كوزى دۇرىس كورمەي جۇرگەن ادامدارعا ساداق اتۋعا كەڭەس بەرەمىن - دياس احمەتوۆ

садақ ату
Фото: massaget.kz

استانا. KAZINFORM - ەلىمىزدەگى ساداق اتۋ سپورتى قالاي دامىپ جاتىر؟ ۇلتتىق سپورتتى مەڭگەرگەن ادامدار سانى قانشا؟ ساداقشىلارىمىز بيىل ەلوردادا وتەتىن دۇنيەجۇزىلىك كوشپەندىلەر ويىندارىنا دايىن با؟ قانداي جۇلدەدەن ءۇمىتتى؟

Massaget.kz ءتىلشىسى ءداستۇرلى ساداق اتۋ فەدەراتسياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى، ۇلتتىق قۇرامانىڭ باس باپكەرى دياس احمەتوۆپەن قازىرگى سپورتتىڭ احۋالى جونىندە سۇحباتتاسىپ قايتتى.

- ءار سپورتتىڭ بەرەر پايداسى بار. ساداق اتۋ ونەرىمەن اينالىسقان ادام نە ۇتادى؟

- ءار بالا ءوزىنىڭ بويىن ءتۇزۋ ۇستاۋعا ادەتتەنەدى. سونىمەن قوسا ساداق اتۋ ادامدى توزىمدىلىك پەن سابىرعا، ۇقىپتىلىققا ۇيرەتەدى. ودان سوڭ بالالار كوبىنە تاريحتى وقي باستايدى، اتا-بابالارىمىز تۋرالى دەرەكتەرگە قىزىعادى، قازاق ءتىلى مەن ۇلتتىق كيىمگە دەگەن ماحابباتى ويانادى. كوزى دۇرىس كورمەي جۇرگەن ادامدارعا ساداق اتۋعا قاتىسۋعا كەڭەس بەرەمىن. كوزىندە اقاۋى بار بالانىڭ كوز الدىمىزدا جاتتىعىپ ءجۇرىپ، وڭالىپ كەتكەنىن ءوزىم كۋاگەر بولعان كەزدەر بولدى. سوندىقتان ساداق اتۋ تەك سپورت ەمەس، جانعا دا شيپا دەسەم ارتىق ايتپايمىن.

- بۇگىندە ساداقشىلار قالاي جاتتىعادى؟ قاتىسام دەيتىن ادامعا نەنى ەسكەرىپ، نەنى ءبىلۋ كەرەك؟

- ساداقشى ءبىر رەت جاتتىقاندا نىساناعا 150 دەي وق اتادى. ال مۇنداي كەزدە ساداقتىڭ ءجىبىن تارتاتىن باس بارماققا كەمى 15 كەلى سالماق تۇسەدى. سول 15 كەلىنى 150 رەت جەردەن جاققا دەيىن كوتەرگەندە بارماق پەن يىق تالىپ كەتەدى. سوندىقتان ادىرنانى تارتقاندا قولىمىز بەن بىلەگىمىز مىقتى بولۋعا ءتيىس. نىساناعا اتا-اتا قولدىڭ كۇشى تالا باستاعاندا قول دىرىلدەيدى، بۇل ءوز كەزەگىندە وقتىڭ ۇشۋىنا ەداۋىر اسەر ەتەدى. ماسەلەن، 70 مەتردەگى نىساناعا تيگىزۋ ءۇشىن ءسىز 0,1 ميلليمەتر بولسىن قاتەلەسپەۋگە ءتيىسسىز، سەبەبى كىشكەنتاي عانا قاتەلىك نىساناعا ءدال تيۋ ىقتيمالدىعىن ازايتادى. ساداق اتقان كەزدە كوبىنە وڭ جاق جاۋىرىن جۇمىس ىستەيدى، سول سەبەپتى بەل نە ومىرتقا اۋرۋىنان ساقتانۋ ءۇشىن جاتتىعۋ الدىندا تۋرنيككە تارتىلۋ كەرەك. تۋرنيكتە سوزىلىپ، ەكى جاۋىرىنعا دا سالماق تۇسىرۋگە تىرىسقان ءجون.

