ۇكىمەت ەنەرگەتيكا جانە كوممۋنالدىق سەكتورلاردى جاڭعىرتۋعا نازار اۋدارادى

وتىرىستىڭ كۇن تارتىبىنە شىعارىلعان ماسەلە قارالىپ بولعاننان كەيىن، ب ا ق وكىلدەرىنە باسپا ءسوز ءماسليحاتى ۇيىمداستىرىلادى.

وندا ق ر ۇلتتىق ەكونوميكا ۆيتسە-ءمينيسترى اسان داربايەۆ، ق ر ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس ۆيتسە-ءمينيسترى ولجاس ساپاربەكوۆ، ق ر ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى مەملەكەتتىك ەنەرگەتيكالىق قاداعالاۋ مەن باقىلاۋ كوميتەتى ءتوراعاسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ەرنار حاسەنوۆ، «بايتەرەك» ۇ ي ح» ا ق باسقارما ءتوراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى نۇربولات ايداپكەلوۆ تىلشىلەر سۇراعىنا جاۋاپ بەرەدى.

ايتا كەتەيىك، بۇعان دەيىن قازاقستانداعى جىلۋ ەلەكتر ورتالىقتارىندا قىسقا دايىندىق اياسىندا جوسپارلى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتقانىن حابارلاعانبىز. 2026 -جىلى ەل بويىنشا 9 ەنەرگوبلوكقا، 55 قازاندىققا جانە 51 تۋربيناعا كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزۋ جوسپارلانعان.

ەنەرگەتيكا نىساندارىنداعى جۇمىستار بەكىتىلگەن كەستەگە سايكەس ورىندالىپ جاتىر. ۇكىمەتتىڭ باسپا ءسوز قىزمەتى كەيبىر ج ە و-لاردا جوندەۋ بارىسىندا بۇرىن انىقتالماعان جاسىرىن اقاۋلار تابىلىپ، ولاردى جويۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتقانىن حابارلادى.

قازىرگى ۋاقىتتا ەكى ەنەرگوبلوك تولىق دايىن بولسا، تاعى ەكى ەنەرگوبلوكتا جوندەۋ جۇمىستارى جالعاسىپ جاتىر. سونىمەن قاتار 13 قازاندىققا كۇردەلى جوندەۋ اياقتالعان، 27 قازاندىق بويىنشا جۇمىستار ءجۇرىپ جاتىر. 8 تۋربينا پايدالانۋعا بەرىلىپ، 16 تۋربينادا جوندەۋ كەزەڭىندە.

- بۇدان بولەك، قوسالقى جابدىقتاردىڭ 500 دەن استام بىرلىگىن قامتيتىن جوسپارلى جوندەۋ جۇمىستارى دا جۇرگىزىلىپ جاتىر، - دەلىنگەن حابارلامادا.

ەلەكتر جەلىلەرى مەن جىلۋ ماگيسترالدارىن جاڭارتۋ جۇمىستارى دا قاتار اتقارىلىپ جاتىر. قازىرگى تاڭدا شامامەن 6,3 مىڭ شاقىرىم ەلەكتر بەرۋ جەلىسى، 135 قوسالقى ستانسا جانە 1253 تاراتۋ پۋنكتى جوندەلدى.

جىل سوڭىنا دەيىن 17 مىڭ شاقىرىمنان استام ەلەكتر بەرۋ جەلىسىن جانە 3,4 مىڭنان استام تاراتۋ پۋنكتىن جاڭارتۋ جوسپارلانىپ وتىر.

- جىلۋ جەلىلەرى بويىنشا رەسپۋبليكا كولەمىندە جوسپارلانعان 377 شاقىرىم قۇبىردىڭ 65 شاقىرىمى پايدالانۋعا دايىن. قازىرگى ۋاقىتتا تاعى 278 شاقىرىم جىلۋ جەلىسىندە جۇمىستار بەلسەندى جۇرگىزىلىپ جاتىر. بارلىق جوندەۋ جۇمىسى بەلگىلەنگەن مەرزىمدە ورىندالىپ جاتىر، جوسپاردان كەشىگۋ جوق، - دەپ حابارلادى ۇكىمەتتىڭ باسپا ءسوز قىزمەتى.

سونىمەن قاتار، بيىل ەلەكتر ستانسالارىن جوندەۋگە ەنەرگيا نىساندارىنىڭ مەنشىك يەلەرى 384 ميلليارد تەڭگە ءبولىپ وتىر. بۇل بىلتىرعىمەن سالىستىرعاندا 9 پايىزعا كوپ.

