نەلىكتەن ايەلدەر ەرلەرگە قاراعاندا ۇزاق ءومىر سۇرەدى

عالىمدار مۇنىڭ ناقتى سەبەبىن ءالى تولىق انىقتاي الماعانىمەن، بىرنەشە ماڭىزدى فاكتوردى العا تارتادى. ولاردىڭ قاتارىندا ءومىر سالتى، گورموندار، گەنەتيكالىق ەرەكشەلىكتەر مەن ەۆوليۋتسيالىق دامۋ بار.

ەر ادامدار نەگە جيى ەرتە قايتىس بولادى

BBC كەلتىرگەن دەرەكتەرگە سۇيەنسەك، وكسفوردتاعى حالىقتىڭ قارتايۋىن زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى سارا حارپەر ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعىنداعى ايىرماشىلىقتىڭ ءبىر بولىگىن كۇندەلىكتى ادەتتەر مەن مىنەز-قۇلىقپەن بايلانىستىرادى.

ءىس جۇزىندە بارلىق ەلدە ايەلدەر ەر ادامدارعا قاراعاندا ۇزاق ءومىر سۇرەدى. ءبىراق بۇل كورسەتكىش ەلگە بايلانىستى وزگەرىپ وتىرادى، - دەيدى سارا حارپەر.

ماماننىڭ سوزىنشە، كوپتەگەن مەملەكەتتە ەر ادامدار تەمەكى شەگۋگە، الكوگول تۇتىنۋعا جانە دەنساۋلىققا زيان كەلتىرەتىن وزگە دە ادەتتەرگە كوبىرەك بەيىم كەلەدى. سونىمەن قاتار ولار دارىگەرگە سيرەك قارالادى جانە قاۋىپتى ارەكەتتەرگە جيى بارادى.

ەر ادامدار اراسىندا جول-كولىك وقيعالارىنان، زورلىق-زومبىلىقتان، كىسى ولتىرۋدەن جانە سۋيتسيدتەن بولاتىن ءولىم-ءجىتىم دەڭگەيى الدەقايدا جوعارى، - دەيدى عالىم.

سارا حارپەردىڭ پىكىرىنشە، كەيىنگى ونجىلدىقتاردا بۇل ايىرماشىلىق ءبىرشاما قىسقارعانىمەن، تولىقتاي جويىلۋى ەكىتالاي.

ءومىر سالتى وزگەرگەنىمەن، ايەلدەر مەن ەر ادامدار اراسىندا ءارقاشان بەلگىلى ءبىر بيولوگيالىق ايىرماشىلىق ساقتالادى، - دەيدى ول.

ەستروگەن ايەل اعزاسىن قالاي قورعايدى

عالىمدار ايەلدەردىڭ ۇزاق ءومىر ءسۇرۋىنىڭ ءبىر سەبەبىن گورمونداردان كورەدى. يسپانياداعى ۆالەنسيا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ فيزيولوگى كونسۋەلو بورراستىڭ ايتۋىنشا، ايەل اعزاسىنداعى ەستروگەن گورمونى كوپتەگەن قورعانىش قىزمەت اتقارادى.

ەستروگەندەر ايەل اعزاسىن ءتۇرلى دەڭگەيدە قورعايدى. ولار حولەستەريندى رەتتەۋگە، يممۋندىق جۇيەنىڭ جۇمىسىن جاقسارتۋعا، مي مەن سۇيەك ساۋلىعىن ساقتاۋعا كومەكتەسەدى، - دەيدى كونسۋەلو بورراس.

مامان ەستروگەننىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى قاسيەتى ونىڭ انتيوكسيدانت رەتىندە ارەكەت ەتۋىندە ەكەنىن ايتادى. ياعني ول جاسۋشالاردىڭ قارتايۋىنا اسەر ەتەتىن ەركىن راديكالداردىڭ زيانىن ازايتادى.

مەنوپاۋزا كەزىندە بۇل گورمون دەڭگەيى تومەندەگەن سوڭ ايەل دەنساۋلىعىندا بەلگىلى ءبىر وزگەرىستەر بايقالادى.

ەستروگەننىڭ قورعانىش اسەرى جوعالعان كەزدە اعزاداعى كوپتەگەن فۋنكتسيا السىرەيدى. مىسالى، وستەوپوروز تەك قارتايۋدىڭ ەمەس، ەستروگەن تاپشىلىعىنىڭ دا سالدارى بولۋى مۇمكىن، - دەيدى عالىم.

تەستوستەروننىڭ اسەرى قانداي

ال ەر ادامدارداعى نەگىزگى گورمون - تەستوستەرون. كەيبىر زەرتتەۋلەر تەستوستەرون اعزاداعى قارتايۋ پروتسەستەرىنە دە اسەر ەتۋى مۇمكىن ەكەنىن كورسەتەدى. ماسەلەن، 2012-جىلى جاريالانعان زەرتتەۋدە كورەي يەۆنۋحتارىنىڭ قاراپايىم ەر ادامدارعا قاراعاندا 14-19 جىلعا ۇزاق ءومىر سۇرگەنى انىقتالعان. عالىمدار مۇنى اعزاداعى تەستوستەرون دەڭگەيىنىڭ تومەن بولۋىمەن بايلانىستىرادى. دەگەنمەن ماماندار بۇل ءبىر عانا زەرتتەۋگە سۇيەنىپ، ناقتى قورىتىندى جاساۋعا بولمايتىنىن ەسكەرتەدى.

