جۇمەكەننىڭ «توبىل» ولەڭى قالاي جازىلعان؟

وسى ەكپىندىدەن شىققان، قالامگەردىڭ كوزىن كورگەن ازاماتتاردىڭ ءبارى اقىندى كۇنى بۇگىنگە دەيىن كاشۋ اتاي دەپ اتايدى.

توبىل بويىندا جاتقان ەكپىندىگە قاسىم توعىزاقوۆ ۋاقىتىندا قازاقتىڭ تالاي مارعاسقا اقىن-جازۋشىلارىن ەرتىپ كەلگەن. سول كەزەڭنىڭ كۋاسى، قازىرگى لومونوسوۆ اۋىلىنىڭ تۇرعىنى ەسەنعازى ءنۇرعازيننىڭ ايتۋىنشا، ەكپىندىدە ايگىلى اقىن جۇمەكەن ناجىمەدەنوۆ تە بولعان.

«قاسىمنىڭ اكەسى نۇرىم اتامەن كورشى تۇردىق. كەيىن اۋىلدى لومونوسوۆقا كوشىردى. ول كەزدە شالداردىڭ قالىڭ كەزى. جۇرت «وي، كاشۋ اعاي كەلدى، كاشۋ كەلدى!» دەپ قوناق قىپ شاقىرىپ جاتادى. كاشۋ اتاي كەلگەن سايىن، اكەم دە مال سويىپ كۇتىپ الادى. الپىسىنشى جىلداردىڭ باسىندا ءسابيت مۇقانوۆ پەن ايەلى ءماريام مۇقان كەلىنىن اۋىلعا الىپ كەلدى. اسىلبەك اعايدىڭ كىشكەنتاي ۇيىندە اۋىلدىڭ ۇلكەن شالدارى جينالدى. ول كەزدە ءبىز بالا بولدىق، اينەكتىڭ كوزىن اشىپ سىعالايتىنبىز. ءسابيت مۇقانوۆتىڭ باسىنا نوعاي تاقيا كيىپ كەلگەنى ەسىمدە. ەكىنشى كۇنى توبىلدىڭ جاعاسىنا ۇلكەن كىلەم توسەپ، اس بەردى. ءبىر جىلى كاشۋ اتاي اۋىلعا ايگىلى اقىن جۇمەكەن ناجىمەدەنوۆتى ەرتىپ كەلدى. اكەم تاعى مال سويىپ، قوناق قىلىپ كۇتىپ الدى. نۇرىش دەگەن اتامىز بار ەدى، كەمپىرى سىرقاتتانىپ الماتىعا كەتكەن. استان سوڭ جۇمەكەن «سالقىن ءارى وڭاشا ەكەن، جازۋ جازامىن» دەپ سول ۇيگە كەتتى. ءبىر كەزدە كاشۋ اتاي ماعان «بالام، اناۋ اتاڭدى شاقىرىپ كەلشى» دەدى. بارسام، اقىن بىردەڭە جازىپ جاتىر ەكەن. ولەڭ شىعارىپ وتىر ما، كىم ءبىلسىن ەندى. «اعا، شاي ىشۋگە شاقىرىپ جاتىر» دەدىم. شايعا ەرتىپ كەلىپ، قولىنا سۋ قۇيدىم»، دەيدى ەسەنعازى نۇرعازين.

جۇمەكەننىڭ «توبىل» اتتى ولەڭى وسى ساپاردا، ءدال وسى نۇرىش اقساقالدىڭ ۇيىندە جازىلسا كەرەك دەپ توپشىلايمىز. ءاسىلى، بۇل جىر قاسىم توعىزاقوۆقا ارنالعان سياقتى. ويتكەنى ولەڭنىڭ ونە بويىنان قاسىمنىڭ بەينەسى انىق كورىنىپ تۇرادى. اقىن وزىنەن شيرەك عاسىر ۇلكەندىگى بار رۋحتاس اعاسىنىڭ اۋىر تاعدىرى مەن بىرەگەي بولمىسىن:

«قارۋ عىپ قايسارلىق پەن قوڭىرلىقتى،

قارا سۋ قازىپ اپتى-اۋ جولىن مىقتى.

