جاڭا كونستيتۋتسياعا وراي راقىمشىلىق جاريالاندى: نەنى ءبىلۋ كەرەك

راقىمشىلىق كىمدەرگە ارنالعان؟

پرەزيدەنت قول قويعان زاڭ اياسىندا قىلمىستىق كودەكسكە، قىلمىستىق-پروتسەستىك كودەكسكە جانە اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسكە ءبىرقاتار وزگەرىس ەنگىزىلەدى. سونىڭ ىشىندە ەڭ ماڭىزدى جاڭاشىلدىقتاردىڭ ءبىرى - اكىمشىلىك راقىمشىلىقتى قولدانۋ ءراسىمىن جەتىلدىرۋ جانە ونى تولىق سيفرلاندىرۋ.

بۇل وزگەرىستەر راقىمشىلىق اكتىلەرىن قولدانۋ ءتارتىبىن ناقتىلاۋعا باعىتتالعان. اتاپ ايتقاندا، راقىمشىلىق جاسالعاننان كەيىن ازاماتتىڭ اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان بولىپ سانالاتىن مەرزىمىن ەسەپتەۋ ءتارتىبى ايقىندالادى. سونداي-اق راقىمشىلىقتى قولدانۋ ءۇشىن قۇقىق بۇزۋشى مەن جابىرلەنۋشىنىڭ كەلىسىمى تالاپ ەتىلمەيتىنى زاڭ جۇزىندە بەكىتىلەدى.

كوللاج: Kazinform/ Nano Banana/ Canva

بۇدان بولەك، راقىمشىلىق اكتىسى اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى ءىس جۇرگىزۋدى توقتاتۋعا نەگىز بولاتىن ءمان-جايلاردىڭ قاتارىنا ەنگىزىلەدى. ياعني زاڭ اكىمشىلىك جازادان راقىمشىلىق نەگىزىندە بوساتۋدىڭ قۇقىقتىق مەحانيزمىن ناقتىلايدى.

- زاڭمەن اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسكە 889-1-باپ ەنگىزىلىپ، اكىمشىلىك جازانى ورىنداۋدى توقتاتۋدىڭ سيفرلىق ءتارتىبى بەلگىلەنەدى. راقىمشىلىققا ىلىگەتىن ادامداردىڭ ءتىزىلىمى اكىمشىلىك ءىس جۇرگىزۋدىڭ ءبىرىڭعاي ءتىزىلىمى ارقىلى اۆتوماتتى تۇردە قالىپتاستىرىلىپ، ءتيىستى شەشىمدەر ەلەكتروندىق فورماتتا قابىلدانۋى مۇمكىن، - دەلىنگەن زاڭعا بەرىلگەن قورىتىندىدا.

الايدا راقىمشىلىق بارلىق ازاماتقا بىردەي قولدانىلمايدى. زاڭدا بۇل مۇمكىندىكتەن تىس قالاتىن ساناتتار ناقتى كورسەتىلگەن.

- قىلمىستىق كودەكستىڭ 78-بابىنا سايكەس، راقىمشىلىق اسا قاۋىپتى قىلمىس جاساعان ادامدارعا، اتاپ ايتقاندا، سىبايلاس جەمقورلىق، تەرروريستىك جانە ەكسترەميستىك قىلمىس جاساعاندارعا، پەدوفيلدەرگە، ازاپتاۋ فاكتىلەرى بويىنشا سوتتالعاندارعا، قىلمىستى بىرنەشە رەت جاساعاندارعا، قوعامعا اسا قاۋىپتى دەپ تانىلعان ادامدارعا، سونداي-اق سىرتتاي سوتتالعان ادامدارعا قولدانىلمايدى، - دەپ ءتۇسىندىردى ەكس-ءماجىلىس دەپۋتاتى، زاڭگەر ابزال قۇسپان.

فوتو: ءماجىلىستىڭ باسپا ءسوز قىزمەتى

اكىمشىلىك راقىمشىلىقتىڭ ەرەكشەلىگى نەدە؟

زاڭ جوباسى قوعامدا ءجيى شاتاستىرىلاتىن ەكى ءتۇرلى قۇقىقتىق ينستيتۋتتى - قىلمىستىق جانە اكىمشىلىك راقىمشىلىقتى قاتار قامتيدى. الايدا ولاردىڭ ماقساتى مەن قولدانىلۋ اياسى ءارتۇرلى.

قىلمىستىق راقىمشىلىق قىلمىس جاساپ، سوتتالعان نەمەسە تەرگەۋ ورگاندارىنىڭ وندىرىسىندەگى ادامدارعا قاتىستى قولدانىلادى. ال اكىمشىلىك راقىمشىلىق قاراپايىم ازاماتتاردىڭ اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتارىنا بايلانىستى ماسەلەلەردى شەشۋگە باعىتتالعان.

مىسالى، تۇراق ەرەجەسىن بۇزعانى ءۇشىن سالىنعان ايىپپۇل، اۆتوماتتى كامەرا تىركەگەن جول قوزعالىسى ەرەجەسىن بۇزۋ، مەرزىمى ءوتىپ كەتكەن ليتسەنزيا ءۇشىن سالىنعان ايىپپۇل نەمەسە جىلدار بويى جينالعان اكىمشىلىك بەرەشەكتەر راقىمشىلىق اياسىندا قايتا قارالۋى مۇمكىن. سوندىقتان بۇل ەكى ۇعىمدى تەڭەستىرۋگە بولمايدى.

