ءبىر-ءبىرىمىزدى قولداۋ ارقىلى عانا بيىكتەن كورىنەمىز - ولجاس سۇلەيمەنوۆ
استانا. قازاقپارات - 2025-جىلدا قازاقستاندا ماڭىزى جوعارى وقيعالار تولى بولدى. جاڭا جىل قارساڭىندا Kazinform اگەنتتىگىنە قوعام قايراتكەرى، اقىن، جازۋشى، ديپلومات جانە ادەبيەتتانۋشى ولجاس سۇلەيمەنوۆ سۇحبات بەرىپ، تاريحتىڭ تاعدىرلى تاراۋلارى، ازاماتتىق قوعامنىڭ ءرولى، ەستەلىك قۇندىلىعى، سونداي-اق كەلەر ۇرپاق مىندەتتى تۇردە نەنى ءبىلۋى كەرەك ەكەنى جايىندا اڭگىمەلەدى.
- ولجاس ومار ۇلى، ون جىل بۇرىن ماسكەۋدە «ولجاس ي يا» كىتابى، ال بەس جىلدان كەيىن «ولجاس ي يا. كنيگا ۆتورايا» جيناعى جارىق كوردى. بۇل كىتاپتا الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن تانىمال تۇلعالاردىڭ ءسىز تۋرالى ەستەلىكتەرى، سونداي-اق پىكىرلەرى مەن تىلەكتەرى جيناقتالعان. بۇعان دەيىنگى سۇحباتىڭىزدا: «بيىل بۇدان قىزىقتى كىتاپ وقىعان جوقپىن» دەپ ايتقانسىز. وسى كىتاپتار جانە ولاردىڭ اۆتورى تۋرالى ايتىپ بەرسەڭىز...
- بۇل كىتاپ سەرياسى جوباسىن ىسكە اسىرۋدا اۋقىمدى جۇمىس بولدى جانە ونى جاقىن دوسىمىز ەرمەك الدانوۆ ابىرويمەن ورىندادى. وكىنىشكە قاراي، ول قازىر ارامىزدا جوق، ەرتە (2020-جىلى) دۇنيە سالدى. ەكى تومدا ول ءبىر اۆتوردىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعى تۋرالى كوپتەگەن ادامنىڭ ەستەلىكتەرى مەن پىكىرلەرىن جينادى.
مەن جاقىندا وسى كىتاپتاردى قايتا وقىپ شىقتىم، تاڭدانىس پەن ريزاشىلىق سەزىمىندە بولدىم. ءبىر كەزدەرى كەزدەسكەن، قيىن ءارى باقىتتى كەزەڭدەردى بىرگە وتكىزگەن ادامداردى ەسكە الدىم. ولاردىڭ بارلىعى ءبىر كىتاپتا جيناقتالعان. دىنمۇحامەد احمەت ۇلى قونايەۆ، باۋىرجان مومىش ۇلى، ەۆگەني ەۆتۋشەنكو، اندرەي ۆوزنەسەنسكي، ريمما كازاكوۆا، يۋري افاناسيەۆ، ستانيسلاۆ گوۆورۋحين، پولاد بۋل- بيۋلوگلى، رۋسلان حاسبۋلاتوۆ، فازيل يسكاندەر، گەنناديي تولماچيەۆ، مۇرات اۋەزوۆ، ەۆگەني سيدوروۆ، مينتيمەر شايمييەۆ... ولاردىڭ بارلىعى - ءبىزدىڭ عاسىرداعى تانىمال تۇلعالار.
قوعامنىڭ دامۋى حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن جانە باتىل شەشىم جاسايتىن بيلىك پەن زيالى قاۋىمنىڭ سانالى ءوزارا بايلانىسى ارقىلى مۇمكىن بولادى. وسى رەتتە، زيالى قاۋىم بيلىكتى دۇرىس شەشىمدەرگە باعىتتاي الادى.