گەنەتيكا دا ماڭىزدى ءرول اتقارادى

مامانداردىڭ پىكىرىنشە، ۇزاق ءومىر ءسۇرۋ قۇپياسىنىڭ ءبىر بولىگى گەنەتيكالىق ەرەكشەلىكتەردە جاتىر.

ماكس پلانك اتىنداعى ەۆوليۋتسيالىق انتروپولوگيا ينستيتۋتىنىڭ زەرتتەۋشىسى يوحاننا شتارك ايەلدەردەگى ەكى ح- حروموسومانىڭ بەلگىلى ءبىر ارتىقشىلىق بەرەتىنىن ايتادى.

ەگەر ح- حروموسومانىڭ ءبىر كوشىرمەسىندە مۋتاتسيا پايدا بولسا، ەكىنشى كوشىرمە ونىڭ اسەرىن بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە وتەي الادى. ال ەر ادامداردا جالعىز ح- حروموسوما بولعاندىقتان، مۇنداي مۋتاتسيالاردىڭ زيانى كوبىرەك بولۋى مۇمكىن، - دەيدى يوحاننا شتارك.

زەرتتەۋشىلەر كوپتەگەن سۇتقورەكتىلەردە انالىقتاردىڭ اتالىقتارعا قاراعاندا ۇزاق ءومىر ءسۇرۋىن وسى ەرەكشەلىكپەن بايلانىستىرادى.

عالىمدار ايەلدەردىڭ ۇزاق ءومىر ءسۇرۋىن نەمەن بايلانىستىرادى

زەرتتەۋشىلەردىڭ ايتۋىنشا، تابيعات انالىقتاردىڭ ۇزاق ءومىر سۇرۋىنە بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە ىقپال ەتكەن بولۋى مۇمكىن. ويتكەنى ۇرپاعىن ءوسىرىپ، ونى ءوز بەتىنشە ءومىر سۇرۋگە دايىنداۋ ءۇشىن اناسىنىڭ ۇزاق جاساعانى ءتيىمدى.

ادامدار مەن ادام ءتارىزدى مايمىلدار سياقتى ۇزاق ءومىر سۇرەتىن تىرشىلىك يەلەرىندە انالاردىڭ بالاسىن ەسەيگەنگە دەيىن جەتكىزۋى ماڭىزدى. سوندىقتان ولاردىڭ ۇزاق ءومىر ءسۇرۋى ەۆوليۋتسيالىق تۇرعىدان ءتيىمدى بولۋى مۇمكىن، - دەيدى يوحاننا شتارك.

عالىمنىڭ سوزىنشە، ۇرعاشىلار ءۇشىن ءجيى تالاسقا تۇسەتىن جانۋارلاردا اتالىقتاردىڭ ءومىرى قىسقالاۋ كەلەدى. سەبەبى ولار كۇش-قۋاتىنىڭ كوپ بولىگىن قارسىلاستارىمەن باسەكەلەسۋگە جانە ءوز ۇستەمدىگىن دالەلدەۋگە جۇمسايدى.

ۇزاق ءومىر سۇرگەنىمەن، ايەلدەر جيى سىرقاتتانادى

ايەلدەردىڭ ۇزاق ءومىر ءسۇرۋى ولاردىڭ دەنساۋلىعى ءاردايىم جاقسى بولادى دەگەندى بىلدىرمەيدى.

زەرتتەۋلەر ايەلدەردە بەل اۋرۋى، باس اۋرۋى جانە دەپرەسسيا سياقتى سوزىلمالى سىرقاتتار جيىرەك كەزدەسەتىنىن كورسەتەدى.

ايەلدەردىڭ يممۋندىق جۇيەسى بەلسەندىرەك جۇمىس ىستەيدى. ءبىراق بۇل كەي جاعدايدا قابىنۋ اۋرۋلارىنىڭ جيىلەۋىنە سەبەپ بولۋى مۇمكىن، - دەيدى سارا حارپەر.

عالىمنىڭ سوزىنشە، ەرلەر مەن ايەلدەردىڭ اعزاسى ءارتۇرلى قاۋىپكە بەيىم كەلەدى.

ەر ادامداردىڭ بيولوگياسى ولاردى ءولىم قاۋپىنە كوبىرەك ۇشىراتسا، ايەلدەردىڭ بيولوگياسى مۇگەدەكتىككە الىپ كەلەتىن اۋرۋلارعا بەيىم ەتەدى، - دەيدى سارا حارپەر.

ۇزاق ءومىر ءسۇرۋدىڭ قۇپياسى

ماماندار ايەلدەر مەن ەر ادامدار اراسىنداعى بيولوگيالىق ايىرماشىلىقتاردى جوققا شىعارمايدى. دەگەنمەن ولار ادامنىڭ ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعىنا كۇندەلىكتى ادەتتەردىڭ دە ۇلكەن اسەرى بار ەكەنىن ايتادى.

بيولوگيالىق ايىرماشىلىقتارعا قورشاعان ورتا مەن مىنەز-قۇلىق فاكتورلارى دا ىقپال ەتەدى، - دەيدى كونسۋەلو بورراس.

مامانداردىڭ ايتۋىنشا، ۇزاق ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن دۇرىس تاماقتانىپ، جەتكىلىكتى ۇيىقتاپ، بەلسەندى ءومىر سالتىن ۇستانۋ ماڭىزدى. سونداي-اق دەنساۋلىقتى باقىلاپ، دارىگەرگە ۋاقىتىلى قارالىپ تۇرعان ءجون.

el.kz