- ساداق اتۋعا فيزيكالىق بەلسەندىلىكتىڭ اسەرى قانداي؟ الدە دەنە ءبىتىمدى تاڭدامايتىن سپورت پا؟

- باستاپقى كەزدە ەشتەڭە اسەر ەتپەيدى. ويتكەنى سپورتشى دامۋ كەزەڭىندە جۇرەدى. كەيىن ادام ءوزىن فورمادا ۇستاۋعا بەكىنەدى، سەبەبى ارتىق سالماعىن قۇرتپاسا جەتىستىككە دەگەن ءۇمىت تە ازايا بەرەدى. الايدا، ءبىر قىزىق ستاتيستيكا بار. مىسالى، دەنەسى ءىرى جىگىتتەر ساداقتى اتقان كەزدە مىعىم ورىندايدى، ياعني كوپ قاتەلىككە بوي الدىرمايدى. ارىق ادامدارعا كەلسەك، اتقان وعى ءوزى ويلاعانداي ءساتتى شىعا بەرمەيدى. ءبىراق بۇل ناقتى دالەلدەنبەگەن ستاتيستيكا...

- تاريحىمىزدا باتىر ايەلدەر دە بولعان. بۇگىنگى تاڭدا ساداق اتۋ سپورتىنا قاتىساتىن قاراكوزدەرىمىزدىڭ قاتارى كوپ. ولار تۋرالى نە دەيسىز؟

- ەر ادامنىڭ شاقىرعان جاتتىعۋعا كەلۋى قيىن دۇنيە. كەيدە ولاردىڭ ارتىنان «قايداسىڭ»، «كەلسەڭشى» دەپ ىزدەپ وتىرۋعا ءماجبۇر بولاسىڭ. ال قىزداردا كەرىسىنشە، باسىنان-اق بارىنە ۇقىپتى قارايدى. بايقاعانىم، قىزداردىڭ ىنتاسى وتە جوعارى بولىپ كەلەدى. العاشقى رەت ساداق اتۋ ۇيىرمەسىن اشقان كەزدە ءبىرىنشى بولىپ قىزدار قاتىسقان ەدى. جالپى، بۇگىندە 12 ادام ۇيىرمەگە كەلسە، ونىڭ 10 ى قىز بالا بولادى. ودان بولەك، قوستاناي وبلىسىنىڭ ساداق اتۋ فەدەراتسياسىن، ماڭعىستاۋ ءوڭىرىنىڭ اتىن شىعارىپ وتىرعان قىزدارىمىز بار. ايتپاعىم، ايەل ادامداردىڭ بۇل سپورتقا دەگەن جاۋاپكەرشىلىگى جوعارى.

- ەندى ناقتى قىزمەتىڭىزگە كەلەيىكشى. ءداستۇرلى ساداق اتۋ فەدەراتسياسىنىڭ ۆيتسە- پرەزيدەنتى، ۇلتتىق قۇرامانىڭ باس باپكەرىسىز. بيىل ەل سپورتى سىنعا تۇسەتىن جىل. دايىندىق قالاي؟

- ءيا، وزدەرىڭىزگە ءمالىم، بيىل دۇنيەجۇزىلىك كوشپەندىلەر ويىندارى استانا قالاسىندا وتەدى. بۇل اۋقىمدى سايىس بۇكىل ۇلتتىق سپورتىمىزعا سەرپىن بەرەدى دەپ ايتۋعا بولادى. ۇكىمەت پەن جەرگىلىكتى ورگاندار ۇلتتىق سپورت توڭىرەگىندەگى ماسەلەلەردى ءجيى تالقىعا سالىپ، وتىرىس وتكىزەدى. ەندى حالىقارالىق جارىس باستالعانشا، ۋاقىتىمىزدى ءتيىمدى پايدالانۋىمىز كەرەك. دۇنيجۇزىلىك كوشپەندىلەر ويىندارىندا جالپى 20 سپورت ءتۇرى بولادى، ونىڭ ىشىندە ءداستۇرلى ساداق اتۋ جەكە سپورت رەتىندە تىركەلىپ وتىر. بۇگىنگى تاڭدا ءداستۇرلى ساداق اتۋ سپورتىنان 24 مەملەكەت قاتىسۋعا نيەت ءبىلدىردى. الداعى ۋاقىتتا قاتىسۋشى مەملەكەتتەر قاتارى ارتادى، ويتكەنى كەيبىر مەملەكەتتەر الىدە ىرىكتەۋ جۇرگىزىپ جاتىر. نەگىزى قاتىسۋشى مەملەكەتتەر دە باسەكەگە قابىلەتتى، جاقسى دەڭگەيدە دەپ ايتا الامىز.