...1980-جىلدارى موڭعولياعا ساپارىم كەزىندە ورحون ستەلالارىندا اۆتومات وقتارىنان قالعان ىزدەردى بايقادىم. جاقىن جەردە كەڭەستىك اسكەري ءبولىم ورنالاسقان ەدى. اشىق اسپان استىندا ءبىر جارىم مىڭ جىل بويى ىستىققا، ايازعا توتەپ بەرىپ، تۇرىك قاعاناتى جانە شىڭعىسحان يمپەرياسى كەزىندە تۇرعان وسى تاس قولجازبالاردى موڭعول جانە كەڭەستىك مادەنيەت شەنەۋنىكتەرى وق اتاتىن نىسانا رەتىندە بەرە سالعان. سوندىقتان بۇل ەسكەرتكىشتەردى كەز كەلگەن موڭعول مۋزەيىنە كوشىرىپ، ولاردىڭ ورنىنا تاس كوشىرمەلەرىن ورناتۋدى ۇسىندىم. موڭعول بيلىگى بۇعان كەلىسپەدى.
1987-جىلى ا ق ش- تا وتكەن تۇركىتانۋشىلاردىڭ كونفەرەنتسياسىندا يۋنەسكوعا حات جازدىم، وعان بۇكىل الەمنەن كەلگەن تۇركىتانۋشىلار قول قويدى. ءبىز تۇركى ەسكەرتكىشتەرىن قورعاۋدى جانە دۇنيەجۇزىلىك مۇرا تىزىمىنە ەنگىزۋدى تالاپ ەتتىك. تۇرىك تانۋشىلاردىڭ ءبىر توبى كونفەرەنسيادان تىكەلەي موڭعولياعا ساپارمەن كەتتى. ولاردىڭ ۇلان-باتىرمەن مونولوگى جىلدار بويى جالعاستى، ءبىراق ناتيجەسىز بولدى.
تەك 90-جىلداردىڭ سوڭىندا عانا ولارعا ورحون ەسكەرتكىشتەرىنىڭ مادەني قۇندىلىعىن دالەلدەي الدىق. جاپون قولونەرشىلەرىمەن كەلىسىمگە كەلدىك، ولار قازىر استاناداعى ل. ن. گۋميليەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە ورناتىلعان ەسكەرتكىشتىڭ ءدال كوشىرمەسىن جاسادى. كۇن سايىن مىڭداعان ستۋدەنت وسى تاريحي ەسكەرتكىشتىڭ جانىنان وتەدى. دەگەنمەن، ولاردىڭ اراسىندا اتالعان تاريحي جازبانىڭ قازاقتارعا قانداي جولمەن ورالعانىن بىلمەيتىندەر دە بولۋى مۇمكىن. بۇل ماڭىزدى جۇمىستار مەن وقيعالاردىڭ ەستەلىكتەرى جوعالىپ بارادى.
ءبىزدىڭ باسشىلار وسى يدەيالاردى قولداپ، دامىتۋى كەرەك ەدى. ولار بۇل باستامالاردىڭ ۇمىتىلۋىنا جول بەرمەۋى كەرەك. وسى يدەيانىڭ ۇرپاقتان-ۇرپاققا جەتۋىنە جاعداي جاساۋى ءتيىس. ءبىراق ولاي بولعان جوق. ءقازىر مادەنيەتتە مۇلگىگەن تىنىشتىق ەنىپ كەلە جاتقانداي سەزىلەدى. ەسكەرتكىشتەردىڭ جويىلۋىنا ۇيرەنىپ قالعاندايمىز. الايدا جاقىندا عانا بولعان تاريحىمىزدىڭ ۇمىتىلىپ بارا جاتقانى - كەشىرىلمەيدى. ەستە ساقتالۋى ءتيىس وسى ماڭىزدى دەرەكتەر ۇمىتىلىپ بارا جاتىر.
- ولجاس ومار ۇلى، ءوزىڭىز قۇرعان «نيەۆادا-سەمەي» قوزعالىسىن قازاقستانداعى شىنايى ازاماتتىق قوعامنىڭ العاشقى كورىنىسى دەپ اتاۋعا بولادى. «نيەۆادا-سەمەي» قوزعالىسى ميلليونداعان ادامدى بىرىكتىردى. سول كەزدە بۇل تاۋەلسىزدىككە اپاراتىن العاشقى قادامداردىڭ ءبىرى ەكەنىن ءتۇسىندىڭىز بە؟
- بۇل ناعىز ءوزارا سەرىكتەستىككە اپاراتىن قادام بولدى. ⅩⅩعاسىر تاريحىندا العاش رەت تۇتاس ءبىر ەلدىڭ حالقى ءوز ءومىرىن قورعاۋ ءۇشىن كوتەرىلىپ، وسى كۇش-جىگەرمەن بۇكىل الەمدى بىرىكتىردى. 1989-جىلدىڭ 28-اقپانىنان باستاپ ەكى ميلليوننان استام قازاقستاندىق «نيەۆادا-سەمەي» قوزعالىسىنىڭ «پوليگون جويىلسىن!» ۇندەۋىنە قول قويدى. بۇكىلحالىقتىق قولداۋدىڭ ارقاسىندا 1989-جىلى ءبىزدىڭ قوزعالىسىمىز سەمەي سىناق پوليگونىندا سول جىلعا جوسپارلانعان 18 جارىلىستىڭ 11 ءىن توقتاتتى.