ادەيى كوزىن الداۋ ءۇشىن كوپتىڭ

تابيعات قايراتتى ۇلىن مومىن قىپتى»، دەپ بەتى مومىن، استى اساۋ مىنەزدى وزەنگە ۇقساتا جىرلايدى. توبىلعا ءتان قايسارلىق پەن قوڭىرلىق، قايرات پەن مومىندىق قاسىمعا دا ءتان. ءوز زامانىنان كوپ تەپەرىش كورگەن جاننىڭ وتكەن ءومىرىن جاقسى بىلەتىن اقىن عانا وسىلاي جازادى. ستۋدەنت كەزىنەن-اق نكۆد-نىڭ قۇرىعىنا ىلىككەن، سودان كەيىن جىلارا ساياسي قىلمىسكەر دەگەن كۇدىكپەن قايتا-قايتا تەرگەۋگە الىنىپ، اقىرى جازىقسىزدان-جازىقسىز سىبىرگە ايدالىپ كەتكەن تاعدىرلى قالامگەر باسىنان وتكەرگەن مەحناتتى وزگەگە جارىتىپ ايتا قويماعانىمەن، جانىنا جاقىن كورگەن ءىنىسى جۇمەكەنگە كوپ سىر اقتارعان ءتارىزدى. سوندىقتان اقىن:

«سىر، مۇڭىن كورسەتە الماي جايىپ بەكەر،

ءبارىن جايىپ كورسەتسە - بايىپ كەتەر...

تايىز بوپ تانىلعىسى كەلەدى ونىڭ،

سوندا وسى... تەرەڭ بولۋ ايىپ پا ەكەن؟» دەپ قۋعىن-سۇرگىنگە ءجيى ۇشىراپ، كوكىرەگىندەگى كوپ قازىناسىن قاعازعا تۇسىرە الماي، وكىنىش كەشكەن تەرەڭ قاسىمنىڭ قايراڭى قالىڭ عۇمىرى مەن تايىز تىرشىلىگىن مەڭزەيدى.

«ايايسىڭ. سۇيىنەسىڭ، جۇگىنەسىڭ،

قۇمارتىپ تەرەڭدىكتىڭ تۇبىنە وسى.

نەعۇرلىم تەرەڭ بولسا وزەن دەگەن،

سوعۇرلىم ۇڭىلەسىڭ!» دەپ ءوزىن توبىل بويىنا ەرتىپ اكەلگەن اياۋلى جانعا دەگەن ايانىشى مەن ءسۇيىنىشىن قاتار ورەدى. جۇمەكەن قايىس مىنەز قايسار اعاسىن اياي وتىرىپ، سۇيىنەدى. سۇيىنە وتىرىپ، ونىڭ كىسىلىگىن، مومىندىقتىڭ ار جاعىندا جاتقان تەرەڭدىگىن مويىندايدى. سول تۇڭعيىق تەرەڭدىككە قۇمارتادى.

ەسەنعازى ءنۇرعازيننىڭ ايتۋىنشا، 1978-جىلى كاشۋ اتاي ەكپىندىگە تاعى ءبىر توپ قالامگەردى ەرتىپ كەلەدى.

«ءيا، 1978-جىل. ويتكەنى سول جىلى مەن اۋىلسوۆەتتە جۇمىس ىستەپ جۇرگەنمىن. كاشۋ اتاي كوپ اقىن-جازۋشىلارمەن كەلدى. باروي جاقتاعى قوناقۇيگە ورنالاستى. ءار اۋىلدا كەزدەسۋ بولدى. ءبىزدىڭ اۋىلدا دا كەزدەسۋ، كونسەرت ءوتتى. قوناقتاردى اسىلبەك اعاي ۇيىنە شاقىرىپ، قوناق ەتتى. ەكىنشى كۇنى كاشۋ اتام اۋىلسوۆەتكە كەلدى. اۋىلداعى اڭساعان اعايدى، قۇبا جەزدەمىزدى، قامان قۇدامىزدى شاقىرىپ الىپ، كوپ اڭگىمەلەستى. ءبىز ول كەزدە ونداي اڭگىمەنى تىڭدامايمىز عوي. بۇل - اۋىلعا سوڭعى كەلگەنى. ودان كەيىن كەلگەن جوق»، دەيدى ەسەنعازى نۇرعازين.

قوستاناي وبلىسى

نۇرقانات قۇلابايەۆ

egemen.kz