كولىك مىنگەن قارىزعا تۇتىلا ما؟

العاشقى جارناسى از، تولەم مەرزىمى بەس-جەتى جىلعا سوزىلادى. جارنامادا كولىكتىڭ تولىق قۇنى ەمەس، «ايىنا نەبارى 150 مىڭ تەڭگە» دەگەن سوما كورسەتىلەدى. وسىلايشا تەمىر تۇلپار بۇرىنعىدان قولجەتىمدى كورىنە باستادى. ءبىراق اي سايىنعى تولەمنىڭ تاساسىندا ۇزاق جىلعا سوزىلاتىن ۇلكەن مىندەتتەمە تۇرعانىن كوبىمىز ەلەي بەرمەيمىز.

ۇلتتىق بانكتىڭ مالىمەتىنشە، 2026 -جىلعى 1-شىلدەدە ەلدەگى اۆتونەسيە پورتفەلى 4,2 تريلليون تەڭگەگە جەتكەن. 2023 -جىلدىڭ باسىندا بۇل كورسەتكىش شامامەن 1 تريلليون تەڭگە بولعان. دەمەك، ءۇش جارىم جىلدىڭ ىشىندە اۆتونەسيە نارىعى ءتورت ەسەدەن استام ۇلعايعان. 2023 -جىلى ءوسىم 77 پايىزدى، 2024 -جىلى 53,8 پايىزدى، ال 2025 -جىلى 42,1 پايىزدى قۇرادى. ۇلتتىق بانك حالىققا بەرىلگەن نەسيەلەردىڭ ىشىندە اۆتوكولىك ساتىپ الۋعا ارنالعان قارىزداردى جەكە سانات رەتىندە ەسەپتەي باستادى. مۇنىڭ ءوزى وسى نارىقتىڭ بانك جۇيەسىندە قانشالىقتى سالماقتى ورىن العانىن اڭعارتادى.

نارىقتىڭ جىلدام وسۋىمەن بىرگە تولەمى قيىنداعان نەسيەلەر دە كوبەيدى. ۇلتتىق بانك دەرەكتەرىنە سۇيەنگەن بانكتىك ومبۋدسماننىڭ مالىمەتىنشە، پروبلەمالىق اۆتونەسيەلەر كولەمى 2023 -جىلى 93,8 ميلليارد تەڭگە بولسا، 2024 -جىلى 179,4 ميلليارد تەڭگەگە، 2025 -جىلى 211,5 ميلليارد تەڭگەگە جەتكەن. ال 2026 -جىلعى 1-شىلدەدە 238,6 ميلليارد تەڭگەنى قۇرادى. ياعني ءۇش جارىم جىلعا جەتپەيتىن ۋاقىتتا پروبلەمالىق بەرەشەك 2,5 ەسە ارتقان. بۇل جاي عانا قۇرعاق سان ەمەس. ونىڭ ارتىندا اي سايىنعى تولەمىن كەشىكتىرىپ جۇرگەن، تابىسى ازايعان نەمەسە نەسيەسىن باسقا قارىزبەن جاۋىپ وتىرعان مىڭداعان وتباسى تۇر.

نەسيە ساپاسىن كورسەتەتىن تاعى ءبىر ماڭىزدى ولشەم بار. ول - ءۇشىنشى ساتىداعى، ياعني قۇنسىزدانۋ نەمەسە دەفولت بەلگىسى بايقالعان قارىزداردىڭ ۇلەسى. 2025 -جىلى مۇنداي اۆتونەسيەلەردىڭ ۇلەسى 5,3 پايىز بولسا، 2026 -جىلعى 1-شىلدەدە 5,6 پايىزعا جەتكەن. سالىستىرۋ ءۇشىن ايتساق، يپوتەكاداعى وسىنداي قارىزداردىڭ ۇلەسى نەبارى 1,3 پايىز. دەمەك، اۆتونەسيەدەگى تاۋەكەل يپوتەكامەن سالىستىرعاندا ءتورت ەسەدەن دە جوعارى.