ىزگىلىك قاعيداتى جانە قاۋىپسىزدىك

ساياسات تانۋشى راسۋل قوسپانوۆتىڭ ايتۋىنشا، قازىرگى قۇقىقتىق جۇيە بارلىق قۇقىق بۇزۋشىلىققا بىردەي قاتاڭ ءتاسىل قولدانۋدىڭ قاجەتى جوقتىعىن كورسەتەدى.

- اۋىر قىلمىس جاساعاندارعا قاتىستى قاتاڭ تالاپ وزگەرمەيدى. ال قوعامعا ۇلكەن قاۋىپ توندىرمەيتىن سوتتالعاندارعا نەعۇرلىم جەڭىل قۇقىقتىق شارالار قولدانىلۋى مۇمكىن، - دەدى راسۋل قوسپانوۆ.

ونىڭ سوزىنشە، ءدال وسى ۇستانىم جاڭا زاڭ جوباسىندا دا ساقتالعان. سوندىقتان قاۋىپتى قىلمىسكەرلەر جاپپاي بوساتىلادى دەگەن پىكىر نەگىزسىز.

- نەگىزىنەن راقىمشىلىق قىلمىستىق تەرىس قىلىقتارعا، ونشا اۋىر ەمەس قىلمىستارعا جانە ورتاشا اۋىرلىقتاعى كەيبىر قىلمىستارعا قاتىستى بولادى. بۇل رەتتە سوتتالعان ادامنىڭ مىنەز-قۇلقى، كەلتىرىلگەن زالالدى وتەۋى جانە وزگە دە ءمان-جايلار ەسكەرىلەدى، - دەدى ول.

ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە، اكىمشىلىك راقىمشىلىقتىڭ ەكونوميكالىق تيىمدىلىگى بار. ويتكەنى ول ازاماتتاردىڭ، شاعىن كاسىپكەرلەردىڭ جانە ءوزىن- ءوزى جۇمىسپەن قامتىعانداردىڭ قارجىلىق جۇكتەمەسىن ازايتادى.

الدىن الا ەسەپ بويىنشا راقىمشىلىق 100 مىڭنان استام ادامدى جانە جالپى سوماسى 23 ميلليارد تەڭگەگە جۋىق 1 ميلليوننان استام اكىمشىلىك ءىستى قامتۋى مۇمكىن.

- راقىمشىلىق - جاۋاپكەرشىلىكتەن بوساتۋ نەمەسە قۇقىقتىق ءتارتىپتى السىرەتۋ ەمەس. بۇل - ىزگىلىك قاعيداتى مەن قوعامدىق قاۋىپسىزدىك اراسىنداعى تەپە-تەڭدىكتى ساقتاۋعا باعىتتالعان قۇقىقتىق شەشىم، - دەپ تۇيىندەدى راسۋل قوسپانوۆ.

الەمدە بۇل تاجىريبە قالاي قولدانىلادى؟

ەلىمىزدەگى باستاما حالىقارالىق تاجىريبەدەن وقشاۋ تۇرعان جوق. كەرىسىنشە، كوپتەگەن مەملەكەت اكىمشىلىك ايىپپۇلداردى جەڭىلدەتۋدى نەمەسە بەرەشەكتەردى قايتا قاراۋدى الەۋمەتتىك- ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ ءتيىمدى قۇرالى رەتىندە پايدالانىپ كەلەدى.

ماسەلەن، بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىندە جول قوزعالىسى ەرەجەسىن بۇزعان جۇرگىزۋشىلەرگە ايىپپۇلدى 50 پايىزعا دەيىن جەڭىلدىكپەن تولەۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن باعدارلامالار بىرنەشە رەت ىسكە قوسىلدى. كەي جاعدايدا جۇرگىزۋشى بەلگىلى ءبىر ۋاقىت ىشىندە جاڭا قۇقىق بۇزۋشىلىق جاساماسا، بۇرىنعى ايىپپۇلى دا قىسقارتىلادى.

وڭتۇستىك كورەيادا ۇلتتىق مەرەكەلەر قارساڭىندا جول قوزعالىسى ەرەجەسىن بۇزعان ازاماتتارعا قاتىستى جەڭىلدىكتەر جاريالانىپ، كەيبىر اكىمشىلىك شەكتەۋلەر الىنىپ تاستالادى.

ا ق ش-تا مۇنداي تاجىريبە جەكەلەگەن شتاتتار دەڭگەيىندە جۇزەگە اسادى. «ايىپپۇلداردى كەشىرۋ اپتاسى» باعدارلاماسى اياسىندا ازاماتتار ءوسىمپۇلسىز ەسەپ ايىرىسىپ، تەك نەگىزگى بەرەشەكتى وتەۋگە مۇمكىندىك الادى.

ال ءۇندىستاندا 2020 -جىلى ىسكە قوسىلعان Vivad se Vishwas باعدارلاماسى اياسىندا سالىققا بايلانىستى ايىپپۇلدار مەن ءوسىمپۇلدار قىسقارتىلىپ، جۇزدەگەن مىڭ داۋ سوتقا جەتپەي شەشىلدى.

كوللاج: Kazinform

وسىلايشا، قازاقستاندا ۇسىنىلعان راقىمشىلىق حالىقارالىق تاجىريبەگە سايكەس كەلەدى. ونىڭ نەگىزگى ماقساتى - قوعامدىق قاۋىپسىزدىك قاعيداتىن ساقتاي وتىرىپ، قوعامعا ەلەۋلى قاۋىپ توندىرمەيتىن قۇقىق بۇزۋشىلىقتار بويىنشا ازاماتتاردىڭ قۇقىقتىق جانە قارجىلىق جۇكتەمەسىن جەڭىلدەتۋ ءارى ولاردىڭ قوعامعا قايتا بەيىمدەلۋىنە جاعداي جاساۋ.

اۆتور

ءمولدىر سنادين