ءبىرتۇتاس QR مەن ستەيبلكوين: 2025 -جىلى قازاقستاننىڭ قارجى جۇيەسى قالاي وزگەردى

استانا. قازاقپارات - 2025 -جىل قازاقستاننىڭ قارجى جۇيەسى ءۇشىن وڭاي بولعان جوق. مەملەكەتتىك شىعىستار مەن ينفلياتسيانىڭ ءوسۋى ەكونوميكالىق تۇراقتىلىققا قىسىم تۇسىرسە، سيفرلىق رەفورمالاردىڭ ءبىر مەزگىلدە ىسكە قوسىلۋى قارجى نارىعىنا قوسىمشا جۇكتەمە بەردى. بانكتەر مەن رەتتەۋشى ورگاندار ساقتىقتى باستى ۇستانىمعا اينالدىردى. جىل نەسىمەن ەستە قالدى جانە الداعى كەزەڭدە قانداي شەشىمدەر ەلدىڭ ەكونوميكالىق باعىتىن ايقىندايدى؟ وسى سۇراقتارعا Kazinform ءتىلشىسى تولىق شولۋ جاساپ، جىلدىڭ باستى وقيعالارىن سارالادى.

ۇلتتىق بانك نەگە جوعارى پايىزدىق مولشەرلەمەنى ۇستاپ وتىر؟

2025 -جىلدىڭ باستى وقيعالارىنىڭ ءبىرى - اقشا-كرەديت ساياساتىنىڭ قاتاڭداتىلۋى. ناۋرىزدا ۇلتتىق بانك نەگىزگى پايىزدىق مولشەرلەمەنى 16,5 پايىزعا كوتەرسە، قازاندا ول 18 پايىزعا جەتتى. وسى دەڭگەي جىل سوڭىنا دەيىن ساقتالدى.

- بازالىق مولشەرلەمەنى 18 پايىزعا كوتەرۋ شەشىمى جاڭارتىلعان ەكونوميكالىق بولجامداردى ەسكەرە وتىرىپ قابىلداندى. بۇل شارا ينفلياتسيانى تەجەۋ جانە ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتىڭ شامادان تىس باياۋلاۋىنا جول بەرمەۋ ءۇشىن قاجەت بولدى، - دەپ حابارلادى ۇلتتىق بانك Kazinform اگەنتتىگىنىڭ رەسمي سۇراۋىنا بەرگەن جاۋابىندا.

دەگەنمەن، جوعارى پايىزدىق مولشەرلەمە سۇرانىستى تولىق باسىپ تاستادى دەۋگە كەلمەيدى، سەبەبى ەكونوميكاعا مەملەكەتتىك جانە كۆازيمەملەكەتتىك باعدارلامالار ارقىلى ءالى دە ايتارلىقتاي قاراجات ءتۇسىپ جاتىر.

سوندىقتان بانك باسقا دا شارالاردى قولدانۋدا. 2025 -جىلى ۇلتتىق بانك جۇيەدەگى ەركىن اقشا كولەمىن ماقساتتى تۇردە قىسقارتۋدى باستادى. بانكتەر ءۇشىن مينيمالدى رەزەرۆتىك تالاپتار 0,8 تريلليون تەڭگەدەن 2,7 تريلليون تەڭگەگە دەيىن كوتەرىلىپ، بۇل قاراجات ۇلتتىق بانكتە ساقتىق رەزەرۆى رەتىندە ورنالاستىرىلدى. سونىمەن قاتار، التىن ساتۋدىڭ ارقاسىندا تاعى 2,7 تريلليون تەڭگە ەكونوميكادان شىعارىلدى. ياعني، ۇلتتىق بانك اقشا ماسساسىن بىرتىندەپ «قىسقارتىپ»، باعانىڭ وسۋىنە قىسىم جاسايدى.