مەملەكەت ءبىزدى وقۋ-جاتتىعۋ جيىندارىنا جىبەرىپ تۇرادى. ماسەلەن، جاقىندا ساداق اتۋدان ۇلتتىق قۇراما سپورتشىلارى مالايزيا ەلىنە بارىپ كەلدى. وندا بارۋى تەگىننەن تەگىن ەمەس، ارينە. جالپى ءبىزدىڭ حالىق ساداق اتۋدى اتا كاسىپ سەكىلدى قابىلداپ، قانىمىزدا بار دۇنيە دەگەنگە سەنەمىز، الايدا ساداق اتۋ ونەرى كوپتەگەن مەملەكەتتىڭ اتا سالتى. ءيا، كوكپار، تەڭگە ءىلۋ سىندى ۇلتتىق سپورتىمىز بار، ءبىراق ساداق اتۋ الەمنىڭ بۇكىل ەلىندە كەڭ تارالعان. سوندىقتان ساداق اتۋ - ادامزاتتىڭ ۇلتتىق سپورتى دەپ ايتساق ارتىق ايتپايمىز. ءارى ساداق اتۋعا دەگەن يكەم بارلىق ادامنىڭ بويىندا بار، ءبارى جاۋىنگەر حالىق بولعان. ارينە اتا- بابالارىمىزدىڭ ەرەكشە ەكەنىن جوققا شىعارا المايمىز. مىسالى، اتا- بابالارىمىز جايلى اراب جازبالارىندا «ءبىز ءبىر وقتى وقتاعانشا، كوشپەندىلەر 10 وق اتىپ ۇلگەرەدى» دەگەن ءسوز قالعان. قازاق باتىرلارى ات ۇستىندە جىلدام ءارى ەپتى اتا بىلگەن.

- ءبىر سوزبەن ايتقاندا، ساداق اتۋدا قازاق مەرگەندەرىنىڭ قاتەلەسۋگە قاقىسى جوق دەيسىز عوي؟

- مالايزيادا بالالار 7-9 جاسىنان باستاپ اينالىسادى. كەيبىر ساداقشىلارى 30-40 جىل بويى بۇل سپورتپەن شۇعىلدانادى ەكەن. دەگەنمەن سول ساپاردا ءداستۇرلى ساداق اتۋ ءبىزدىڭ حالىقتىڭ قانىنا راسىمەن دە سىڭگەنىنە كوزىم جەتتى. سەبەبى، قازاق جىگىتتەرى مالايلاردان تاجىريبەسى از، 2-3 جىل اينالىسقان بولسا دا، تەڭ ءتۇسىپ، تەڭ دارەجەدە ونەر كورسەتە الدى. سونىڭ ءبىر دالەلى بىلتىر تۇركيادا وتكەن دۇنيەجۇزىلىك كوشپەندىلەر وينىندا ءبىزدىڭ وتانداسىمىز جۇلدەلى ورىنعا يە بولدى. ءوزىنىڭ العاشقى شەتەلدەگى جارىسىندا قانات قاسىمحان اتتى باۋىرىمىز كۇمىس جۇلدەگەر اتاندى. ول تەك الاڭ يەسى تۇركيالىقتارعا ءبىر ۇپايمەن ۇتىلدى. سايىسقا 32 ەلدەن 105 سپورشى قاتىسقان بولاتىن.