قاراشا ايىندا قاراعاندىدا كەنشىلەردىڭ ەرەۋىلىن ۇيىمداستىرۋعا كومەكتەستىك. ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ تالاپتارى نەگىزىنەن ەكونوميكالىق سالاعا قاتىستى بولدى. وسى ورايدا تالاپتار تىزىمىنە نەگىزگى ماسەلەنى - يادرولىق سىناقتاردى توقتاتۋدى قوسۋدى تالاپ ەتتىم. سوڭعى جارىلىس 19-قازاندا، ياعني ەرەۋىل ءالى جالعاسىپ جاتقان كەزدە بولدى.
«نيەۆادا-سەمەي» جەتەكشىلىگىمەن كەنشىلەر مىنا تالاپتاردى ۇسىندى: «1989-جىلدىڭ 19-قازانىنداعى بۇل جارىلىستى سىناقتار تاريحىنداعى سوڭعى جارىلىس دەپ سانايمىز. ەگەر تاعى بىرەۋى بولسا، ەرەۋىل كسرو باسشىلىعى سىناقتاردى توقتاتۋ تۋرالى جارلىق شىعارعانعا دەيىن جالعاسادى! قازاق ك س ر- ىندەگى بارلىق ءىرى كاسىپورىن ءبىزدىڭ ەرەۋىلگە قوسىلادى» .
ۇندەۋدى ماسكەۋگە شۇعىل حاتپەن جىبەردىك جانە ول ىقپال ەتتى. جەتىنشى جارىلىس - سوڭعىسى بولدى. سەمەي سىناق پوليگونىندا باسقا سىناقتار بولعان جوق. بۇل كۇندى – 19-قازاندى قازاقستان مەن ادامزات ءۇشىن ماڭىزدى جانە ەستە قالارلىق داتا رەتىندە ەنگىزۋ كەرەك.
بۇل كۇنى قازاق جۇمىسشىلارى تاريحي ۇندەۋ جاسادى. جۇمىسشىلاردىڭ تالاپتارىن كسرو جوعارعى كەڭەسى قولدادى. بيلىك نوۆايا زەمليا اۋماعىندا رەزەرۆتىك سىناق پوليگونىن ىسكە قوسۋعا تىرىستى. مەنىڭ باستاماممەن «يادرولىق قارۋسىز الەم ءۇشىن» پارلامەنتتىك قاۋىمداستىعى قۇرىلعان جوعارعى كەڭەس مۇشەلەرى بۇعان قارسى بولدى.
1989-جىلى 20-قاراشادا ك س ر و جوعارعى كەڭەسى ەل ۇكىمەتىنە سەمەي سىناق پوليگونىن جابۋدى تاپسىراتىن قاۋلىنى، ال 1990-جىلى 22-مامىردا قازاق ك س ر جوعارعى كەڭەسى سەمەي پوليگونىن جابۋ تۋرالى قاۋلىنى قابىلدادى. سول كەزدە حالىقتىڭ ءوز جەرىندە ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن جاساعان كۇرەسى، بىرلەسكەن كۇش-جىگەر جانە وبەكتيۆتى تۇردەگى ءدال سول احۋال ادامزاتتىڭ بەيبىتشىلىككە دەگەن ۇمتىلىسىمەن تۇسپا-تۇس كەلدى. ارينە، بۇل قادامدار تاۋەلسىزدىك كەزەڭىنە جول اشتى. سونىمەن بىرگە، ساياساتتاعى، ديپلوماتياداعى جانە مادەنيەتتەگى شىنايى ءوزارا سەرىكتەستىك انىق كورىندى.