سونىمەن قاتار، نەسيە بەرۋ ەرەجەلەرى قاتاڭداتىلدى. بانكتەر نەسيە بەرگەندە قارىز الۋشىنىڭ قارجىلىق جاعدايىن مۇقيات باقىلايدى، ال تۇتىنۋشىلىق كرەديتتەردىڭ وسۋىنە شەكتەۋ قويىلدى. بۇل شارالار ەكونوميكانىڭ «قىزىپ كەتپەۋىن» قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. سونىڭ وزىندە جىلدىق ءوسىم قارقىنى 6 پايىزدان اسىپ وتىر.

ۇلتتىق بانك نارىققا ناقتى سيگنال بەردى: 2026 -جىلدىڭ ورتاسىنا دەيىن نەگىزگى پايىزدىق مولشەرلەمە جوعارى دەڭگەيدە قالۋى مۇمكىن. قازىر قازاقستاندا «قىمبات اقشا» ءداۋىرى باستالدى، ياعني نەسيە قىمباتتاپ، اقشا الۋ قيىن بولادى. مۇنداي جاعدايدا بيزنەس تيىمدىلىگىن ارتتىرىپ، كرەديت الۋدا اسا ساقتىق تانىتۋى كەرەك.

نارىققا جاڭا بانكتەر شىقتى

2025 -جىلى قازاقستاندا ەكى جاڭا بانك - «بيەنكەي كوممەرتسيالىق بانكى» جانە «KMF بانك» اشىلدى. ولاردىڭ ءبىرى ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى ميكروكارجى ۇيىمىن قايتا قۇرۋ ارقىلى قۇرىلدى. بۇل قادام پرەزيدەنتتىڭ بانك نارىعىندا باسەكەلەستىكتى ارتتىرۋ جونىندەگى تاپسىرماسىن ىسكە اسىرۋعا ارنالعان.

«بيەنكەي كوممەرتسيالىق بانكى» (BNK Commercial Bank) نارىققا قاتاڭ اقشا-كرەديت ساياساتى ءجۇرىپ جاتقان كەزدە قوسىلدى. بانك جوعارى پايىزدىق مولشەرلەمەنى ەسكەرە وتىرىپ ءوز قىزمەتىن ۇيىمداستىرىپ وتىر جانە شاعىن ورتا بيزنەسكە قىزمەت كورسەتۋگە ەكپىن قويادى.

سيفرلىق تەڭگە: ەكسپەريمەنتتەن ناقتى قارجىلىق جۇيەگە دەيىن

2023 -جىلى تاجىريبە كۇيىندە ىسكە قوسىلعان سيفرلىق تەڭگە بيىل ناقتى قارجىلىق جۇيەدە قولدانىلۋعا كىرىستى. ەندى ول قازاقستاننىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتاسىنىڭ قولما-قول جانە ەسەپتىك اقشادان كەيىنگى ءۇشىنشى فورماسى رەتىندە قوسىمشا قۇرالعا اينالدى.

ۇلتتىق بانك اتاپ وتكەندەي، سيفرلىق تەڭگە كريپتوۆاليۋتا ەمەس جانە بانكتەردىڭ قىزمەتىن الماستىرمايدى. بۇل - مەملەكەتتىڭ رەسمي اقشاسى، ول بانك قوسىمشالارى ارقىلى قولجەتىمدى.

- سيفرلىق تەڭگە - ۇلتتىق بانك ەميسسيالايتىن اقشا جانە ونىڭ مىندەتتەمەسى. ال كريپتوۆاليۋتا اقشا بولىپ سانالمايدى، ولاردىڭ ارتىندا ەشقانداي مەملەكەتتىك مىندەتتەمە جوق، - دەدى ۇلتتىق بانك وكىلدەرى.

