مەديسينالىق سكرينينگتەن وتەتىن جۇمىسشى 3 كۇن دەمالىس الۋعا قۇقىلى

استانا. KAZINFORM - ەلىمىزدە ءاربىر جۇمىسكەرگە مەديسينالىق سكرينينگتەن ءوتۋ ءۇشىن ءۇش كۇندىك زاڭدى دەمالىس بەرىلەدى. اتالعان الەۋمەتتىك دەمالىس تۋرالى ەڭبەك كودەكسىنىڭ 87-بابىندا جازىلعان.

 ەڭبەك كودەكسىنەگى جاڭاشىلدىقتىڭ ەنگەنىنە ءبىراز ۋاقىت وتسە دە، بۇل قۇقىقتى قولداناتىندار قاتارى كوبەيمەي وتىر. ءتىپتى ءبىرازى بەيحابار بولۋى دا مۇمكىن. دەمالىستى قالاي راسىمدەۋ كەرەك جانە جۇمىس بەرۋشى دەمالىس بەرمەسە، قايدا جۇگىنۋ كەرەك - Kazinform ءتىلشىسىنىڭ ماتەريالىندا.

الەۋمەتتىك دەمالىس قالاي راسىمدەلەدى

سكرينينگ - ناقتى ءبىر جاس توبىنداعى ازاماتتارعا اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋعا، ەرتە كەزەڭدە انىقتاۋعا ارنالعان. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى مەملەكەتتىك ەڭبەك ينسپەكسياسى كوميتەتىنىڭ باس ساراپشىسى شولپان مولدابەكوۆانىڭ ايتۋىنشا، ق ر دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرگە 2020 -جىلى وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. سول جىلى جۇمىس بەرۋشىگە سكرينينگتىك زەرتتەۋلەر وتۋگە دەمالىس بەرۋ مىندەتى ەنگىزىلدى.

- جۇمىس بەرۋشىلەر كەدەرگىسىز، جۇمىسشىنىڭ جۇمىس ورنىن ساقتاي وتىرىپ، ورتاشا جالاقىسىن ساقتاي وتىرىپ وسى دەمالىستاردى بەرۋگە مىندەتتى. مىسالى بۇل ءۇش كۇن ءبىر جولى بەرىلەدى نەمەسە ءبىر جىلدىڭ ىشىندە ءبولىنىپ بەرىلۋى مۇمكىن. بۇل ەڭبەك دەمالىسى جۇمىسكەردىڭ ەڭبەك ستاجىنا كىرەدى، جۇمىس ورنى ساقتالادى، جالاقىسى ساقتالادى. ال ەگەر جۇمىس بەرۋشى ەڭبەك دەمالىستارىن، ونىڭ ىشىندە الەۋمەتتىك دەمالىستاردى بەرۋدەن باس تارتسا، اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلادى. ايىپپۇل مولشەرى كاسىپكەرلىك سۋبەكتىسىنىڭ تۇرىنە بايلانىستى 20 دان 100 م ر پ- عا دەيىن (400 مىڭ تەڭگەگە دەيىن) جەتۋى مۇمكىن، - دەدى شولپان مولدابەكوۆا.

سكرينينگتەن ءوتۋ قاجەتتىگىن ۋچاسكەلىك دارىگەرلەر انىقتايدى. ياعني ولار بەلگىلى ءبىر جاس توبىنداعى تۇرعىندارعا قوڭىراۋ شالادى نەمەسە 1414 ءنومىرى ارقىلى، Damumed جانە 109 قوسىمشالارى ارقىلى حابارلاما جىبەرەدى. وسى حابارلاما سكرينينگتىك زەرتتەۋلەرگە دەمالىس الۋعا نەگىز بولادى جانە جۇمىسشى ءۇش كۇندىك دەمالىس الۋعا ءوتىنىش جازادى.

ەگەر جۇمىس بەرۋشى الەۋمەتتىك دەمالىس بەرۋدەن باس تارتسا، قىزمەتكەر تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا ەڭبەك ينسپەكسياسىنا شاعىمدانا الادى.

قانداي سكرينينگتەر قولجەتىمدى

ادەتتە سكرينينگتەر 30 جاستان باستالادى. مۇنداي تەكسەرۋلەر قاتارىنا جۇرەك- قان تامىرلارى جۇيەسىنىڭ اۋرۋلارى (ارتەريالدىق گيپەرتونيا، يشەميالىق جۇرەك اۋرۋى)، قانت ديابەتى، گلاۋكوما، ونكولوگيالىق اۋرۋلار - ءسۇت بەزى راگى، جاتىر موينى راگى، كولورەكتالدى راك، ۆ جانە س ۆيرۋستىق گەپاتيتتەرى جانە مي قان اينالىمىنىڭ بۇزىلىستارى كىرەدى. مۇنداي پروفيلاكتيكا اۋىر اۋرۋلاردى ەرتە انىقتاپ، مۇگەدەكتىككە نەمەسە ولىمگە اكەلەتىن كۇردەلى اسقىنۋلاردىڭ الدىن الۋعا كومەكتەسەدى.

2025 -جىلعا دەيىن ونكوسكرينينگتەر ءمامس پاكەتىنە قامتىلعان ساقتاندىرىلعان ادامدارعا عانا قولجەتىمدى بولدى. الايدا مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ ءتارتىبى قايتا قارالعاننان كەيىن، ولار كەپىلدەندىرىلگەن تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كولەمىنە ەنگىزىلىپ، ساقتاندىرۋ مارتەبەسىنە قاراماستان بارلىق قازاقستاندىقتارعا قولجەتىمدى بولدى.

