ەلدەن ەڭ كوپ كەتىپ جاتقان ماماندار كىمدەر؟
استانا. قازاقپارات - سوڭعى بەس جىلدا قازاقستاننان مىڭعا جۋىق مۇعالىم مەن دارىگەر شەتەلگە قونىس اۋدارعان. مامانداردىڭ كەتۋى ءبىلىم مەن مەديتسينا سالاسىنداعى كادر تاپشىلىعىن كۇشەيتىپ، ەلدەگى ادام كاپيتالىنا اسەر ەتۋى مۇمكىن.
Finprom زەرتتەۋىنشە، 2025-جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستاندا كاسىبي ءبىلىمى بار ازاماتتار اراسىندا وڭ ميگراتسيالىق سالدو تىركەلدى. ەلگە كەلگەن ماماندار سانى كەتكەندەردەن 4,2 مىڭ ادامعا كوپ بولدى. ال 2026-جىلدىڭ العاشقى توقسانىندا بۇل كورسەتكىش تاعى 1,6 مىڭ ادامعا وسكەن. ءبىر قاراعاندا، ەلدەگى «ينتەللەكتالداردى جوعالتۋ» توقتاپ، جاعداي تۇزەلە باستاعانداي اسەر قالدىرادى. الايدا ساراپشىلار ستاتيستيكاداعى وڭ وزگەرىسكە ساقتىقپەن قاراۋ كەرەك ەكەنىن ايتادى. سەبەبى قازىرگى ءوسىمنىڭ نەگىزگى بولىگى قازاقستاننىڭ جوعارى بىلىكتى كادرلار ءۇشىن اسا تارتىمدى ەلگە اينالۋىنان ەمەس، ايماقتاعى گەوساياسي وزگەرىستەر مەن كوشى-قون باعىتتارىنىڭ اۋىسۋىنان تۋىنداپ وتىر.
2021-2025-جىلدارى سىرتقى ميگراتسيا بويىنشا جيىنتىق ءوسىم نەبارى 374 ادامدى قۇراعان. ياعني سوڭعى بەس جىلدا ەل بۇرىن جوعالتقان كادرلاردىڭ تەك از عانا بولىگىن قايتارعان. ەڭ ۇلكەن شىعىن تەحنيكالىق ماماندار اراسىندا بايقالادى. بەس جىل ىشىندە قازاقستاننان كەتكەن ينجەنەرلەر، ءوندىرىس ماماندارى مەن IT سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ سانى كەلگەندەردەن 2,1 مىڭ ادامعا كوپ بولعان. بۇل - ەكونوميكا سيفرلانىپ، جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيالارى قارقىندى دامىپ جاتقان كەزەڭدە وتە ماڭىزدى ماسەلە. ويتكەنى ءدال وسى تەحنيكالىق كادرلار جاڭا ءوندىرىس، يننوۆاتسيا جانە تەحنولوگيالىق دامۋ ءۇشىن نەگىزگى كۇش سانالادى.
پەداگوگتەر دە كەتىپ جاتىر
سونىمەن قاتار ەكونوميستەر اراسىندا تەرىس سالدو 1,4 مىڭ ادامدى، پەداگوگتەر اراسىندا 813 ادامدى، مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى اراسىندا 183 ادامدى قۇراعان. ياعني قازاقستان ءدال ادام كاپيتالىنىڭ ساپاسىنا اسەر ەتەتىن نەگىزگى سالالاردا ماماندار جوعالتىپ وتىر. ماسەلەنىڭ تۇپكى سەبەبى تەك جالاقىدا ەمەس. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە، بىلىكتى كادرلار كوبىنە كاسىبي دامۋ مۇمكىندىگى، عىلىمي ورتا، ەڭبەك جاعدايى مەن ءومىر ساپاسىنا قاراي شەشىم قابىلدايدى. قازاقستاندا كوپتەگەن جاس مامان ءۇشىن شەتەل جوعارى تابىس، تۇراقتى مانساپ، ساپالى ءبىلىم مەن عىلىم، حالىقارالىق تاجىريبە جانە تەحنولوگيالىق ورتا ۇسىنادى. ال ەل ىشىندە اسىرەسە عىلىم، مەديتسينا جانە ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا جۇيەلى ماسەلەلەر ءالى دە ساقتالىپ وتىر.
قازىرگى وڭ ميگراتسيالىق كورسەتكىش نەگىزىنەن ت م د ەلدەرىنەن كەلىپ جاتقان ماماندار ەسەبىنەن قالىپتاسىپ وتىر. سوڭعى ەكى جىلدا وزبەكستاننان كەلەتىن ادامدار سانى ايتارلىقتاي وسكەن. ءبىراق بۇل دا ماسەلەنى تولىق شەشپەيدى. سەبەبى تمد كەڭىستىگىنىڭ وزىندە قازاقستان تەحنيكالىق كادرلار مەن ەكونوميستەردىڭ ءبىر بولىگىن جوعالتۋدى جالعاستىرىپ كەلەدى. ال دامىعان ەلدەرمەن سالىستىرعاندا كادر كەتۋى ودان دا جوعارى. ياعني قازاقستان ءبىر مەزەتتە ەكى باعىتتا - پوستكەڭەستىك ەلدەرگە دە، دامىعان مەملەكەتتەرگە دە مامان جوعالتىپ وتىر.
جوعارى جالاقى ىزدەيدى
قازىر الەم ەلدەرى جاساندى ينتەللەكت، سيفرلىق تەحنولوگيا، ينجەنەريا جانە عىلىم سالاسىنا ميللياردتاعان ينۆەستيتسيا قۇيىپ جاتىر. مۇنداي جاعدايدا بىلىكتى كادر كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ نەگىزگى كاپيتالىنا اينالادى. ەگەر قازاقستان جوعارى جالاقى، ساپالى عىلىمي ورتا جانە كاسىبي مۇمكىندىك ۇسىنا الماسا، تالانتتى جاستاردىڭ شەتەلگە كەتۋى جالعاسا بەرۋى مۇمكىن.
ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا، ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن تەك ميگراتسيالىق ستاتيستيكانى جاقسارتۋ جەتكىلىكسىز. ەڭ الدىمەن ءبىلىم ساپاسىن كوتەرۋ، عىلىمدى قارجىلاندىرۋ، جاس ماماندارعا جاعداي جاساۋ، وڭىرلەردەگى ەڭبەك نارىعىن دامىتۋ جانە تەحنولوگيالىق سالالاردى قولداۋ قاجەت. ايتپەسە «ينتەللەكتالداردى جوعالتۋ» قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ ۇزاقمەرزىمدى دامۋىنا كەدەرگى كەلتىرەتىن نەگىزگى فاكتورلاردىڭ بىرىنە اينالۋى ىقتيمال.
