مۇناي باعاسى: ءۇشجىلدىق بيۋدجەتتى قايتا قاراۋعا ءالى ەرتە
استانا. KAZINFORM - ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى Kazinform ساۋالىنا بەرگەن جاۋاپتا مۇناي باعاسى قازاقستان ءۇشىن قولايسىز دەڭگەيدە ۇزاق ۋاقىت بويى ساقتالسا، قانداي سەناريمەن جۇمىس ىستەيتىنى تۋرالى مالىمەت بەردى.
پەسسيميستىك سەناري
ۇكىمەتتىڭ 2025- 2029 -جىلدارعا ارنالعان الەۋمەتتىك- ەكونوميكالىق دامۋ بولجامىندا ءۇش سەناري بەلگىلەنگەن - وپتيميستىك، بازالىق، پەسسيميستىك. بۇل سەناريلەردىڭ ءبارى مۇنايدىڭ ەكسپورتتاعى باعاسىنا قاراي جاسالعان. اتالعان بولجام ەلدىڭ بيۋدجەتىن بەكىتۋگە نەگىز بولاتىن ماڭىزدى قۇجاتتىڭ ءبىرى بولىپ ەسەپتەلەدى.
ەكونوميكا وپتيميستىك سەناريمەن دامۋ ءۇشىن مۇنايدىڭ ءبىر باررەلى 90 دوللاردان كەم بولماۋى كەرەك. پەسسيميستىك سەناري كەزىندە مۇناي باعاسى باررەلىنە 60 دوللاردان جوعارى بولمايدى دەپ كورسەتىلگەن.
ال بازالىق سەناريدە دوللار باعاسى 75 دوللاردىڭ اينالاسىندا بولۋى شارت. قازىرگى 3 جىلدىق بيۋدجەت وسى سەناري بويىنشا جاساقتالعانىن ايتا كەتۋ كەرەك.
9-ساۋىردە ا ق ش پرەزيدەنتى دونالد ترامپ ۇسىنعان باج ساياساتىنىڭ سالدارىنان ءبىر باررەل مۇنايدىڭ باعاسى 59,89 دوللارعا دەيىن ءتۇسىپ، كەيىن ءسال كوتەرىلدى. 23-ساۋىردەگى جاعداي بويىنشا ۇسىنىس باعاسى 68 دوللاردىڭ اينالاسىندا تىركەلدى. بۇل قازاقستاننىڭ ءۇش جىلدىق بيۋدجەتىنە ەنگىزىلگەن 75 دوللاردان ءبىرشاما الشاق كورسەتكىش. باسقاشا ايتساق، بازالىق سەناري مەن پەسسيميستىك سەناري ورتاسىندا.
ءبىر قىزىعى، ۇكىمەتتىڭ دامۋ بولجامى كورسەتىلگەن رەسمي قۇجاتتا بازالىق سەناري كەزىندەگى پارامەترلەر عانا ناقتى جازىلعان. ال وپتيميستىك جانە پەسسيميستىك سەناريدە ەكونوميكانىڭ، ونىڭ ىشىندە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ كورسەتكىشتەرى قالاي قۇبىلاتىنى ايقىن كورسەتىلمەگەن.
بازالىق سەناري بويىنشا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە 2025 -جىلى 15,6 تريلليون تەڭگە، 2026 -جىلى 16,7 تريلليون تەڭگە، 2027 -جىلى 18,2 تريلليون تەڭگە كىرىس تۇسەدى دەپ بولجانىپ وتىر.
ال شىعىس كولەمى 2025 -جىلى 25,7 تريلليون تەڭگە، 2026 -جىلى 23,1 تريلليون تەڭگە، 2027 -جىلى 24,6 تريلليون تەڭگە بولۋعا ءتيىس.
رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن بولەك شوعىرلاندىرىلعان بيۋدجەت دەيتىن ۇعىم بار. مەملەكەت قازىناسىنا تۇسەتىن ناقتى كىرىس پەن بۇكىل شىعىستى وسى ۇعىم اناعۇرلىم ناقتىراق سيپاتتايدى دەپ ايتۋعا بولادى. بۇل - رەسپۋبليكالىق جانە وڭىرلىك بيۋدجەتتەردى، ۇلتتىق قور تۇسىمدەرى مەن شىعىستارىن، جابىرلەنۋشىلەرگە وتەماقى قورىنىڭ تۇسىمدەرى مەن تولەمدەرىن، ءبىلىم بەرۋ ينفراقۇرىلىمىن قولداۋ قورىنىڭ تۇسىمدەرى مەن شىعىستارىن، ارناۋلى مەملەكەتتىك قوردىڭ تۇسىمدەرى مەن شىعىستارىن، مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورىنىڭ تۇسىمدەرى مەن شىعىستارىن، الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورىنىڭ تۇسىمدەرى مەن شىعىستارىن بىرىكتىرەتىن مەملەكەتتىڭ ورتالىقتاندىرىلعان اقشا قورى.
وسى شوعىرلاندىرىلعان بيۋدجەتتىڭ شىعىسى 2025 -جىلى 36,03 تريلليون تەڭگە، 2026 -جىلى 34,3 تريلليون تەڭگە، 2027 -جىلى 36,6 تريلليون تەڭگە بولادى دەپ كورسەتىلگەن.
كىرىس سايكەسىنشە 32,2 تريلليون تەڭگە (2025 ج.)، 34,3 تريلليون تەڭگە (2026 ج. )، 37,09 تريلليون تەڭگە (2027 ج.) بولۋى مۇمكىن.
ۇلتتىق قوردىڭ ەسكى دە جاڭا فۋنكتسياسى
مۇنىڭ ءبارى بازالىق سەناريدىڭ كورسەتكىش بولجامدارى عانا. دامۋ بولجامىندا كورسەتىلمەگەنىنە سۇيەنىپ قانا ۇكىمەتتىڭ پەسسيميستىك سەناري قالىپتاسا قالعان جاعدايدا قولداناتىن جوسپارى جوق دەپ ايتۋعا اۋىز بارمايدى.
ويتكەنى مۇناي باعاسى 60 دوللاردان ءتۇسىپ تۇرعان كەزدە پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى - ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى سەرىك جۇمانعارين پىكىر بىلدىرگەن بولاتىن.
- مۇنداي ۋاقىتتا ۇلتتىق قوردىڭ ءرولى باستالادى. ۇلتتىق قور وسىنداي جاعدايلارعا، نارىقتا داعدارىس بولعان كەزگە ارنالعان. بۇعان دەيىن ءبىز ونى بىرنەشە جىل بويى باسقا ماقساتتاردا قولدانىپ كەلدىك. ۇلتتىق قوردى ترانسفەرت رەتىندە الۋدى توقتاتىپ، قيىن كەزەڭدەردە عانا قولدانۋ تاجىريبەسىنە ورالۋدى كوزدەپ وتىرمىز، - دەدى ول.
ۆيتسە-پرەمەردىڭ بۇل ءۋاجى مىنانداي قوسىمشا سۇراقتاردى تۋىنداتادى.
- ۇكىمەت مۇنايدىڭ حالىقارالىق نارىقتاعى باعاسى نەشە دوللارعا تۇسكەندە جانە نەشە كۇن بويى ساقتالعان جاعدايدا بيۋدجەتكە «پەسسيميستىك سەناري» بويىنشا تۇزەتۋلەر ەنگىزەدى؟
- «پەسسيميستىك سەناري» ىسكە قوسىلعان جاعدايدا 2025 -جىلدىڭ بيۋدجەتى قازىرگىدەن نەشە پايىز قىسقارادى؟
- قىسقارۋ قاي سالالاردى، قانداي ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ بيۋدجەتتەرىن قامتيدى؟
- وڭىرلەردىڭ بيۋدجەتى ورتاشا ەسەپپەن نەشە پايىز قىسقارادى؟
- الەۋمەتتىك شىعىنداردىڭ قاي تۇرلەرى قانشا كولەمدە قىسقارتىلادى؟ يميدجدىك شارالاردىڭ قاي ساناتتارى توقتاتىلادى؟ ينفراقۇرىلىمدىق، ۇلتتىق جوبالاردىڭ قاي ساناتتارى نەشە پايىز قىسقارتىلادى؟
- اقشا- كرەديت ساياساتى قانشالىقتى قاتاڭداتىلادى؟ ۇلتتىق بانككە بازالىق مولشەرلەمە بويىنشا ۇكىمەتتەن قانداي نۇسقاۋ، ۇسىنىستار بەرىلەدى؟
- پەسسيميستىك سەناري كەزىندە باعاسى رەتتەلەتىن تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ ساناتى قالاي وزگەرەدى؟ كوبەيە مە، ازايا ما؟
- پەسسيميستىك سەناري جاعدايىندا بيۋدجەت تاپشىلىعى نەشە تەڭگە بولادى دەپ بولجانىپ وتىر؟ ول تاپشىلىق سىرتتان قارىز تارتۋ ارقىلى جابىلا ما، ۇلتتىق قوردان الىناتىن ترانسفەرتتى قايتا ەسەپتەۋ ارقىلى جابىلا ما؟
وسى سۇراقتاردى ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنە جولدادىق.