سيفرلىق تەڭگەنىڭ باستى ەرەكشەلىگى - ونى تەك ناقتى ماقساتقا جۇمساۋعا بولادى. اقشا تەك بەلگىلى جوبالار مەن باعدارلامالارعا عانا جەتەدى، ونى باسقا نارسەگە قولدانۋعا بولمايدى. سوندىقتان سيفرلىق تەڭگە العاش رەت بيۋدجەت پەن مەملەكەتتىك باعدارلامالاردا ەنگىزىلدى. ماسەلەن، پاۆلودار مەن اتىراۋ وبلىستارىندا جول جوندەۋگە، «دوستىق- مويىنتى» تەمىرجولىن سالۋعا، ق ق س قايتارۋ جوبالارىنا، فەرمەرلەرگە سۋبسيديا بەرۋگە جانە نەسيە ۇسىنۋعا، سونداي-اق استانادا مەكتەپ وقۋشىلارىنا تەگىن ىستىق تاماققا ارنالعان ۆاۋچەرلەردى تولەۋگە پايدالانىلدى.

بۇل قاراجاتتى ەشكىم ءوز قالاۋى بويىنشا پايدالانا المايدى. اقشا تەك مەردىگەرگە جەتەدى، ال ماركەرلەنگەن بەلگىسى شارتتار تولىق ورىندالعان سوڭ عانا الىنادى.

ەكونوميكالىق تۇرعىدان سيفرلىق تەڭگە جاڭا اقشا شىعارمايدى. ياعني، ول وزدىگىنەن ينفلياتسيانى اسقاقتاتىپ، اقشا-كرەديت ساياساتىنىڭ نەگىزگى قاعيدالارىن وزگەرتپەيدى. ونىڭ باستى ارتىقشىلىعى - قاراجات قوزعالىسىن اشىق جانە باقىلاۋعا بولاتىن ەتىپ ۇيىمداستىرۋىندا.

2025 -جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن پيلوتتىق جوبالاردا سيفرلىق تەڭگەنىڭ جالپى كولەمى شامامەن 270 ميلليارد تەڭگەنى قۇرادى. پلاتفورماعا جەتى قارجى ۇيىمى قوسىلدى، ولاردىڭ قاتارىندا ءىرى بانكتەر، «قازپوشتا» جانە قارجى مينيسترلىگىنىڭ مەملەكەتتىك قازىناشىلىق كوميتەتى بار. جاقىن ارادا سيفرلىق تەڭگە رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردە، سونداي-اق مەملەكەتتىك حولدينگتەردىڭ قارجىسىن باسقارۋدا بەلسەندى قولدانىلماق. ق ر پرەمەر-ءمينيسترى ولجاس بەكتەنوۆ بۇل قۇرالدى كولەڭكەلى ەكونوميكانى ازايتۋداعى ماڭىزدى مەحانيزم دەپ اتادى.

سونىمەن قاتار، سيفرلىق تەڭگە 13,5 تريلليون تەڭگە جالپى بيۋدجەتى بار «ەنەرگەتيكا جانە كوممۋنالدىق سەكتوردى جاڭعىرتۋ» ۇلتتىق جوباسىندا دا پايدالانىلاتىن بولادى. مۇندا قاراجاتتىڭ ناقتى ماقساتقا جۇمسالۋىن قاتاڭ باقىلاۋ اسا ماڭىزدى.

سيفرلىق تەڭگە پلاتفورماسىن تولىق ىسكە قوسۋ 2025 -جىلدىڭ سوڭىنا جوسپارلانعان. قولجەتىمدىلىك كەزەڭ- كەزەڭىمەن كەڭەيتىلىپ، بولاشاقتا ونى ب ا ءا، قىتاي جانە ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن ترانسشەكارالىق ەسەپ ايىرىسۋ ءۇشىن قولدانۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلىپ جاتىر.