- سوڭعى جىلدارى ساداق اتۋ ونەرى جاقسى دامىپ كەلەدى. قازىر ەل بويىنشا قانشا ساداقشى بارىن ايتا الاسىز با؟

- ەلىمىزدە ساداق اتۋ ونەرى تەك سپورت باعىتىندا ەمەس، ۇلتتىق قۇندىلىق رەتىندە دامىپ كەلەدى. سوندىقتان بولار ساداق اتۋىمىز 2-3 جىلدىڭ ىشىندە جوعارى دەڭگەيگە جەتتى. ەلىمىز بويىنشا كاسىبي ساداقشى 1 مىڭ قىز بالا تىركەلىپ جانە ەل بويىنشا 2 مىڭعا جۋىق كاسىبي تۇردە اينالىساتىن ەر بالا بار. سوعان قاراساق، قازاقستاندا 3 مىڭنان استام ادام ساداق اتۋمەن كاسىبي تۇردە اينالىسادى. دەگەنمەن استاناداعى كلۋبتىڭ وزىنە 2023-جىلى 8 مىڭعا جۋىق ادام ساداق اتىپ ۇيرەنەمىن دەپ تىركەلگەن، ال 2022-جىلى بۇل كورسەتكىش 6 مىڭ ادام بولاتىن.

ەلىمىزدە ءداستۇرلى ساداق اتۋدان 2022-جىلى تۇڭعىش رەت ەل چەمپيوناتى ۇيىمداستىرىلدى. ول جارىسقا جاستار مەن ەرەسەكتەر جينالىپ، ءبارى 300 دەي سپورتشى قاتىستى. ال بىلتىر وتكەن ەل چەمپيوناتىنا ەرەسەكتەر - 200 سپورتشى، 100 گە جۋىق جاستار جانە 200 گە جۋىق جاس ءوسپىرىم تىركەلدى. بۇل جارىس دەڭگەيىنىڭ، جالپى سپورت دەڭگەيىنىڭ جوعارى ەكەنىن كورسەتەدى. ىشكى چەمپيوناتتا ۇزدىك ناتيجە كورسەتىپ جۇرگەن قانات قاسىمحانعا دا باسەكەلەستەر تابىلىپ جاتىر. قازىرگى تاڭدا وڭىرلەر اراسىنداعى باسەلەكەستىك دەڭگەيى قىزىپ تۇر دەسەك بولادى.

- دۇنيەجۇزىلىك كوشپەندىلەر ويىنىنا قاتىساتىن سپورتشىلارىمىز دايىن با؟

- جالپى، بىلتىرعى ەل بىرىنشىلىگىنىڭ ناتيجەسى بويىنشا 36 ادام جاساقتالدى، ونىڭ ىشىنەن 10 ادام دۇنيەجۇزىلىك كوشپەندىلەر وينىنا ىرىكتەلىپ شىعادى. سەبەبى كوشپەندىلەر ويىندارىنا ءار مەملەكەتتەن 6 ەر ادام، 4 قىز قاتىسادى. استانادا وتەتىن ءدۇبىرلى دودانىڭ قازىلارى ءار ەلدەن كەلەدى.

الدىن الا بىرنارسەنى كەسىپ ايتۋ قيىن. العا قويعان ماقساتىمىز - قىزداردىڭ جانە ۇلداردىڭ اراسىنان ءبىر- ءبىر التىنعا يە بولۋ. ويتكەنى ءۇمىت ارتىپ وتىرعان سپورتشىلارىمىز بار. ونىمەن قوسا، جارىستىڭ ۇشتىگىنە كىرەمىز دەگەن ءۇمىتىمىز بار. ءبىزدىڭ نەگىزگى قارسىلاستارىمىز جانە سايىس فاۆوريتتەرى تۇركيا، مالايزيا جانە ماجارستان. ولارمەن ىلەسىپ كەلە جاتقان رەسەيدىڭ بارىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك.

- ۋاقىت ءبولىپ، سۇحبات بەرگەنىڭىزگە راحمەت!

اۆتور ج. وردابايەۆ

سوڭعى جاڭالىقتار