- سەمەي پوليگونىنىڭ جابىلۋى قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ارەناداعى ىقپالىنىڭ پايدا بولۋىنا قالاي اسەر ەتتى؟
- سول ۋاقىتتا قازاقستان حالقى العاش رەت قىرىق جىلدىق ناۋبەتكە قارسى كوتەرىلىپ، ءوز قاسىرەتى ادامزاتتىڭ ورتاق قايعىسى ەكەنىن ءتۇسىندى. 1990-جىلدىڭ مامىر ايىندا الماتىدا «الەمدىك سايلاۋشىلار يادرولىق قارۋعا قارسى» ۇرانىمەن حالىقارالىق كونگرەسس وتكىزدىك. سايلاۋشىلار مەن سايلاناتىندار العاش رەت ءبىر زالدا يىق تىرەسە جۇمىس ىستەپ، عاسىردىڭ ماڭىزدى ماسەلەسىن تالقىلاۋعا قاتىستى.
ب ۇ ۇ شتاب-پاتەرى زالىندا جاھاندىق انتيادرولىق اليانستىڭ قۇرىلتايشى كونفەرەنتسياسىن وتكىزە وتىرىپ، الەمدەگى بارلىق يادرولىق قارۋعا قارسى جانە سوعىسقا قارسى قوزعالىستاردى بىرىكتىردىك. كونفەرەنتسيادا ءسوز الىپ، شامامەن 200 گە جۋىق الەم پارلامەنتتەرى «ەلگە جانە ادامزاتقا يادرولىق قارۋ قاجەت پە؟ » دەگەن ءبىر سۇراققا جاۋاپ بەرە الاتىنداي پارلامەنتارالىق رەفەرەندۋم وتكىزۋدى ۇسىندىم. بۇل سۇراققا جاۋاپ بەرەتىن العاشقى پارلامەنت رەتىندە كسرو جوعارعى كەڭەسىن ەسەپكە الۋ كەرەك ەكەنىن ايتتىم. ەگەر ەڭ قۋاتتى يادرولىق دەرجاۆانىڭ پارلامەنتى يادرولىق قارۋدىڭ قاجەتى جوق ەكەنىن مالىمدەسە، وندا باسقالارى - امەريكالىقتار، اعىلشىندار، فرانتسۋزدار جانە قىتايلىقتار كەلىسۋگە ءماجبۇر بولادى.
كوپ ۇزاماي العاشقى پارلامەنتارالىق دەلەگاتسيانى قۇردىق: ا ق ش- تىڭ ەكى كونگرەسسمەنى جانە ەكى سەناتورى، انگليادان ەكى پارلامەنتاريي جانە ك س ر و- دان ەكى ادام - اتوم ينستيتۋتىنىڭ باسشىسى ەۆگەني ۆەليحوۆ پەن سۇلەيمەنوۆ (ۆەليحوۆ سول كەزدە اۋىرىپ قالدى، ونىڭ ورنىنا ۆلاديمير ياكيمەتس باردى). باتىس پەن شىعىستان كەلگەن ءۇش يادرولىق دەرجاۆادان تۇراتىن مۇنداي دەلەگاتسيا تاريحتا تۇڭعىش رەت قۇرىلدى. بۇل ءوز كەزەگىندە ىدىراۋدىڭ ەمەس، كۇش-جىگەردى بىرىكتىرۋدىڭ ۇلكەن قادامى بولدى.
