ءبىر كورگەن ادام ۇمىتپايدى: كوبەيتۇزدىڭ ەرەكشە قۇبىلىسى
استانا. قازاقپارات – دەمالىس كۇندەرى قالانىڭ قاربالاسىنان شارشاساڭىز، استانادان نەبارى ەكى ساعاتتىق جەردە ورنالاسقان كوبەيتۇز كولىنە بارىپ قايتۋعا بولادى. جىلىنا بىرنەشە رەت قىزعىلت تۇسكە بويالاتىن ەرەكشە كولدى كورگەندە ءوزىڭىزدى قازاقستاندا ەمەس، شەتەلدەگى تانىمال تۋريستىك جەردە جۇرگەندەي سەزىنەسىز. الەۋمەتتىك جەلىدە كوپشىلىك «قازاقتىڭ قىزعىلت كولى» دەپ اتاپ كەتكەن بۇل جەر سوڭعى جىلدارى ساياحات سۇيەر قاۋىمنىڭ سۇيىكتى باعىتىنا اينالدى.
كولدىڭ باستى ەرەكشەلىگى - سۋىنىڭ القىزىل تۇسكە ەنۋى. ماماندار مۇنى تۇزدى سۋدا تىرشىلىك ەتەتىن دۋناليەللا اتتى ەرەكشە بالدىرمەن بايلانىستىرادى. اسىرەسە كۇن ىستىق كەزدە كولدىڭ ءتۇسى قانىق بولىپ كورىنەدى. سول سەبەپتى جاز ايلارىندا مۇندا كەلۋشىلەر سانى كوبەيەدى. قىزعىلت كولدىڭ جانىندا سۋرەتكە ءتۇسىپ، تابيعات اياسىندا تىنىعىپ قايتۋعا بولادى.
كول نەگە قىزعىلت تۇسكە بويالادى؟
كول اقمولا وبلىسى ەرەيمەنتاۋ اۋدانىنىڭ ولەڭتى اۋىلدىق وكرۋگى اۋماعىندا ورنالاسقان. اۋماعى شامامەن 690 گەكتار، ال تەرەڭدىگى 1,5 مەترگە جۋىق. سۋى وتە تۇزدى بولعاندىقتان، مۇندا ەرەكشە ميكرواعزالار تىرشىلىك ەتەدى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا، كولدىڭ قىزعىلت تۇسكە بويالۋىنا دۋناليەللا دەپ اتالاتىن ءبىرجاسۋشالى بالدىر اسەر ەتەدى. بۇل بالدىر تۇزدى سۋدا كوبەيىپ، ىستىق كۇندەرى ەرەكشە پيگمەنت بولەدى. سونىڭ اسەرىنەن كول سۋى القىزىل رەڭككە ەنەدى. اسىرەسە جازدىڭ اپتاپ كۇندەرىندە كولدىڭ ءتۇسى قانىق بولىپ كورىنەدى.
بىلتىر كوبەيتۇزعا حالىق كوپ باردى
سوڭعى بىرنەشە جىلدا كوبەيتۇز قازاقستاندىقتاردىڭ ەڭ تانىمال دەمالىس ورىندارىنىڭ بىرىنە اينالدى. اسىرەسە بىلتىر جازدا كولگە كەلۋشىلەر سانى كۇرت ارتقان. الەۋمەتتىك جەلىدە قىزعىلت كولدىڭ ۆيدەولارى مەن فوتولارى كەڭ تاراپ، كوپشىلىك ارنايى بارىپ كورە باستادى. دەمالىس كۇندەرى كول ماڭىندا كولىك كەپتەلىسى دە بولعان. كوپ ادام كولدىڭ جانىندا سۋرەتكە ءتۇسىپ، تابيعات اياسىندا دەمالۋعا بارعانىمەن، تۋريستەردىڭ شامادان تىس كەلۋى ەكولوگيالىق ماسەلەگە دە سەبەپ بولدى. كول جاعاسىندا قوقىس كوبەيىپ، كەيبىر ادامدار كولدىڭ تۇزىن قاپپەن الىپ كەتكەن جاعدايلار تىركەلگەن.
ەكولوگيا مينيسترلىگى ەسكەرتۋ جاساعان ەدى
تۋريستەر سانى كوبەيگەننەن كەيىن ەكولوگيا مينيسترلىگى ارنايى ەسكەرتۋ جاساپ، كول اۋماعىندا ەكولوگيالىق تالاپتاردى ساقتاۋ قاجەت ەكەنىن ايتقان بولاتىن. تابيعي تۇزدى رۇقساتسىز الۋ، قوقىس تاستاۋ، جەروشاق جاعۋ جانە كولگە زيان كەلتىرەتىن ارەكەتتەر ءۇشىن اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىك قاراستىرىلعان.
مامانداردىڭ سوزىنشە، تابيعاتقا جاۋاپسىز قاراۋ كولدىڭ سۋالۋىنا نەمەسە ەرەكشە قاسيەتىن جوعالتۋىنا اكەلۋى مۇمكىن. سوندىقتان كوبەيتۇزعا بارعان ادامدارعا تابيعاتتى لاستاماۋ، كول اۋماعىن تازا ۇستاۋ ماڭىزدى ەكەنى ءجيى ەسكەرتىلەدى.
قازاقستانداعى ەڭ ەرەكشە ورىنداردىڭ ءبىرى
الەمدە قىزعىلت تۇسكە بويالاتىن كولدەر كوپ ەمەس. سولاردىڭ ءبىرى ءدال قازاقستاندا ورنالاسقانى كوپشىلىك ءۇشىن ماقتانىش دەۋگە بولادى. تابيعاتتىڭ مۇنداي ەرەكشە قۇبىلىسىن كورۋ ءۇشىن شەتەلگە بارۋدىڭ قاجەتى جوق. استانادان بىرنەشە ساعاتتىق جەردە ورنالاسقان كوبەيتۇزعا بارىپ، تابيعاتتىڭ عاجايىپ كورىنىسىن ءوز كوزىڭىزبەن تاماشالاۋعا بولادى.