بانكتىك ومبۋدسمان نە دەيدى؟

بۇل كورسەتكىشتەر ازىرگە بۇكىل نارىق داعدارىسقا ءتۇستى دەگەن ءسوز ەمەس. ءبىراق كولىكتى نەسيەگە الۋدىڭ قالىپتى تۇرمىستىق ادەتكە اينالۋى قارىز قاۋپىن كومەسكىلەندىرىپ جىبەرگەنىن كورسەتەدى.

ومبۋدسماننىڭ مالىمدەۋىنشە، كوپ ادام كولىك الاردا ونىڭ تۇپكى باعاسىن ەمەس، اي سايىن قانشا تولەيتىنىن سۇرايدى. ماسەلەنىڭ ءتۇيىنى دە وسىندا.

ايىنا 150 مىڭ تەڭگە تولەي الاتىن ادام ءدال وسى سوماعا ساي نەسيە تاڭداۋى مۇمكىن. ءبىراق كولىككە جۇمسالاتىن شىعىن بانك تولەمىمەن بىتپەيدى. جانارماي، مىندەتتى ساقتاندىرۋ، كەيدە كاسكو، ماي مەن سۇزگى اۋىستىرۋ، جوندەۋ، قىسقى جانە جازعى شينا، سالىق، تۇراق پەن كولىك جۋۋ سەكىلدى شىعىندار قوسىلادى. جۇرىلگەن كولىك بولسا، كۇتپەگەن جوندەۋگە قوماقتى قاراجات قاجەت بولۋى ىقتيمال.

ءسويتىپ، بانككە تولەنەتىن 150 مىڭ تەڭگە ءىس جۇزىندە وتباسى قالتاسىنان اي سايىن 220-250 مىڭ تەڭگە شىعارۋى مۇمكىن. ءبىراق نەسيە ماقۇلدانار كەزدە وسى قوسىمشا شىعىنداردىڭ ءبارى بىردەي ەسەپكە الىنبايدى.

ءۇي مەن كولىكتىڭ ايىرماسى دا وسىندا. ءۇيدىڭ باعاسى ۇزاق مەرزىمدە ءوسۋى مۇمكىن. ال كولىك سالوننان شىققان كۇننەن باستاپ ارزانداي باستايدى. سوندىقتان ونىڭ كەپىلدە تۇرعانى وتباسى بيۋدجەتىن قاۋىپتەن تولىق قورعامايدى.

قازاقستاندا ازاماتتاردىڭ شامادان تىس قارىز الۋىن تەجەۋ ءۇشىن بورىش جۇكتەمەسىنىڭ كوەففيتسيەنتى قولدانىلادى. ول ادامنىڭ بارلىق نەسيە بويىنشا اي سايىنعى تولەمىن ونىڭ تابىسىمەن سالىستىرادى. شەكتى دەڭگەيى - 50 پايىز. مىسالى، ايلىق تابىس 500 مىڭ تەڭگە بولسا، بارلىق قارىز تولەمى، جالپى ەرەجە بويىنشا، 250 مىڭ تەڭگەدەن اسپاۋعا ءتيىس.

الايدا 2025 -جىلعى 1 -قاڭتاردان 2026 -جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن كەيبىر اۆتونەسيەلەرگە وسى تالاپتى قولدانباۋ جونىندە ۋاقىتشا جەڭىلدىك ەنگىزىلدى. ول كەپىلدەگى جاڭا كولىككە، سونداي-اق العاشقى جارناسى بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدەن جوعارى كەيبىر جۇرىلگەن كولىكتەرگە قاتىستى. رەتتەۋشى مۇنى اۆتوكولىكتىڭ نەسيە كەپىلى بولۋىمەن تۇسىندىرگەن.

ءبىراق كەپىل بانكتىڭ تاۋەكەلىن ازايتقانىمەن، قارىز الۋشىنىڭ كۇندەلىكتى شىعىنىن كەمىتپەيدى. ادام جۇمىسىنان ايىرىلسا، ماشيناسىنىڭ كەپىلدە تۇرعانى ازىق-تۇلىك پەن كوممۋنالدىق تولەمگە اقشا تاۋىپ بەرمەيدى.