ءبىزدىڭ ماقساتىمىز - رەفەرەندۋمدى جانە پارلامەنتتەردى يادرولىق قارۋسىز الەمگە داۋىس بەرۋگە دايىنداۋ. دەلەگاتسيا ماسكەۋگە اۋە كولىگىمەن جەتىپ، وندا گورباچيەۆپەن باعدارلامامىزدى تالقىلادىق. ءدال سول كۇنى كەشكە لوندونعا ۇشتىق. سول كەزەڭدە پرەمەر-مينيستر اۋىسىپ جاتقاندىقتان، ول ءبىزدى قابىلداي المادى. ءبىراق ميسسيامىزدى كەيىنگە قالدىرمادىق جانە ۇلىبريتانيانىڭ قورعانىس مينيسترىمەن كەزدەسىپ، جوسپارلارىمىزدى باياندادىق. لوندوننان ا ق ش پرەزيدەنتى بۋشپەن كەزدەسۋ ءۇشىن ۆاشينگتونعا باردىق. ءبىراق ول مەكسيكاداعى ساپارىنان ءالى ورالماعان ەكەن. سوندىقتان جوسپارىمىزدى قاۋىپسىزدىك جانە قورعانىس جونىندەگى كەڭەسشىسىنە تۇسىندىردىك. ال شىعىپ كەلە جاتىپ اق ءۇي دالىزىندە كۇتپەگەن جەردەن بۋشپەن كەزدەسىپ قالدىق. كونگرەسسمەندەر ءبىزدى تانىستىردى جانە دالىزدە بارلىق ماسەلەنى تالقىلادىق. ء بىر ساعاتتان كەيىن ءبىزدىڭ دەلەگاتسيا ا ق ش كونگرەسى جوسپارلانعان رەفەرەندۋمعا قاتىسادى دەگەن سەنىممەن اق ۇيدەن شىعىپ كەتتى.
ءۇشىنشى مىڭجىلدىقتا بەيبىتشىلىكتى ساقتاپ قالۋ ءۇشىن وسىنداي مۇكىندىك بولدى. وسى ەرەكشە تاريحي ءساتتى پايدالاندىق. بارلىعى ماڭىزدى وقيعاعا دايىندالىپ جاتتى. كەيبىرەۋلەر ۇمىتپەن قارادى. باسقالارى ءبىزدىڭ ەلدە ەرىك-جىگەردى اشىق ءبىلدىرۋ مۇمكىن ەمەس دەپ ويلادى. ءبىراق ماسكەۋدە، نيۋ-يوركتە، لوندوندا جانە باسقا دا ەلدەردىڭ استانالارىندا پارلامەنتارييلەر بەيبىتشىلىككە دايىن بولدى.
رەفەرەندۋمدا كوپشىلىك يادرولىق قارۋعا قارسى داۋىس بەرەتىنىن بىلدىك. بۇل جاعداي - وراسان زور مۇمكىندىك. ادامزات سانالى ءوزارا سەرىكتەستىك پەن بەيبىتشىلىككە سەنىمدى تۇردە بەت بۇردى! 1991-جىلدىڭ تامىزىنداعى گ ك چ پ مەن ەلتسيننىڭ بيلىككە كەلۋى بۇل يدەيانى جويىپ جىبەردى دەسەك بولادى. نەگىزى، يادرولىق قارۋسىز الەم يدەياسىن جۇزەگە اسىرۋ مۇمكىن بولدى. سول كەزدە ا ق ش پەن ك س ر و اراسىنداعى قارىم-قاتىناس ءوزارا سەنىمگە نەگىزدەلگەن ەدى. ەڭ ماڭىزدى ماسەلە - جەردەگى تىرشىلىكتى ساقتاۋ بويىنشا ىنتىماقتاستىققا دەگەن ۇمتىلىس بولدى.
اتاپ ايتقاندا، سول كەزەڭدە قازاقستان ەرەكشە مارتەبەگە يە بولدى. سودان بەرى بۇكىل الەم ەلىمىزدى يادرولىق قارۋعا قارسى قوزعالىستىڭ كوشباسشىسى رەتىندە تانىدى.
كەيىنگى 30 جىلدان استام ۋاقىت بويى رەسپۋبليكانىڭ بۇكىل سىرتقى ساياساتى وسىعان نەگىزدەلدى. دەگەنمەن، يادرولىق سىناقتاردى توقتاتۋ جانە سىناق پوليگونىن جابۋدىڭ ءمان-جايى جەتكىلىكتى دەڭگەيدە ايتىلمادى.
سىناق پوليگونىن جاپقان پرەزيدەنت ەمەس، حالىق ەكەنىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك! حالىق يادرولىق سىناقتارعا قارسىلىق تانىتۋ ارقىلى ءوز جەرىندەگى تىرشىلىكتى ساقتاۋدىڭ تاريحي مۇمكىندىگىن پايدالاندى!
كەلەر ۇرپاق بۇل جايىندا ءبىلىپ، ەستە ساقتاۋى وتە ماڭىزدى. ولار مەكتەپ وقۋلىقتارىندا كورسەتىلگەن تاريحي (ويدان شىعارىلعان ەمەس!) وقيعالار مەن داتالاردى ءبىلۋى كەرەك.
