شەرحان مۇرتازا شىعارمالارىنداعى اكە تاربيەسىنىڭ ءپالساپاسى

اسىرەسە، ۇل بالانىڭ مىنەز- قۇلقىنىڭ قالىپتاسۋى مەن ازاماتتىق ۇستانىمىنىڭ شىڭدالۋى تىكەلەي وسى اكە مەكتەبىنىڭ سۇزگىسىنەن وتەدى. وتاندىق كوركەم ءسوز ونەرى دە بۇل ىرگەلى قۇندىلىقتان اينالىپ وتپەي، ۇرپاقتار ساباقتاستىعىنىڭ ومىرشەڭ ۇلگىلەرىن وقىرمان ساناسىنا ۇيالاتۋدى ماقسات ەتەدى.

قازاق ادەبيەتىندەگى اسقار تاۋداي اكە تۇلعاسىنىڭ بىرەگەي كورىنىسى - جازۋشى شەرحان مۇرتازانىڭ شىعارماشىلىق زەرتحاناسىندا ەرەكشە ورنەكتەلگەن. قالامگەر تاريحي تۇلعا تۇراردىڭ ازاماتتىق بولمىسى مەن كۇرەسكەرلىك رۋحىن ونىڭ باسقان ءىزى، اسقار تىرەگى بولعان رىسقۇلدىڭ قايسار بەينەسى ارقىلى بارىنشا شىنايى ءارى نانىمدى سۋرەتتەيدى.

جازۋشى « قىزىل جەبە» ەپوپەياسىندا بۇل كۇردەلى ماسەلەنى ۇزاق سونار بايانداپ جاتپاي-اق، ءبىر عانا سىرلى ۇزىندىگە تۇتاس ءبىر ءداۋىردىڭ يدەياسىن سىيعىزا بىلگەن: «تۋعان بالاسىنىڭ الدىندا بەدەلى جوق اكە سورلى. رىسقۇلدىڭ باعى بار ەكەن. تۇرار ونى پايعامبارداي سىيلايدى. «اكە كورگەن وق جونار» بولسا، سول جەتى جاستاعى جەتكىنشەك تۇرار تۋعان اكەسىنىڭ تۋراشىلدىعىن، كۇشتىدەن كۇبىجىكتەمەيتىن، مىقتىدان ىقپايتىن تاكاپپارلىعىن، جارلىمىن دەپ جاسىمايتىن جىگەرىن كورىپ ءوستى. تۇرار ءۇشىن رىسقۇل ەر بىتكەننىڭ ىشىندەگى وداعاي وق جەتپەسى».

وسى قاناتتى جولدار ارقىلى اۆتور بالا تاربيەسىندە قۇرعاق وسيەت پەن جالاڭ اقىلدىڭ ەمەس، اكەنىڭ ءوز تۇلعاسى مەن شىنايى بولمىسىنىڭ ىقپالى زور ەكەنىن اڭعارتادى. سەبەبى ۇرپاق ايتىلعان ءسوزدى جاتتاعاننان بۇرىن، كوزبەن كورگەنىن بويىنا ءسىڭىرىپ وسەدى.

رىسقۇلدىڭ ءتالىمى ۇلىنىڭ بويىنا تەك قايسارلىق پەن نامىستى دارىتۋمەن عانا شەكتەلمەيدى. ول تار قاپاستىڭ تاۋقىمەتىن تارتىپ وتىرسا دا، تۇراردىڭ تۇلعا بولىپ قالىپتاسۋ پروتسەسىنە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايدى. رومانداعى «تۇرار! جاعاڭدى كىرلەتپە!» دەگەن ءبىر اۋىز ءسوزدىڭ استارىندا تەرەڭ ءپالساپالىق تاعىلىم، ۇلكەن ومىرلىك كودەكس جاتىر. بۇل - جاي عانا سىرتقى تازالىقتى ساقتاۋ ەمەس، ادامنىڭ ار-وجدانىنا، جۇرگەن ورتاسىنا جانە ۇلت الدىنداعى پارىزىنا دەگەن ادالدىعىن تاربيەلەيتىن ۇلاعاتتى ۇران. كەيىن تۇرار قانداي بيىك لاۋازىمدى قىزمەتتەردى اتقارىپ، مەملەكەتتىك دەڭگەيگە كوتەرىلسە دە، وسى قاراپايىم قاعيدانى ومىرلىك تەمىرقازىعىنا اينالدىردى. جازۋشى استارى تەرەڭ مۇنداي عيبراتتىڭ ادامنىڭ بۇكىل تاعدىرىنا قالاي اسەر ەتەتىنىن اسا شەبەرلىكپەن جەتكىزگەن.

شەرحان مۇرتازا رىسقۇل بەينەسى ارقىلى اكەنىڭ ەڭ ۇلكەن مۇراسى دۇنيە-مۇلىك نەمەسە وتكىنشى مانساپ ەمەس، بالاسىنىڭ بويىنا سىڭىرگەن رۋحاني التىن دىڭگەگى ەكەنىن دالەلدەيدى. رىسقۇل تۇرارعا ادىلدىكتى، نامىستى، ءتارتىپتى، ەڭبەكقورلىق پەن بىلىمگە دەگەن قۇشتارلىقتى امانات ەتىپ قالدىردى. تۇراردىڭ ءاربىر تاريحي جەتىستىگىنىڭ ارتىندا اكەسى دارىتقان وسى بەرىك تاربيە مەن ومىرلىك قاتال ۇستانىمدار جاتقانىن جازۋشى وقىرمان جۇرەگىنە ءدوپ باسىپ ۇيالاتادى.

تۇتاستاي العاندا، قازاق ءسوز ونەرىندە اكە تاربيەسى - ۇلتتىق بولمىس پەن مىنەزدىڭ قاينار كوزى ىسپەتتى. « قىزىل جەبەدەگى» رىسقۇلدىڭ تۇرارعا بەرگەن بۇل تاعىلىمى - ۇلت ادەبيەتىندەگى قۇنانبايدىڭ ابايعا كورسەتكەن قاتال دا تەرەڭ مەكتەبىمەن، مومىش ۇلىنىڭ باۋىرجان تۇلعاسىن شىڭداعان قايسار ونەگەسىمەن ىشتەي استاسىپ، تامىرلاسىپ جاتىر. سوندىقتان دا رىسقۇل بەينەسى - قازاق پروزاسىنداعى وسىنداي ءىرى، ۇلگى الارلىق اكەلەر گالەرەياسىنىڭ زاڭدى ءارى جارقىن جالعاسى بولىپ قالماق.

نۇراي نۇربول قىزى، ل. ن. گۋميليەۆ اتىنداعى ە ۇ ۋ ستۋدەنتى

Egemen Qazaqstan