تەڭگەلىك ستەيبلكوين: جەكە قاراجات - قاداعالاۋدا

2025 -جىلى قازاقستاندا العاشقى پيلوتتىق تەڭگە ستەيبلكوينى ىسكە قوسىلدى. ونىڭ سيفرلىق تەڭگەدەن ايىرماشىلىعى - جەكە كومپانيا شىعارعان سيفرلىق اكتيۆ، ناقتى اقشا ارقىلى قامتاماسىز ەتىلگەن جانە رەتتەۋشى ورگاننىڭ باقىلاۋىندا بولادى.

- سيفرلىق تەڭگەنى، كادىمگى قولما-قول اقشا سياقتى، ۇلتتىق بانك شىعارادى جانە ونىڭ قۇنى مەملەكەتتىڭ كەپىلدىگىمەن قورعالعان. ال تەڭگە ستەيبلكوينى - جەكە كومپانيانىڭ شىعارعان سيفرلىق اقشاسى، ول تەڭگەگە بايلانعان جانە ناقتى اقشا ارقىلى قامتاماسىز ەتىلگەن. بۇل ستەيبلكوين - كومپانيانىڭ ءوز مىندەتتەمەسى، - دەپ حابارلادى ۇلتتىق بانك Kazinform اگەنتتىگىنىڭ رەسمي ساۋالىنا بەرگەن جاۋابىندا.

قاراپايىم تىلمەن ايتقاندا، سيفرلىق تەڭگە - مەملەكەت اقشاسى، ال ستەيبلكوين - جەكە كومپانيا اقشاسى، ءبىراق ول تەڭگەگە بايلانعان جانە مەملەكەت باقىلاۋىندا بولادى.

ءبىرىنشى تەڭگە ستەيبلكوينىن رەتتەۋشىنىڭ تاجىريبەلىك جوباسىنا قاتىسۋشى Intebix كومپانياسى Solana ،Mastercard جانە ەۋرازيالىق بانكپەن بىرلەسىپ ىسكە قوستى. بۇل جۇيە كريپتوۆاليۋتانى ءداستۇرلى بانك جۇيەسىمەن بايلانىستىرادى. پايدالانۋشى كريپتوۆاليۋتاسىن ستەيبلكوينگە ايىرباستاپ، ونىمەن تاۋار مەن قىزمەت ءۇشىن، ارنايى كريپتوكارتالار ارقىلى دا تولەم جاساي الادى.

2025 -جىلى سونىمەن قاتار كريپتوكارتالار جوباسى دا باستالدى. ولار ارقىلى پايدالانۋشى تاۋار مەن قىزمەت ءۇشىن كريپتوۆاليۋتامەن تولەي الادى، ءبىراق تولەم ساتىندە قاراجات بىردەن تەڭگەگە اۋىستىرىلادى. ەسەپ ايىرىسۋ ءاردايىم ناقتى اقشا ارقىلى جۇرگىزىلەدى، ءبىراق باستاپقى قاراجات - سيفرلىق اكتيۆتەر.

- تەڭگەگە بايلانعان ستەيبلكوينگە دەگەن سۇرانىس جاقىن ارادا ارتا بەرەدى. بولاشاقتا ونى حالىقارالىق تولەمدەردە، ياعني شەكارالىق وپەراتسيالاردا قولدانۋ دا قاراستىرىلۋدا، - دەلىنگەن ۇلتتىق بانك جاۋابىندا.

ازىرگە ونى قانشا مولشەردە پايدالانعانى تۋرالى ناقتى مالىمەتتەر جاريالانعان جوق.

ءبىرتۇتاس QR- تولەم جۇيەسى ىسكە قوسىلدى

13-قاراشادا قازاقستاندا بانكتەر اراسىنداعى ءبىرتۇتاس QR- تولەم جۇيەسى رەسمي تۇردە ىسكە قوسىلدى. جۇيەنىڭ باستى ارتىقشىلىعى - ساتىپ الۋشى قاي بانكتىڭ كليەنتى بولسىن، ساتۋشى قاي بانكپەن جۇمىس ىستەيتىنى دە ماڭىزدى ەمەس.