- داتالار تۋرالى ايتاتىن بولساق، 2025-جىلى قازاقستان مەن باسقا دا ەلدەر ابايدىڭ 180 جىلدىعىن اتاپ ءوتتى. ءسىزدىڭ باسشىلىعىڭىزبەن مادەنيەتتەردى جاقىنداستىرۋ ورتالىعى وسى مەرەيتويعا ارنالعان عىلىمي جانە مادەني ءىس- شارالار وتكىزگەنىن بىلەمىز...
- ۇلى اقىننىڭ ءاربىر مەرەيتويى - حالىق پەن مادەنيەت ءۇشىن مەرەكە. تۇڭعىش كىتابى حاكىم دۇنيەدەن وتكەننەن كەيىن عانا جارىق كورگەنى وكىنىشتى. ول ءوز يدەيالارىنىڭ حالىق اراسىندا جۇزەگە اسقانىن ءىس جۇزىندە كورە المادى. ءسىزدى وقيتىن جانە سىزبەن بىرگە وزگەرەتىن وقىرماننىڭ بولۋى - ول ءبىز سياقتى ءسوز ۇستاعان ادامدار ءۇشىن شىعارماشىلىقتىڭ ەڭ ۇلكەن جەمىسى.
سوعىسقا، اشارشىلىق جانە قۋعىن-سۇرگىنگە تولى ⅩⅩعاسىردا تىڭداۋشىلار مەن كورەرمەن رەتىندەگى دەڭگەيدەن ۇلى وقىرماندار مەن ۇلى اۆتورلارعا دەيىنگى ارالىقتى ءجۇرىپ ءوتۋ مۇمكىن بولدى. سول كەزدە ادەبيەت ماماندىق رەتىندە باعالاندى. ال -10ⅺعاسىردا ءۇردىس توقتاپ قالدى، ياعني كىتاپ وقىمايتىندار بۋىنى پايدا بولدى. سوندىقتان ⅩⅩعاسىردىڭ ەڭ ۇزدىك تاجىريبەسىنە ورالۋ ۋاقىتى كەلدى. ءبىر كەزدەرى «ۇلى وقىرمان» ەلىن قۇرعان الەۋمەتتىك جانە مەملەكەتتىك تاپسىرىس، ساياسي ءارى مادەني ءتارتىپ جۇيەسىن قايتا جانداندىرۋ كەرەك. سوندا، اباي حالقى وقىرمانى كوپ ۇلت رەتىندە ساقتالادى.
- جاڭا جىلدا ەلىمىز ءسىزدىڭ 90 جىلدىق مەرەيتويىڭىزدى اتاپ وتەدى. جاقىندا ازەربايجاننىڭ حالىق جازۋشىسى ەلميرا احۋندوۆا: «ولجاس ومار ۇلىنا نە سىيلاساق تا، ول جەتكىلىكسىز بولادى. ويتكەنى، ول بىزگە ودان دا كوپ بەردى»، - دەدى. جاقىندا نوبەل سىيلىعىنا تاعى دا ۇسىنىلدىڭىز. بۇعان قاتىستى حالىقارالىق ۇيىمداستىرۋ كوميتەتى قازىرگى ۋاقىتتا بەلسەندى جۇمىس ىستەپ جاتىر. وسى ورايدا ءسىز ءۇشىن نە ماڭىزدىراق؟
- حالىقتىڭ مويىنداۋى ماڭىزدى. سەبەبى حالىقتىڭ ءسوزىن بارشا الەم ەستىپ، مويىندايدى عوي. ءوتىپ بارا جاتقان وسى جىلدا ماعان ينگۋشەتيا رەسپۋبليكاسى تەيپتەر كەڭەسىنىڭ قازاق حالقىنا ۇندەۋى كورسەتىلدى. اقساقالداردىڭ ۇندەۋى شەشەندەر مەن ينگۋشتەردىڭ قازاقستانعا جەر اۋدارىلۋىنىڭ 81 جىلدىعىنا ورايلاستىرىلدى. بۇل ۇندەۋدە ەسىمى اتالعان قازاق - ولجاس سۇلەيمەنوۆ.
