موڭعول-جاپون ەكسپەديتسياسى نايداگ تاۋىنان سيرەك كەزدەسەتىن جازبانى تاپتى
استانا. KAZINFORM - «بيچەەس» («جازۋ») جوباسى اياسىنداعى موڭعول-جاپون بىرلەسكەن توبى بۋلگان ايماعىنىڭ داشينچيلەن سومونىندا ورنالاسقان نايداگ تاۋىنان يەروگليفپەن جازىلعان جارتاستاعى جازۋدى تاپتى، دەپ حابارلايدى مونتسامە.
موڭعوليا عىلىم اكادەمياسىنىڭ تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتىنىڭ حابارلاۋىنشا، بۇل العاش رەت ءبىر ورىندا قيدانداردىڭ ءارى ۇلكەن، ءارى كىشى جازۋى قاتارىنان تابىلعان جاعداي بولىپ وتىر.
دالا زەرتتەۋلەرىن تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى، دوكتور ل. ەردەنەبولد، وتان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى ماتسۋكاۆا تاكاسي، ريۋكوكۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى مۋراوكا حيتوسي جانە وساكا حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قۇرمەتتى پروفەسسورى، موڭعوليا عىلىم اكادەمياسىنىڭ شەتەلدىك مۇشەسى ماتسۋدا كويتي جۇرگىزدى.
جازۋ نايداگ تاۋىنىڭ باۋرايىنداعى جەردەن 200 مەتردەن اسا بيىكتىكتە ورنالاسقان ۇڭگىردە قاشالىپ جازىلعان. الدىن الا زەرتتەۋلەر كورسەتكەندەي، جازۋ ۇڭگىردىڭ جەتى بولىگىندە ورنالاسقان. پروفەسسور ماتسۋكاۆا قىتاي جازۋىنا ۇقساس بەلگىلەردى زەرتتەپ، ولاردىڭ بارلىعى قيدان جازۋىمەن جازىلعانىن انىقتادى.
سوندىقتان حۋح-حوتو (قىتاي) قالاسىندا تۇراتىن پروفەسسور تاكەۋچيگە جازۋدىڭ سۋرەتى جىبەرىلگەندە، ول بىلاي دەپ جاۋاپ بەردى.
- ءماتىن قاتتى ءوشىپ كەتكەندىكتەن وقۋ قيىن، الايدا قيداننىڭ ۇلكەن جازۋىنا ءتان قايتالاناتىن باس ارىپتەر ايقىن كورىنىپ تۇر. بۇل قىتاي تىلىندەگى جازۋ ەمەس ەكەنى انىق. ءتورتىنشى جازۋ، شاماسى، قيداننىڭ كىشى جازۋىمەن جازىلعان. بۇل وتە سيرەك ولجا، سەبەبى ءبىر جەردە قيدانداردىڭ ءارى كىشى، ءارى ۇلكەن جازۋىنىڭ قاتار تابىلۋى بۇرىن-سوڭدى بولماعان، - دەپ اتاپ ءوتتى.
نايداگ تاۋى ەجەلگى جولدىڭ بويىندا، حۋگنۋ تاۋىنىڭ شىعىس ەتەگىمەن اعىپ جاتقان بادىن وزەنىنىڭ ماڭىندا ورنالاسقان. ول داشينچيلەن جانە راشاانت سوموندارىن جالعايدى. بۇل ماڭدا قيدان داۋىرىندەگى كوپتەگەن ەگىنشىلىك قونىستارى، قولا ءداۋىرىنىڭ قورىمدارى، رۋنيكالىق جازبالار مەن جارتاستاعى سۋرەتتەر، سونداي-اق كەيىنگى كەزەڭدەرگە جاتاتىن تۋدەۆا جانە تارياچ وتگين جاس موناستىرلارىنىڭ قيراندىلارى بار.
نايداگ تاۋى تۇگەلدەي ءىرى جانە ۇساق تاستى ۇيىندىلەرمەن جابىلعان، ال كەيبىر جەرلەردە ەجەلگى پەتروگليفتەر كورىنەدى. جازۋ قاشالعان ۇڭگىردىڭ جوعارعى بولىگى اشىق جانە ۇيىندىگە تولى.
موڭعوليادا قيدانداردىڭ جازۋىمەن جازىلعان بىرنەشە جازبا بەلگىلى. سولاردىڭ ىشىندە ەڭ تانىمالدارى - حەنتي ايماعىنداعى راشاان جارتاسىنداعى جازۋلار، سالبار تاۋلارىنداعى جازۋلار جانە ەردەنە تاۋىنداعى تۋشپەن جازىلعان ماتىندەر.
سونىمەن قاتار، سۋحبااتار ايماعىنىڭ تۋۆشينشيرەە سومونىنداعى دونگوين شيرەە ەسكەرتكىشىندە قيدانداردىڭ كىشى جازۋى تۋشپەن جازىلعان شاعىن ماتىندەر تابىلعان. سونداي-اق وسى سومونداعى اداگين وزەنىنىڭ جارتاستارىنان قيدانداردىڭ ۇلكەن جازۋىمەن جازىلعان تۋش ماتىندەرى، ال 2010-جىلى دورنوگوۆ ايماعىنىڭ ەردەنە سومونىندا موڭعول-جاپون توبى تاپقان بۋلەەني وۆووداعى قيدانداردىڭ ۇلكەن جازۋى بەلگىلى.
الايدا تۋۋل وزەنىنىڭ اڭعارىندا قيدان داۋىرىنە جاتاتىن كوپتەگەن اسكەري لاگەردىڭ قيراندىلارى (چينتولگوي، حاربۋح، حەرمەن دەنج) بار بولسا دا، 1979-جىلى ح. پەرلەە تاپقان قيدان جازۋىن ەسكە سالاتىن تاڭبالاردان باسقا، ەشقانداي قيدان جازۋى تابىلعان جوق. وسى تۇرعىدا نايداگ تاۋىنان تابىلعان جاڭا جازۋ اسا ماڭىزدى دەپ سانالادى.
ايتا كەتەلىك موڭعوليادا كىتاپ وقۋدى ناسيحاتتايتىن ۇلتتىق مەرەكە وتكەن ەدى.
