ءدىني قاۋىم ادەپ پەن ءبىلىمدى قاتار دارىپتەۋدىڭ ماڭىزىن ايتتى

پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆ تا قوعامدىق مادەنيەت پەن ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىكتى قالىپتاستىرۋ ماسەلەسىنە ايرىقشا نازار اۋدارىپ كەلەدى. مەملەكەت باسشىسى جاستاردى ءبىلىم الۋعا، كىتاپ وقۋعا، دۇنيەتانىمىن كەڭەيتۋگە، زامان تالابىنا ساي باسەكەگە قابىلەتتى بولۋعا ۇنەمى شاقىرادى. پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا، ەلدىڭ ەرتەڭى - ءبىلىمدى ءارى تاربيەلى ۇرپاقتىڭ قولىندا. بۇل ۇستانىم قوعامنىڭ رۋحاني دامۋىنا باعىتتالعان ماڭىزدى قاعيدالاردىڭ بىرىنە اينالدى.

مەملەكەت كوتەرىپ وتىرعان وسى قۇندىلىقتاردى ءدىني قاۋىم دا قولداپ، جۇرتشىلىق اراسىندا ادەپتىلىك، ءبىلىم جانە جاۋاپكەرشىلىك تاقىرىپتارىن تۇراقتى تۇردە ناسيحاتتاپ كەلەدى.

ماڭعىستاۋ وبلىستىق ورتالىق «بەكەت اتا» مەشىتىنىڭ نايب يمامى جۇماباي قۋاندىق ۇلى مۇسىلماننىڭ سالەمدەسۋ ادەبى شاريعاتتا ناقتى كورسەتىلگەنىن اتاپ وتەدى.

- ەكى ەر ادام ءبىر-بىرىمەن كەزدەسكەن كەزدە قول الىسىپ امانداسسا جەتكىلىكتى. الىس ساپاردان نەمەسە كوپتەن بەرى ءبىر-ءبىرىن كورمەگەن ادامدار بولسا، ءتوس قاعىسىپ امانداسۋىنا رۇقسات ەتىلەدى. ال ەكى ەر كىسىنىڭ ءسۇيىسىپ امانداسۋى نەمەسە سوعان ۇقساس ارتىق ارەكەتتەر - ءبىزدىڭ دىنىمىزدە دە، داستۇرىمىزدە دە قۇپتالمايتىن دۇنيە، - دەدى ول.

يمامنىڭ ايتۋىنشا، قاراپايىم امانداسۋدىڭ ءوزى ادامنىڭ تاربيەسى مەن مادەنيەتىن ايقىندايتىن ماڭىزدى كورسەتكىش. ءدىن دە، قازاقى سالت-ءداستۇر دە قاراپايىمدىلىق پەن ۇستامدىلىقتى جوعارى قويادى.

ال «ءبىر مۇنارالى تاس» مەشىتىنىڭ نايب يمامى ابدۋللا ەرجان ۇلى كەز كەلگەن جەتىستىك بىلىمنەن باستالاتىنىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى.

- تاۋەكەل جاساۋ ءۇشىن مۇسىلمان ادامعا ەڭ الدىمەن ءبىلىم كەرەك. قۇران كارىمدە تۇسكەن العاشقى ءامىر - «وقى!». دەمەك، ءبىلىم الۋ قانداي ءدا بىر امالدان بۇرىن تۇرادى. بولاشاعىمىز باياندى بولسىن دەسەك، ءوسىپ كەلە جاتقان ۇرپاقتى ەڭ الدىمەن ءبىلىمدى ەتىپ تاربيەلەۋىمىز قاجەت، - دەدى ابدۋللا ەرجان ۇلى.

ونىڭ ايتۋىنشا، ءبىلىم مەن ادەپ - ءبىر-بىرىنەن اجىرامايتىن ۇعىمدار. ناعىز ءبىلىم ادامدى ىزگىلىككە، جاۋاپكەرشىلىككە جانە قوعام الدىنداعى مىندەتىن دۇرىس تۇسىنۋگە جەتەلەيدى.