ينفراقۇرىلىم شىعىستارى قىسقارمايدى
- الەمدەگى قالىپتاسقان جاعدايدى ەسكەرە وتىرىپ، مينيسترلىك ەكونوميكانى دامىتۋدىڭ ءارتۇرلى بولجامدى سەناريلەرىن (مۇناي باعاسى 50, 60 ا ق ش دولل. جانە ت. ب. بولعان كەزدە) ەسەپتەيدى. سەناريلەردى ازىرلەۋ كەزىندە بيۋدجەت پەن ۇلتتىق قوردىڭ پارامەترلەرى دە ەسەپتەلەدى.
سونىمەن قاتار، ق ر قارجى مينيسترلىگىمەن جانە بيۋدجەتتىك باعدارلامالار اكىمشىلەرىمەن بىرلەسىپ شىعىستاردى وڭتايلاندىرۋ بويىنشا ۇسىنىستاردى تالداۋ جانە دايىنداۋ جۇرگىزىلۋدە، - دەپ جازىلعان جاۋاپتا.
بۇل سويلەمدەرگە قاراپ، ۇكىمەتتە پەسسيميستىك سەناريدىڭ الگوريتمدەرىن الەمدەگى احۋالعا قاراي قايتا وزەكتەندىرۋدىڭ قامى جاسالىپ جاتىر دەپ توپشىلاۋعا بولادى. ءبىراق، پەسسيميستىك سەناري ىسكە قوسىلعان كۇندە شىعىستاردىڭ قالاي قىسقاراتىنى تۋرالى ناقتى، ماردىمدى اقپارات ايتىلماعان.
- بۇل رەتتە ەكونوميكانىڭ وسۋىنە قولداۋ كورسەتۋ ءۇشىن كولىك (اۆتوجول، تەمىرجول جانە ت. ب. ) ، تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق (ەنەرگەتيكالىق جەلى، جىلۋ جەلىسى، گازداندىرۋ، سۋمەن جابدىقتاۋ جانە ت. ب. )، ەنەرگەتيكالىق ينفراقۇرىلىمدى سالۋ جانە جاڭعىرتۋ جوبالارىنا ارنالعان شىعىستاردى ساقتاۋ كوزدەلەدى.
بۇگىنگى تاڭدا 2025 - 2027 -جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتى ناقتىلاۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانعان جوق. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ پارامەترلەرىن ناقتىلاۋ قاجەت بولعان جاعدايدا، الەۋمەتتىك- ەكونوميكالىق دامۋ بولجامىنىڭ كورسەتكىشتەرى، ونىڭ ىشىندە بيۋدجەت تاپشىلىعى دەڭگەيى دە سەناريلەردى ىسكە اسىرۋعا بايلانىستى قايتا قارالۋى مۇمكىن، - دەلىنگەن مينيسترلىك جاۋابىندا.
ءدال قازىر ءۇش جىلدىق بيۋدجەتتى ناقتىلاۋ قاجەتتىگى تۋىنداپ تۇرماعانىمەن، الەۋمەتتىك شىعىستاردىڭ قازىرگى كۇيىندە ساقتالاتىنى تۋراسىندا ەشتەڭە ايتىلماعان.
اۆتور
ەسىمجان ناقتىباي
