ءبىر تاۋلىكتە 25 ساعات: جەردەگى ءبىر كۇندىك ۋاقىت نەلىكتەن ۇزارىپ جاتىر؟
استانا. KAZINFORM - جەر شارىنىڭ اينالۋ جىلدامدىعى بىرتىندەپ باياۋلاپ كەلەدى. سونىڭ سالدارىنان تاۋلىك ۋاقىتى از دا بولسىن ۇزارىپ كەلەدى.
عالىمدار بۇل قۇبىلىستىڭ سەبەپتەرىن جانە ونىڭ بولاشاقتا ادامزاتقا قالاي اسەر ەتۋى مۇمكىن ەكەنىن ءتۇسىندىردى.
جەر نەگە باياۋ اينالا باستادى؟
عىلىمي زەرتتەۋلەرگە سۇيەنسەك، جەردىڭ اينالۋ جىلدامدىعى ميلليونداعان جىل بويى باياۋلاپ كەلەدى جانە بۇل ۇدەرىس ءالى دە جۇزدەگەن ميلليون جىلعا سوزىلۋى مۇمكىن. ونىڭ باستى سەبەبى - ايدىڭ گراۆيتاتسيالىق اسەرىنەن تۋىندايتىن تولقىندىق ۇيكەلىس.
ايدىڭ تارتىلىس كۇشى مۇحيتتاردا تاسۋ-قايتۋ قۇبىلىسىن تۋدىرادى. وسى تولقىندار جەردىڭ اينالۋىنا بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە كەدەرگى جاساپ، پلانەتانىڭ باياۋلاۋىنا اكەلەدى. ال سونىمەن قاتار اي بىرتىندەپ جەردەن الىستاپ بارادى.
قازىرگى ەسەپتەۋلەر بويىنشا، تاۋلىكتىڭ ۇزاقتىعى ءاربىر 100 جىل سايىن شامامەن 1,7 ميلليسەكۋندقا ارتىپ وتىرادى. ەگەر بۇل ءۇردىس ساقتالسا، شامامەن 200 ميلليون جىلدان كەيىن جەردەگى ءبىر تاۋلىك 24 ەمەس، 25 ساعاتقا تەڭ بولادى.
جەردىڭ اينالۋ جىلدامدىعىنا باسقا دا فاكتورلار اسەر ەتەدى. مىسالى، پلانەتانىڭ ىشكى قۇرىلىمىنداعى وزگەرىستەر - سىرتقى يادروداعى بالقىعان تەمىردىڭ قوزعالىسى مەن مانتياداعى باياۋ اعىندار جەر ماسساسىنىڭ قايتا بولىنۋىنە ىقپال ەتەدى. سونداي-اق مۇزدىقتاردىڭ ەرۋى نەمەسە ۇلعايۋى قۇرلىق پەن مۇحيت اراسىنداعى سالماق تەپە-تەڭدىگىن وزگەرتەدى. اتموسفەراداعى الىپ اۋا ماسسالارىنىڭ قوزعالىسى دا ۇيكەلىس پەن قىسىم ارقىلى تاۋلىكتىك اينالىس جىلدامدىعىنا ۋاقىتشا اسەر ەتۋى مۇمكىن.
وسىنداي فاكتورلاردىڭ ۇزاق گەولوگيالىق ۋاقىت اياسىنداعى جيىنتىق اسەرى تاۋلىكتىڭ بىرتىندەپ ۇزارۋىنا الىپ كەلدى. ماسەلەن، دينوزاۆرلار داۋىرىندە جەردەگى ءبىر كۇن قازىرگىگە قاراعاندا قىسقا بولىپ، شامامەن 23 ساعاتقا سوزىلعان.
25 ساعاتتىق تاۋلىك تىرشىلىككە قالاي اسەر ەتەدى؟
عالىمداردىڭ ايتۋىنشا، تاۋلىكتىڭ 25 ساعاتقا ۇزارۋى ۋاقىتتى ەسەپتەۋ جۇيەلەرىنىڭ بارلىعىن قايتا قاراۋدى تالاپ ەتەر ەدى. الايدا ەڭ ۇلكەن ماسەلە - ءتىرى اعزالاردىڭ بيولوگيالىق ساعاتىنىڭ، ياعني تسيركادتىق ىرعاقتىڭ بۇزىلۋى.
ادامدى قوسا العاندا، جەر بەتىندەگى ءتىرى ورگانيزمدەردىڭ باسىم بولىگى 24 ساعاتتىق تابيعي ىرعاققا بەيىمدەلگەن. بۇل جۇيە ۇيقى مەن سەرگەكتىك رەجيمىن، گورمونداردىڭ ءبولىنۋىن جانە كوپتەگەن ماڭىزدى فيزيولوگيالىق ۇدەرىستەردى رەتتەيدى. ونىڭ بۇزىلۋى اعزا جۇمىسىنا ايتارلىقتاي كەرى اسەر ەتۋى مۇمكىن.
قازىردىڭ وزىندە تۇنگى اۋىسىممەن جۇمىس ىستەۋ، جيى ۇشىپ-قونۋ نەمەسە تۇراقسىز كۇن ءتارتىبى تسيركادتىق ىرعاقتى بۇزىپ، زات الماسۋ، پسيحيكالىق جانە جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارىنىڭ قاۋپىن ارتتىراتىنى بەلگىلى. ال ەگەر جەردەگى تاۋلىك ايتارلىقتاي ۇزارسا، ءتىرى اعزالاردىڭ جاڭا جاعدايعا بەيىمدەلۋى تەك ۇزاق ءارى كۇردەلى ەۆوليۋتسيالىق پروتسەسس ارقىلى عانا مۇمكىن بولار ەدى.
وسىلايشا، جەردىڭ اينالۋ جىلدامدىعىنىڭ باياۋلاۋى - تابيعي ءارى توقتاتۋعا كەلمەيتىن قۇبىلىس. الايدا ونىڭ ناقتى سالدارىن ادامزات تەك وتە الىس بولاشاقتا عانا سەزىنۋى ىقتيمال.
بۇعان دەيىن جاز بەن قىستىڭ ۇزاقتىعى نەگە ءارتۇرلى سەزىلەتىنى تۋرالى جازعانبىز. سونىمەن قاتار عالىمدار جەر 24 ساعاتتىق اينالىمدى تولىق اياقتاماعانىن مالىمدەگەن.