ۇكىمەتتىڭ باسپا ءسوز قىزمەتىنىڭ حابارلاۋىنشا، قارجى ەلەكتر ەنەرگياسى ءتاريفى ەسەبىنەن قالىپتاسادى. ءاربىر ستانسا جوندەۋ جۇمىستارىن ءبىرىنشى كەزەكتە قاجەت ەتەتىن ەڭ توزعان ۋچاسكەلەردى ءوز بەتىنشە انىقتاپ، جاڭارتۋ جۇمىستارىن جۇرگىزەدى.

2025-2026 -جىلدارداعى جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىندىق كەزىندە دە ەنەرگەتيكالىق ينفراقۇرىلىمدى جاڭارتۋعا قوماقتى قاراجات باعىتتالعان. 2025 -جىلى ەلەكتر ستانسالارىن جوندەۋگە 348 ميلليارد تەڭگە جۇمسالدى. بۇل 2024 -جىلمەن سالىستىرعاندا 6 پايىز ارتىق. سونىمەن قاتار جىلۋ جەلىلەرىن جاڭارتۋعا 129 ميلليارد تەڭگە ءبولىنىپ، كورسەتكىش ءبىر جىل ىشىندە 16 پايىز ءوستى.

جۇرگىزىلگەن جۇمىستار اياسىندا ەلەكتر ستانسالارىندا 10 ەنەرگوبلوك، 63 قازاندىق جانە 39 تۋربينا كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتتى. ەلەكتر جەلىلەرىندە 17 مىڭ شاقىرىم ەلەكتر بەرۋ جەلىسى مەن 420 قوسالقى ستانسا جاڭارتىلىپ، 323 شاقىرىم توزعان جىلۋ جەلىسى اۋىستىرىلدى.

ناتيجەسىندە ەنەرگەتيكالىق ينفراقۇرىلىمنىڭ سەنىمدىلىگى ارتىپ، جابدىقتاردىڭ توزۋ دەڭگەيى تومەندەدى. ەلەكتر ستانسالارىنداعى توزۋ كورسەتكىشى 53 پايىزعا، جىلۋ جەلىلەرىندە 50 پايىزعا، ال ەلەكتر جەلىسى نىساندارىندا 66,2 پايىزعا دەيىن ازايدى.

2025 -جىلعى جەلتوقسان ايىنداعى ەڭ جوعارى جۇكتەمە كەزەڭىندە ەنەرگەتيكالىق جۇيە 17,3 گ ۆت قۋات ءوندىرىپ، قىسقى كەزەڭدەگى قاجەتتىلىكتى قامتاماسىز ەتتى. سونىڭ ارقاسىندا تۇرعىن ۇيلەردەگى تەمپەراتۋرالىق رەجيمنىڭ بۇزىلۋ جاعدايلارى ءۇش ەسەگە قىسقاردى: 65 جاعدايدان 21 جاعدايعا دەيىن تومەندەدى. سونىمەن قاتار ەلەكتر ستانسالارىنداعى تەحنولوگيالىق بۇزۋشىلىقتار سانى 15 پايىز، ەلەكتر جەلىلەرىندەگى اقاۋلار 12 پايىز ازايدى.

الداعى جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىندىق كەزىندە تاۋەكەلى جوعارى نىساندار ەرەكشە باقىلاۋدا تۇر. قازىرگى تاڭدا «قىزىل» ايماقتا بەس جىلۋ ەنەرگەتيكالىق نىسان بار: سەمەي، ورال جانە تاراز قالالارىنداعى ج ە و، اقتاۋ قالاسىنداعى ج ە و-2 جانە تەمىرتاۋداعى گرەس-1.

جىل قورىتىندىسى بويىنشا ەلەكتر ستانسالارىنداعى جابدىقتاردىڭ ورتاشا توزۋ دەڭگەيىن 52 پايىزعا دەيىن تومەندەتۋ جوسپارلانىپ وتىر.

اتالعان سالادا بۇدان وزگە دە جاڭالىقتار مەن جەتىستىكتەر بار. ماسەلەن، ەنەرگەتيكاداعى اقاۋلاردى دەر كەزىندە انىقتاۋعا ەندى دروندار مەن جاساندى ينتەللەكت قولدانىلماق.