وسى ويدى اقتوبە وبلىسىنىڭ باس يمامى امانتاي ساديەۆ تە جالعاستىرادى.

- ەڭ العاشقى ايات - «وقى!». ءىلىم- عىلىممەن باستالادى. قازاقتا «ءبىلىمدى ادام مىڭدى جىعادى، بىلەكتى ادام ءبىردى جىعادى» دەگەن ءسوز بار. ءىلىم الۋ - ينەمەن قۇدىق قازعانداي، ال سول ىلىمگە امال جاساۋ - كىرپىكپەن قۇدىق قازعانداي. ءبىلىمنىڭ شامشىراعى ەشقاشان سونبەۋى كەرەك. ەگەر جاستارىمىز ءبىلىمدى بولسا، قوعامدا ساۋاتتى ادامدار العا شىعادى، - دەيدى امانتاي ساديەۆ.

باس يمام ءبىلىمنىڭ ادامدى تەك كاسىبي تۇرعىدان عانا ەمەس، رۋحاني جاعىنان دا كەمەلدەندىرەتىنىن اتاپ ءوتتى.

ال «اقمەشىت- سىرداريا» مەشىتىنىڭ نايب يمامى نۇرسۇلتان ءۋالي ۇلى مۇسىلمان مادەنيەتىندەگى سالەمدەسۋدىڭ ماڭىزىنا توقتالدى.

- شاريعاتىمىزدا ەكى مۇسىلمان كەزدەسكەن كەزدە قول الىسىپ، «اسسالاۋماعالەيكۋم»، «ۋاعالەيكۇماسسالام» دەپ امانداسادى. پايعامبارىمىزدىڭ حاديسىندە: «ەكى مۇسىلمان كەزدەسىپ، قول الىسسا، قولدارى اجىراعانعا دەيىن اللا تاعالا ولاردىڭ كۇنالارىن كەشىرەدى» دەلىنگەن. ال قۇشاقتاسىپ نەمەسە ءسۇيىپ امانداسۋعا قاتىستى سۇراق قويىلعاندا، پايعامبارىمىز «جوق» دەپ، تەك قول الىسىپ امانداسۋدى قۇپتاعان، - دەدى ول.

بۇل ناسيحاتتاردىڭ بارلىعى ءبىر عانا ماقساتقا باعىتتالعان. ول - قوعامدا ءتارتىپتى، مادەنيەتتى، ءبىلىمدى ءارى جاۋاپتى ازامات قالىپتاستىرۋ. سالەمدەسۋ ادەبىنەن باستاپ، بىلىمگە ۇمتىلۋعا دەيىنگى قۇندىلىقتاردىڭ بارلىعى قوعامدىق كەلىسىمدى نىعايتىپ، ادامدار اراسىنداعى سىيلاستىقتى ارتتىرادى.

قازاق حالقى ەجەلدەن تاربيەنى ءبىرىنشى ورىنعا قويعان. «ادەپتى ەلدىڭ بالاسى الىستان سالەم بەرەدى»، «تاربيە - تال بەسىكتەن» دەگەن ناقىلدار دا وسىنىڭ دالەلى. بۇگىندە بۇل قاعيدالار مەملەكەتتىك ساياساتپەن دە، ءدىني ناسيحاتپەن دە ۇندەسىپ وتىر.

جاستاردىڭ بىلىمگە ۇمتىلۋى، ۇلكەندى قۇرمەتتەپ، كىشىگە ىزەت كورسەتۋى، قوعامدىق ورىندارداعى مادەنيەتتى مىنەز- قۇلقى - وركەنيەتتى قوعامنىڭ باستى بەلگىلەرىنىڭ ءبىرى. سوندىقتان ادەپ پەن ءبىلىمدى قاتار دارىپتەۋ - ەلدىڭ بولاشاعىنا سالىنعان ەڭ ماڭىزدى ينۆەستيتسيالاردىڭ ءبىرى.

اۆتور

ارۋجان ماحمۋت