ۇلتتىق بانكتىڭ تۇسىندىرۋىنشە، قازاقستاندىقتار ادەتتە 3-4 بانك قوسىمشاسىن پايدالانادى، ال ساۋدا ورىندارىندا ءارتۇرلى بانكتەردىڭ تەرمينالدارى بار. ولار كەيدە سايكەس كەلمەي جاتادى. ءبىرتۇتاس QR وسى بولشەكتەنگەن ينفراقۇرىلىمدى ءبىر جۇيەگە بىرىكتىرىپ، تولەمدى جەڭىلدەتەدى.

جۇيە ىسكە قوسىلعان ساتتە بىرنەشە ميلليون قولدانۋشىنى قامتىدى. قازىر Halyk Bank، بانك سەنتركرەديت، Freedom Bank ،Home Credit ،RBK جانە Altyn Bank جۇيەگە قوسىلعان. قالعان بانكتەر قوسىلۋ ۇستىندە، تولىق ىسكە قوسۋ 2026 -جىلى اياقتالادى دەپ جوسپارلانعان.

قازاقستان بۇل باعىتتا جالپى وڭىرلىك ءۇردىستى جالعاستىرىپ وتىر. مىسالى، قىرعىزستان بۇل جولدان ءسال بۇرىنىراق وتكەن، ناتيجەسى جامان ەمەس. QR-تولەمدەر سانى ونداعان ەسە ارتقان، ال قولما-قولسىز تولەم كولەمى كۇرت ءوستى. رەسەي دە قازاقستاننان كەيىن ءبىرتۇتاس QR جۇيەسىن ىسكە قوسپاق.

كەلەسى كەزەڭ - شەكاراارالىق QR- تولەمدەر

- ءبىز قازىر ورتالىق ازيا ەلدەرى، تۇركيا جانە ب ا ءا ورتالىق بانكتەرىمەن كەلىسسوز جۇرگىزىپ جاتىرمىز. العاشقى پيلوتتىق جوبالاردى كەلەسى جىلدىڭ ەكىنشى جارتىسىندا ىسكە قوسۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز، - دەدى ۇلتتىق بانكتىڭ سيفرلىق ترانسفورماتسيا دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى بينۇر جالەنوۆ.

رەتتەۋشى ورگان شەكاراارالىق ەسەپ ايىرىسۋلاردا بانكتەر مەن فينتەح كومپانيالارى اراسىندا قاقتىعىس جوق ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

- بانكتەر مەن فينتەح كومپانيالارى ترانسشەكارالىق تولەمدەردە ءوز ورىندارىن تابا الادى دەپ ەسەپتەيمىز. ولار قىزمەتتەرىن بىرىگىپ كورسەتۋدىڭ جولىن دا ىزدەي الادى، - دەلىنگەن ۇلتتىق بانكتىڭ رەداكتسيا ساۋالىنا بەرگەن جاۋابىندا.

قازاقستان حالىقارالىق سيفرلىق رەيتينگتەردە ءوسىم كورسەتىپ، وڭىردە زاماناۋي تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋگە دايىندىق بويىنشا كوشباسشى بولىپ وتىر. مىسالى، Oxford Insights حالىقارالىق اناليتيكالىق ورتالىعى جاريالاعان Government AI Readiness Index 2025 بويىنشا ەلىمىز 195 ەلدىڭ ىشىندە 60 ورىنعا كوتەرىلىپ، ءبىر جىلدا 16 ساتىعا العا شىقتى. ءبىرتۇتاس QR جۇيەسى وسى كوشباسشىلىقتى تەك يدەيالار مەن كونتسەپتسيالار دەڭگەيىندە ەمەس، كۇندەلىكتى ومىردە دە جۇزەگە اسىرىپ جاتقانىن ايعاقتايدى.

اۆتور

ۆەنەرا جولامان قىزى