كوپ ءتىل ۇيرەنگەن سايىن ءوز ءتىلىڭنىڭ اسەمدىگىنە كوز جەتكىزەسىڭ - قىزىلوردالىق پوليگلوت
قىزىلوردا. KAZINFORM - قىزىلوردالىق ماريا وماروۆا 10 شاقتى ءتىل بىلەدى، ونىڭ بىرنەشەۋىندە جەتىك سويلەيدى. ءوزى - Qyzylorda تەلەارناسىنىڭ ارناۋلى ءتىلشىسى. پوليگلوت ارىپتەسىمىز Kazinform تىلشىسىنە ءتىل ۇيرەنۋدىڭ ءتيىمدى تاسىلدەرى، ونى ءبىلۋدىڭ ارتىقشىلىعى تۋرالى ايتىپ بەردى.
- ماريا، نەشە ءتىل بىلەسىز؟ ونى قالاي، قايدان ۇيرەندىڭىز؟
- مەن وزبەكستان رەسپۋبليكاسىندا تۋعانمىن. 16 جىل سوندا تۇرىپ، 2004 -جىلى قىزىلورداعا كوشىپ كەلدىك. مەكتەپتى وسىندا ءبىتىردىم. وزبەكستاندا مەكتەپتە وزبەك، نەمىس، كورەي تىلدەرىنەن ساباق وتەتىن. ساباقتى جاقسى وقىدىم. كەيدە جوعارى سىنىپتاعىلار كەلىپ، نەمىس تىلىنەن تاپسىرمانى ورىنداۋعا كومەك سۇرايتىن. قازىر بۇل تىلدەردە ءماتىن وقىپ، مازمۇنىن ايتىپ بەرە الامىن. قىزىلورداعا كوشەتىنىمىزدى بىلگەندە اعىلشىن ءتىلىن وقي باستادىم. ۇيدە ترانسكريپتسياسى بار اعىلشىن- ورىس سوزدىگى بولاتىن. كۇندەلىكتى تاڭەرتەڭ ساعات 6-دا تۇرىپ، 50 سوزدەن جاتتايمىن. گرامماتيكاسى، سوزدەرى نەمىس تىلىنە ۇقساس بولعاندىقتان شىعار، رەپەتيتورسىز ۇيرەندىم.
قىزىلوردانىڭ مەكتەبىنە اۋىسقاسىن دا الدىما جان سالعانىم جوق. قازىر اعىلشىن تىلىندە ەركىن سويلەي الامىن. فرانسۋز تىلىندەگى گرامماتيكا نەگىزدەرىن ستۋدەنت كەزىمدە تانىس قىزدان وقىدىم. ودان ءارى ينتەرنەتتەن بەينەساباقتاردى كورۋ ارقىلى ماشىقتاندىم. ال قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى جانىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىنا وقۋعا تۇسكەن سوڭ يسپان ءتىلىنىڭ باستاپقى دەڭگەيىن، تۇرىك ءتىلىن سويلەسە الاتىنداي دەڭگەيدە ۇيرەندىم. مەن بارلىعى 9 ءتىل بىلەمىن. قازاقشام مەن ورىسشام ونسىز دا جاقسى بولدى.
- تىلدەردىڭ ىشىندە قايسىسىن ۇيرەنۋ جەڭىل نەمەسە قيىن بولدى؟
- مەن ءۇشىن ەڭ قيىنى - كورەي ءتىلى. الىپپەسى مۇلدەم باسقاشا. العاشقى كەزدە قالاي وقىلاتىنىن تۇسىنبەگەننەن جىلاپ الاتىنمىن. ءبىر كۇنى جەرگىلىكتى شىركەۋگە وڭتۇستىك كورەيادان پاستور كەلىپ، كەشكى ۋاقىتتا كورەي تىلىنەن ساباق بەرەتىنىن جاريالادى. سوعان بارىپ، ارىپتەرى قالاي وقىلاتىنىن ءتۇسىندىم، ودان ءارى جەڭىل بولدى. قالعاندارى قيىندىق تۋعىزعان جوق. اسىرەسە، ەسەيگەن شاقتا سانالى تۇردە ۇيرەنگەن تۇرىك جانە يسپان تىلدەرىن وپ-وڭاي مەڭگەرىپ الدىم. تۇرىك ءتىلى وزبەك جانە قازاق تىلدەرىنە، يسپان ءتىلى اعىلشىن تىلىنە ۇقسايتىن ءارى ەكەۋى دە ۇنايتىن بولعاندىقتان شىعار، ەش قيىندىعىن سەزبەدىم.
