعا تۋىپ جاتسا، قىراندى قايدان تابامىز؟

مەن مۇنى ايتقاندا، وي توقتاتىپ، كوڭىل جۇباتاتىن ەشتەڭە تاپپاعاندىقتان ايتىپ وتىرعانىم جوق، تەرىس مىنەز، جات قىلىق ەتەك الىپ بارا جاتقان سوڭ ايتىپ وتىرمىن. ءبىر سۇمدىعى - وسىنى قازاقتىڭ ءبارى بىلەدى.

دەموكراتيا قايدالاپ، اتتان سالىپ جۇرگەندەردىڭ، ەل ىشىنە ىرىتكى سالىپ جۇرگەندەردىڭ شارشامايتىنىنا تاڭىم بار. جانە سولار قازاقتىڭ قامىن ويلاپ جۇرسە ءبىر ءسارى عوي.

كۇندەلىك دەگەن وسى. كەيدە ونىڭ تۇڭعيىق تەرەڭىنە تۇسەسىڭ. ويدىڭ جەتەگىندە كەتەسىڭ. كوڭىلدەن كەتپەيتىن، ويدان شىقپايتىن، اباي بولاتىن ماسەلە - بالا تاربيەسى. ءبىز ودان ايىرىلساق، بارىنەن دە ايىرىلىپ قالامىز. بۇگىن سەن تۇزەلسەڭ، ەرتەڭ ەل تۇزەلەدى. ۇلى دالا، بايتاق جەر ءوزىنىڭ يەسىن تابادى، ءبارى دە جۇيەسىن تابادى، كيەسىن دە تابادى. جۇرتتىڭ ءبارى كىسىلىكتىڭ جولىنا تۇسسە، ەلدىڭ دە كوسەگەسى كوگەرەدى، كەرەگەسى كەڭەيەدى. سوندا ءبىز ونەگەلى ۇلت بولامىز. تۇتاسامىز. كەمەلدەنەمىز. ساليقالى بولامىز.