ك س ر و جوعارعى كەڭەسىنە دەپۋتات رەتىندە سايلانعاننان كەيىن، وتە قاجەت زاڭداردى ۇسىنىپ، ولاردىڭ قابىلدانۋىنا قول جەتكىزدىم. ولاردىڭ اراسىندا قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعان حالىقتاردى اقتاۋعا قاتىستى قۇجات تا بولدى. مەن بۇل ۇسىنىستى جاساعان كەزدە، ءبىر زاڭگەر ورنىنان تۇرىپ: «ءسىز ۇسىنىپ وتىرعان باستاما زاڭنامالىق تۇرعىدان ساۋاتتى ەمەس. جەكە ادامدى عانا اقتاۋعا بولادى، ءبىراق تۇتاس حالىقتى اقتاي المايدى» دەپ مالىمدەدى.
سول كەزدە: «سوندا، تۇتاس حالىقتى قۋدالاۋعا بولادى دا، ءبىراق ولاردى اقتاۋعا بولماي ما؟» دەپ جاۋاپ بەردىم.
زاڭعا بىردەن داۋىس بەرىلىپ، كوپ ۇزاماي قابىلداندى. مۇنداي وقيعالاردى ءتىپتى قازىرگى دەپۋتاتتارعا دا ايتۋ كەرەك. مۇنداي ارەكەتتەر كوپ بولدى. ءقازىر ولار جايىندا ەلىمىزدە كوپ بىلە بەرمەيدى. ءبىراق ازەربايجان پرەزيدەنتى يلحام اليەۆتىڭ قازاق اقىنىنا ارناپ «باكينسكي رابوچي» گازەتىنە وسىلاي جازعان ەدى: «ەلىمىز ءۇشىن ەڭ قيىن كەزەڭدەردە ءسىز ازەربايجان حالقىن قولدادىڭىز... ءبىز مۇنى ۇمىتقان جوقپىز جانە جوعارى باعالايمىز. ازەربايجان حالقى ءسىزدى جانە ءسىزدىڭ شىعارماشىلىعىڭىزدى جاقسى كورەدى. ءسىزدىڭ ازاماتتىق ۇستانىمىز ۇلكەن قۇرمەتكە لايىق».
بۇل قۇرمەتتى ماعان تاپسىرعان ناگرادالاردان دا كورۋگە بولادى: «ەڭبەگى ءۇشىن» وردەنى (ينگۋشەتيا)، «داڭق» وردەنى (ازەربايجان)، «قۇرمەت لەگيونى» وردەنى (مەن ونىمەن ەكى رەت ماراپاتتالعان الەمدەگى جالعىز اداممىن)، «كۇنشىعىس» وردەنى (جاپونيا)، «ابىروي» وردەنى (ازەربايجان) جانە باسقا دا ناگرادالار بار.
ءبىراق ەڭ جوعارى ماراپات حالىقتان كەلەدى. سوڭعى ونجىلدىقتاردا ولجاس ەسىمى تەك قازاقستاندا عانا ەمەس، سونىمەن قاتار باسقا ەلدەردە دە ەڭ تانىمال ەسىمدەردىڭ بىرىنە اينالدى.
بۇكىل الەم مويىنداعان ازاماتتارىمەن ەل ماقتانا الادى جانە وسى ادامداردىڭ اقىل-كەڭەسىنە قۇلاق اسا الادى. تەك بىرىگىپ، ءبىر-ءبىرىمىزدى قولداپ قانا بيىكتەن كورىنە الامىز. ءوزارا قولداۋدىڭ بۇل فورمۋلاسى ومىرلىك تاجىريبەدە بار. تاريحقا ۇڭىلسەك، حالقىمىز نەبىر قيىن كەزەڭدەردى ەڭسەردى. بەيبىتشىلىككە نۇقسان كەلتىرەتىن كەيبىر ساياساتكەرلەردىڭ ارەكەتتەرىنە الەم حالقىنىڭ كوڭىلى تولمايدى. قيسىنسىز شەشىمدەرمەن بىردە-ءبىر حالىق، بارشا ادامزات كەلىسپەيدى.
ءبىز جىلدار مەن عاسىرلار بويى ۇزاق، شىعارماشىلىق تۇرعىدا ءومىر سۇرۋگە لايىقپىز. جاڭا جىلدا بارلىعىنا وسىنى تىلەيمىن!
- اڭگىمەڭىزگە راحمەت!
اۆتور رۋسلان عابباسوۆ
