ءبىر عاسىر بۇرىن قىتايداعى قازاق شەبەرى جاساعان قامشى اتىراۋ مۇراجايىندا ساقتاۋلى تۇر

ەتنوگرافيا جانە تابيعاتتى عىلىمي زەرتتەۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى جانسايا سەيىتمۇحامبەتوۆانىڭ ايتۋىنشا، مۋزەي قورىندا 26 قامشى بار. قامشىنىڭ ءبارى قايىستان ورىلگەن. ەڭ ۇزىن ءورىمى - 1,5 مەتر.

ونىڭ ىشىندە ەڭ كونەسى - قىتايداعى شىڭجاڭ ولكەسىنىڭ قولونەر شەبەرى مانكەي شايمارداننىڭ ون ەكى ءورىمدى قامشىسى. شەبەر بۇل قامشىنى 1920-جىلى جاساعان ەكەن. اعاش سابى مەتالمەن قاپتالعان قامشى ءالى توزباعان، شەبەردىڭ قولىنان جاڭا شىققانداي اسەر بەرەدى.

ال توعىز ءورىمدى قامشىنىڭ كۇمىس سابىندا «1928» تاڭباسى بار. تاعى ءبىر كۇمىس ساپتى قامشى جىلىوي اۋدانىنداعى تۇرعىزبا اۋىلىنىڭ تۇرعىنى قيسمەت داربايەۆقا اكەسىنەن مۇراعا قالعان ەكەن.

«قازاقتىڭ ۇعىمىندا قامشىنى ەر جىگىتتىڭ سەرىگى، باتىرلىق پەن بيلىكتىڭ نىشانى، ءتىپتى كيەلى بۇيىم رەتىندە قاستەرلەپ، ءۇيدىڭ تورىنە ءىلىپ قوياتىن داعدى بار. قامشىنى كۇمىس، اقىق تاستارمەن، ۇلتتىق نىشاندا بەزەندىرۋ ەلەمەنتتەرى شەبەرلەردىڭ قولونەردەگى جوعارى تالعامىن، ەستەتيكالىق دۇنيەتانىمىن بىلدىرەدى. قاريالار قامشىنى جەرگە تاستاماۋشى ەدى. ونى ۇستاۋدىڭ وزىندىك سىرىن كەيىنگى بۋىن ءبىلۋى كەرەك»، دەيدى ج. سەيىتمۇحامبەتوۆا.

مۋزەيدەگى قۇندى جادىگەردىڭ ءبىرى - ادەبيەت سىنشىسى زەينوللا سەرىكقاليەۆتىڭ ۇستاعان قامشىسى. ونى جۇبايى مايرا ساتىبالدينا مۋزەيگە تاپسىرىپتى. ءبىر قىزىعى، كورنەكتى جازۋشى شاڭىراعىنىڭ تورىندە ىلىنگەن قامشىنىڭ سابى قايىستان ءورىلىپتى.

ءدال سونداي تاعى ءبىر جادىگەر - مەملەكەت قايراتكەرى يمانعالي تاسماعامبەتوۆتىڭ سەگىز ءورىمدى قامشىسى. ول مىستان جاسالعان سابىندا شاشاعى بار قامشىنى مۋزەيگە سىيعا بەرگەن.

«ءبىزدىڭ مۋزەيگە استانا قالاسىنىڭ تۇرعىنى، كوللەكتسيونەر گۇلنار اياتبەك 2020 -جىلى ماڭعىستاۋلىق شەبەرلەر جاساعان ەكى قامشىنى تاپسىرعان ەدى. بۇل قامشىلار وزگە جادىگەرلەرگە ۇقسامايدى. ويتكەنى ⅩⅨ عاسىردان جەتكەن جادىگەرگە كۇمىس، قىزعىلت جانە كوك ءتۇستى اقىق تاستار سالىنعان»، دەيدى ج. سەيىتمۇحامبەتوۆا.

مۋزەي قورىن سوتسياليستىك ەڭبەك ەرلەرى، يساتاي اۋدانىنداعى كولحوز باسشىسى بولعان ارون ايۋپوۆ پەن قىزىلقوعا اۋدانىنىڭ شوپانى قالىباي جۇماعاليەۆتىڭ، قازاق ك س ر-ءنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءمۇعالىمى قويشىباي ەسەمبايەۆتىڭ قامشىلارى تولىقتىرىپ تۇر. سونداي-اق 1823-1916-جىلدارى ءومىر سۇرگەن قازاق باتىرى، اۋليە بايباقتى قارمىس ۇلى قامشىسى دا كەلۋشىلەردى قىزىقتىرادى.

اتىراۋ وبلىسى

جولداسبەك كوشەرباي ۇلى

egemen.kz