سيفرلىق قۇرالدار گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستاردى مونيتورينگتەۋ كەزىندە دە پايدالانىلادى. ءاەروفوتوتۇسىرىلىم جانە تەپلوۆيزيالىق باقىلاۋ دەرەكتەرىن تالداۋ بوگەتتەردىڭ تۇتاستىعىنداعى بۇزۋشىلىقتاردى ۋاقىتىلى انىقتاۋعا جانە تەحنولوگيالىق تاۋەكەلدەردىڭ الدىن الۋ بويىنشا جەدەل شارالار قابىلداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

سيفرلاندىرۋ جىلى اياسىندا قازاقستاننىڭ ەنەرگەتيكا سالاسىندا زاماناۋي سيفرلىق شەشىمدەردى ەنگىزۋ جۇمىستارى جالعاسۋدا. ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى ەنەرگەتيكالىق ينفراقۇرىلىمنىڭ سەنىمدىلىگىن، وندىرىستىك پروتسەستەردىڭ تيىمدىلىگىن جانە پەرسونالدىڭ قاۋىپسىزدىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان سيفرلىق ترانسفورماتسياعا ەرەكشە نازار اۋدارادى.

جاڭا سيفرلىق شەشىمدەر ەلەكتر بەرۋ جەلىلەرىن، ترانسفورماتورلاردى، ءتۇتىن مۇرجالارىن، كومىر قويمالارىن جانە گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستاردى تەكسەرۋدى اۆتوماتتاندىرۋعا جول اشادى. جاساندى ينتەللەكت الىنعان دەرەكتەردى اۆتوماتتى تۇردە تالداپ، اقاۋلاردى ەرتە كەزەڭدە انىقتاپ، ولاردى جويۋ بويىنشا ۇسىنىمدار قالىپتاستىرادى.

- اتاپ ايتقاندا، ەلەكتر بەرۋ جەلىلەرى مەن ەنەرگەتيكالىق جابدىقتاردى ۇشقىشسىز ۇشۋ اپپاراتتارىنىڭ كومەگىمەن تەكسەرۋ ينسپەكتسيا جۇرگىزۋ ۋاقىتىن 5-10 ەسەگە دەيىن قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ال ءتۇتىن مۇرجالارىن تەكسەرۋ بۇرىن بىرنەشە كۇندى قاجەت ەتسە، ەندى شامامەن ەكى ساعاتتىڭ ىشىندە جۇزەگە اسىرىلادى. بۇل رەتتە قىزمەتكەرلەردىڭ بيىكتىكتە جۇمىس ىستەۋ قاجەتتىلىگى تولىقتاي جويىلادى. سونىمەن قاتار، اەرومونيتورينگ تەحنولوگيالارى كومىر قورلارىن باقىلاۋ ءۇشىن دە قولدانىلادى. ءاەروفوتوتۇسىرىلىم نەگىزىندە قويمالاردىڭ ءۇش ولشەمدى مودەلدەرى جاسالىپ، جاساندى ينتەللەكت كومىر كولەمىن اۆتوماتتى تۇردە 99 پايىزعا دەيىنگى دالدىكپەن ەسەپتەيدى. دەرەكتەردى وڭدەۋ ۋاقىتى بىرنەشە كۇننەن 20 مينۋتقا دەيىن قىسقاردى، - دەلىنگەن حابارلامادا.

سيفرلىق قۇرالدار گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستاردى مونيتورينگتەۋ كەزىندە دە پايدالانىلادى. ءاەروفوتوتۇسىرىلىم جانە تەپلوۆيزيالىق باقىلاۋ دەرەكتەرىن تالداۋ بوگەتتەردىڭ تۇتاستىعىنداعى بۇزۋشىلىقتاردى ۋاقىتىلى انىقتاۋعا جانە تەحنولوگيالىق تاۋەكەلدەردىڭ الدىن الۋ بويىنشا جەدەل شارالار قابىلداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

جاساندى ينتەللەكت پەن سيفرلىق مونيتورينگ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ ەنەرگەتيكالىق ينفراقۇرىلىمنىڭ سەنىمدىلىگىن، وندىرىستىك پروتسەستەردىڭ تيىمدىلىگىن جانە ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىك دەڭگەيىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدى. بۇل ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ ەنەرگەتيكا سالاسىن سيفرلىق ترانسفورماتسيالاۋ جونىندەگى ستراتەگيالىق باعىتىنا تولىق سايكەس كەلەدى.