- بۇگىنگى تاڭدا سكرينينگتەردىڭ كوپشىلىگى تەگىن مەديتسينالىق كومەك كولەمى اياسىندا جۇرگىزىلەدى. مىسالى، قان اينالىمى جۇيەسىنىڭ اۋرۋلارى مەن قانت ديابەتىنە ارنالعان تەكسەرۋلەر تولىقتاي وسى پاكەتكە ەنگىزىلگەن. پرەزيدەنت تاپسىرماسىمەن 2025 -جىلدان باستاپ بارلىق ونكوسكرينينگ كەزەڭدەرى تەگىن بولدى. بۇل تەكسەرۋلەردىڭ قولجەتىمدىلىگىن، ۇزدىكسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەدى، - دەدى س. قايربەكوۆا اتىنداعى ۇلتتىق عىلىمي دەنساۋلىق ساقتاۋ ورتالىعىنىڭ باستاپقى مەديتسينالىق- سانيتارلىق كومەكتىڭ جەتەكشىسى اسەل حاسەنوۆا.

ايتا كەتەتىن جايت، ءۇش كۇندىك الەۋمەتتىك دەمالىس تەك قانا سكرينينگكە بايلانىستى ەمەس، جۇكتىلىكتىڭ العاشقى 10 اپتاسىنا دەيىن تىركەۋگە تۇرۋعا دا ارنالعان. ياعني جۇكتى بولعان كەزدە دە 10 اپتاعا دەيىن «ەرتە تىركەۋ» ۇعىمى بار. دەمالىستى وسىعان دا قولدانۋعا بولادى.

اۋرۋى انىقتالعاندارعا «جاسىل ءدالىز» قولدانىلادى

دارىگەرلەر حالىقتىڭ كوپشىلىگى حاباردار بولسا دا، دەنساۋلىعىنا نەمقۇرايلى قارايتىنىن ايتۋدا. مىسالى، ەلورداداعى ەمحانالاردىڭ ءبىرى كۇنىنە 30 ناۋقاسقا حابارلاسىپ، سكرينينگكە شاقىرسا، 10 ى عانا تەكسەرىلۋگە كەلەدى.

- ومىراۋ قاتەرلى ىسىگى، توق ىشەك قاتەرلى ىسىگى، ارتەريالىق قان قىسىمى نەمەسە قانت ديابەتىن بىزگە كەلگەن 30 ادامنىڭ 10 ىنان نەمەسە بەسەۋىنەن انىقتاپ وتىرمىز. جاتىر موينى ىسىگى، ءسۇت بەزى ىسىگى كەلگەن ادامداردىڭ 10 پايىزىنان انىقتالىپ وتىر. ولاردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن 30 جاستان باستاپ ءار 4  جىل سايىن سكرينينگكە كەلۋ كەرەك. قانت ديابەتى، ارتەريالىق قان قىسىمى تەكسەرۋى - 40 جاستان باستالادى جانە ەكى جىلدا ءبىر رەت وتەدى. توق ىشەك ىسىگىنىڭ سكرينينگى 50 جاستان باستالادى، - دەيدى جالپى پراكتيكا دارىگەرى جانسايا تەمىربەك قىزى.

دارىگەردىڭ ايتۋىنشا، قازىر اۋرۋلاردىڭ باسىم بولىگى جاسارىپ جاتىر.

- مەن بىلەتىن قانت ديابەتى مەن قان قىسىمىنىڭ جوعارىلاۋى، ونكولوگيالىق اۋرۋلار بويىنشا بۇرىن 50-60 جاستان اسقاندار ءجيى كەلەتىن. قازىر 30-40 جاستان اسقاندار كوبەيگەن. قازىر كوپتەگەن ادام دەنساۋلىعىنا كوڭىل بولمەيدى، ارنايى كەلىپ، سكرينينگتەن وتەتىندەر ساۋساقپەن ساناۋلى، - دەدى ول.

سونىمەن بىرگە، وسىنداي سكرينينگتە اۋرۋى انىقتالعاندارعا «جاسىل ءدالىز» ءتاسىلى قولدانىلادى.

- بۇل ناۋقاستار ەش كەدەرگىسىز تىكەلەي ونكولوگ-ماماندارعا كەڭەس الۋعا جىبەرىلەدى، ارنايى تەكسەرىلۋ ءتارتىبى جاسالادى. ويتكەنى ول ناۋقاستاردى ەمحانالار جوعالتىپ الماۋى كەرەك. سول سەبەپتى «جاسىل كوريدور» قاراستىرىلعان جانە كوپتەگەن نۇسقاۋلىقتار، بۇيرىقتار بار، - دەپ ءتۇسىندىردى مەديتسينالىق- سانيتارلىق العاشقى كومەك ورتالىعىنىڭ باس مامانى لاۋرا قوجاگەليديەۆا.

ايتا كەتەيىك، ونكولوگيالىق سكرينينگتەر ءۇشىن مەملەكەت ەسەبىنەن 553 ميلليون تەڭگە ءبولىندى. بۇل باعدارلاما 80 مىڭنان استام ازاماتتى قامتيدى.

ال س ق و- دا سكرينينگىدەن وتكەن ءار ءۇشىنشى ادامنان تۋبەركۋلەز ينفەكسياسى انىقتالدى.

ەلىمىزدە سكرينينگپەن قامتىلعان قازاقستاندىقتاردىڭ سانى 4 ميلليونعا جەتتى.

 

ايجان سەرىكجان قىزى