قارىزدى قايتا قۇرىلىمداۋ ءتارتىبى⁠ قانداي؟

سوندىقتان 2027 -جىلعى 1- قاڭتاردان باستاپ بانكتەر اۆتونەسيە بەرۋ كەزىندە بورىش جۇكتەمەسىنىڭ كوەففيتسيەنتىن قايتا ەسەپكە الادى. بۇعان قوسا، ازاماتتىڭ جالپى قارىزىن ونىڭ جىلدىق تابىسىمەن سالىستىراتىن جاڭا كورسەتكىش ەنگىزىلمەك. اگەنتتىكتىڭ تۇسىندىرۋىنشە، جيىنتىق بورىشتىڭ جىلدىق تابىسقا قاتىناسى شامادان تىس قارىزدى نەسيە بەرىلمەي تۇرىپ انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

بۇل - اۆتونەسيەگە تىيىم سالۋ ەمەس. نەسيەنى ادامنىڭ تولەۋ قابىلەتىنە جاقىنداتۋ ارەكەتى. ويتكەنى بانكتىڭ «ماقۇلداندى» دەگەن حابارلاماسى «بۇل قارىز سىزگە قاۋىپسىز» دەگەن كەپىلدىك ەمەس.

قارىزدى قارىزبەن جابۋدىڭ سوڭى

تولەم قيىنداعاندا جاسالاتىن ەڭ قاتەرلى قادام - اۆتونەسيەنى جابۋ ءۇشىن تۇتىنۋشىلىق نەسيە نەمەسە شاعىن نەسيە الۋ. ءبىر ايدىڭ ماسەلەسى شەشىلگەندەي كورىنەدى. ءبىراق كەلەسى ايدا ەكى قارىزدىڭ تولەمى قاتار كەلەدى. وسىلايشا جاڭا نەسيە ەسكى قارىزدى اسىرايتىن تۇيىق اينالىم باستالادى.

قارىز الۋشىنىڭ ەڭ ۇلكەن قاتەلىگى - جاعداي تۇزەلەر دەپ كۇتىپ، بىرنەشە اي ۇندەمەي ءجۇرۋ. قازاقستاندا تولەم جاساۋ قيىنداعان ازامات بانككە نەسيە شارتتارىن وزگەرتۋ تۋرالى رەسمي ءوتىنىش بەرۋگە قۇقىلى. مەرزىمدى ۇزارتۋ، اي سايىنعى تولەمدى ازايتۋ، ۋاقىتشا شەگەرۋ، تولەم كەستەسىن وزگەرتۋ، ءوسىمپۇلدىڭ ءبىر بولىگىن ەسەپتەن شىعارۋ نەمەسە كەپىلدەگى كولىكتى ءوز بەتىنشە ساتۋ سەكىلدى جولدار قاراستىرىلۋى مۇمكىن. ءوتىنىشتى قاراعانى ءۇشىن بانك اقى الا المايدى. بۇل ءتارتىپتىڭ بارلىق بانكتەر مەن ميكروقارجى ۇيىمدارىنا قولدانىلاتىنىن اگەنتتىك تە تۇسىندىرگەن.

بانكپەن مامىلەگە كەلۋ مۇمكىن بولماسا، بانكتىك ومبۋدسمانعا جۇگىنۋگە بولادى. ءبىراق وعان دەيىن بانككە بەرىلگەن ءوتىنىش پەن جاۋاپتى، نەسيە شارتىن، تولەم كەستەسىن جانە تابىستىڭ تومەندەگەنىن راستايتىن قۇجاتتاردى ساقتاعان دۇرىس.

اۆتوكرەديت ەلدەگى كولىك پاركىن جاڭارتۋعا مۇمكىندىك بەردى. كوپ ادامعا جۇمىسىنا قاتىناۋعا، وتباسىن تاسىمالداۋعا، كاسىپپەن اينالىسۋعا جاعداي جاسادى. سوندىقتان اۆتونەسيەنى تۇتاسىمەن جامان قۇرال دەۋ دۇرىس ەمەس. ماسەلە - ونى قالاي جانە قانداي ەسەپپەن الۋدا.

كاميلا دۇيسەن