- پوليگلوت بولۋدىڭ قانداي ارتىقشىلىقتارى بار؟ ءتىلدى ۇيرەنۋ بولەك، سول تىلدە سويلەيتىندەرمەن ارالاسپاساڭ ول دا قالا بەرەتىن سياقتى. بۇل جاعى قالاي؟
- پوليگلوت بولعانىما بالالارىم قۋانادى. بىردە قىزىم «سىزبەن ساياحاتتاعان راحات، تۇركيادا تۇرىك تىلىندە، تاشكەنتتە وزبەك تىلىندە سويلەي بەرەسىز» دەپ ماقتاندى. ارينە، شەتەلدىكتەرمەن ءوز تىلىندە سويلەسسەڭ، ريزا بولىپ قالادى. جۋرناليستيكادا دا مۇنىڭ پايداسىن كورىپ ءجۇرمىن، سىرتتان قوناقتار كەلگەندە اۋدارماشى ىزدەمەي ءوزىم-اق سۇحبات الا بەرەمىن. كەيدە ارىپتەستەرىم كومەك سۇرايدى، ولارعا دا قۋانا- قۋانا كومەكتەسەمىن. ودان بولەك، اپتا سايىن ينتەللەكتۋالدى ويىندارعا قاتىسامىن. سول كەزدە ءاربىر تىلدەن اۋدارىلعان سوزدەردىڭ ماعىناسىن ءتۇسىنۋ، جاۋابىن تابۋ وڭاي بولادى. كوپ ءتىلدى بىلگەن ءوزىم ءۇشىن وتە پايدالى. ويىڭ اشىق، كوزقاراسىڭ كەڭ بولادى. باسقا ءتىلدى مەڭگەرگەن سايىن ءوز ءتىلىڭنىڭ اسەمدىگىن ۇعىپ، ونى بۇرىنعىدان بەتەر جاقسى كورە تۇسەسىڭ. ءتىل ءبىلۋ ماقساتىندا شەت ەلگە ساياحاتتاۋ نەمەسە جۇمىس بابىمەن ۋاقىتشا تۇرۋ بولماسا، ءبىرجولا كوشۋ ويىمدا جوق.
- وتباسىڭدا ءوزىڭ سياقتى وقۋعا، ءتىل بىلۋگە قىزىققاندار بولدى ما؟
- بۇل اۋلەت بويىنشا قانىمىزدا بار قابىلەت ەكەن. ارعى بابامىز تاشكەنت گەنەرال-گۋبەرناتورىنىڭ ءتىلماشى بولعان. قاي ءتىلدى دە ۇيرەنۋ قيىنعا سوقپايتىنى سودان-اۋ دەپ ويلايمىن. مەكتەپتە وقىعانىمدا ءبىر قىزىق جاعداي بولدى. سىنىپتاسىما نەمىس تىلىندە ەتىستىكتىڭ جىكتەلۋىن قانشا ايتسام دا تۇسىندىرە المادىم. قاتتى اشۋىم كەلدى. كەيىن قاراپ وتىرسام، سول كەزدە مەن بارلىق ادام ءتىلدى وپ- وڭاي ۇيرەنۋى كەرەك دەپ ويلاپپىن.
- ادامنىڭ جاسى ۇلعايعان سايىن ءبىلىم ۇيرەنۋ دە قيىنعا سوعادى دەيتىن پىكىر بار. تاعى ءتىل ۇيرەنۋگە بۇل كەدەرگى ەمەس پە؟
- جاسىم 37-دە، ازىرگە ەشقانداي قيىن ەمەس. ءبىراق تاعى باسقا ءتىل ۇيرەنۋ جوسپاردا جوق. بوس ۋاقىتتا اعىلشىن، تۇرىك تىلدەرىندە ساباق وقيمىن. ءتۇرلى تاقىرىپتاعى ءسوز جيناقتارىمەن تانىسۋ ءۇشىن Telegram الەۋمەتتىك جەلىسىندەگى نەمىس، فرانتسۋز، يسپان تىلدەرىندەگى ارنالارعا جازىلدىم. كوپ ءتىل ءبىلۋ قارتايعاندا التسگەيمەر اۋرۋىنىڭ الدىن الۋداعى جاقسى ءادىسى ەكەنىن بىلەمىن، سوندىقتان كۇندەلىكتى از- ازدان وقۋ ادەتىمە اينالدى.
- قاي ءتىل وزىڭىزگە كوبىرەك ۇنايدى؟
- كىتاپتاردى كوبىنەسە قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە وقيمىن. انا تىلىمىزدەن ارتىق ءتىل جوق دەپ ويلايمىن. تۇرىك جانە يسپان تىلدەرىندە سوزدەر اۋەزدى ءارى ەركىن ەستىلەدى. ادامدار نەمىس ءتىلىن دورەكى، جاعىمسىز دەپ ەسەپتەيدى، ءبىراق ول كەرىسىنشە وتە جاعىمدى. جالپى ءتىلدىڭ جاقسى-جامانى بولمايدى، ءارقايسىسىنىڭ وزىنە ءتان ادەمىلىگى بار. بىردە ۋنيۆەرسيتەتتە ەجەلگى ادەبيەت كۋرسىنان لاتىن تىلىنەن 10 ناقىل ءسوز جاتتاپ كەلۋدى تاپسىردى. ونىڭ ورنىنا قىزىعۋشىلىقپەن 20 افوريزم جاتتاپ العانىم بار. قازىر دە لاتىن تىلىندەگى ادەمى، ماعىناسى تەرەڭ افوريزمدەردى كورسەم، قويىن داپتەرگە ءتۇرتىپ، جاتتاپ الۋعا تىرىسامىن. قولدانىستا جوق بولعانىمەن وتە اسەرلى، نىق ەستىلەتىنىمەن قاتتى ۇنايدى. مۇمكىندىك بولسا، شەت ەل تىلدەرىن ۇيرەنۋگە كەڭەس بەرەمىن. قاي جاعىنان دا وتە پايدالى.
بۇعان دەيىن ءبىز قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارۋلى كۇشتەرى اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىنىڭ وفيتسەرى، كاپيتان- لەيتەنانت مۇعاتدين مامەدوۆتىڭ بەس ءتىلدى مەڭگەرگەنىن جازعانبىز.
